Πιέσεις για ταχείες επιστροφές μετά την τρομοκρατική επίθεση στις Βρυξέλλες

Στον απόηχο των πρόσφατων τρομοκρατικών επιθέσεων στη Γαλλία και το Βέλγιο, η Επιτροπή ασκεί πιέσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να εγκρίνει ένα αμφιλεγόμενο κείμενο που θα διευκόλυνε τις χώρες της Ε.Ε. να απελάσουν τους αιτούντες άσυλο που έχουν απορριφθεί. Σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, ο Τυνήσιος ένοπλος που σκότωσε δύο Σουηδούς οπαδούς ποδοσφαίρου τη Δευτέρα στις Βρυξέλλες, ζούσε παράνομα στο Βέλγιο και θα έπρεπε να είχε απελαθεί μετά την απόρριψη του αιτήματός του για άσυλο το 2020

Η επικεφαλής της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου την Τετάρτη ότι τα κράτη μέλη πρέπει να είναι σε θέση να αναγκάσουν άτομα που θεωρούνται απειλή για την εθνική ασφάλεια – όπως ο ένοπλος των Βρυξελλών – να επιστρέψουν αμέσως στη χώρα τους . Η προτεινόμενη οδηγία της Επιτροπής στοχεύει να αναθεωρήσει τους ισχύοντες κανόνες που καθιστούν υποχρεωτικές τις επιστροφές αυτές για τις χώρες μέλη — αλλά το κείμενο έχει κολλήσει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για περισσότερα από τέσσερα χρόνια.

Ο Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Μαργαρίτης Σχοινάς κούνησε το δάχτυλό του στους βουλευτές της Ε.Ε., λέγοντας ότι «έχουμε πλέον κοινές θέσεις τόσο από το Συμβούλιο όσο και από το Κοινοβούλιο για όλες τις πτυχές του πακέτου [Μετανάστευση και Άσυλο]. Εκτός από την οδηγία για την επιστροφή, για την οποία το Κοινοβούλιο δεν έχει ακόμη λάβει θέση».

Σήμερα, μπαίνοντας στο Συμβούλιο των υπουργών της Ε.Ε. για τη Μετανάστευση, στο Λουξεμβούργο, δήλωσε ότι θα συζητήσουν την ολοκλήρωση της οδηγίας για ταχείες επιστροφές όσων δεν πρέπει να βρίσκονται στην Ε.Ε.

«Θα συζητήσουμε τα εναπομείναντα στοιχεία του συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο, στο οποίο η οδηγία για τις επιστροφές είναι σημαντικό στοιχείο. Αναμένουμε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να παρέχει κοινή θέση που θα μας επιτρέψει να προχωρήσουμε με ταχείες επιστροφές για εκείνους που έχουν ιστορικό με ζητήματα ασφαλείας και πρέπει να επιστρέψουν χωρίς περίοδο εθελοντικής ενημέρωσης», σημείωσε ο κ. Σχοινάς. Επισήμανε ότι υπάρχουν «ήδη κανόνες για τις επιστροφές αλλά είναι παλαιοί και την ίδια ώρα έχουμε στο τραπέζι νέες προτάσεις. Τώρα χρειάζεται να εφαρμόζουμε την υπάρχουσα νομοθεσία και να ολοκληρώσουμε τη νέα οδηγία για ταχείες επιστροφές». Επίσης, ανέφερε ότι το σημερινό συμβούλιο λαμβάνει χώρα «σε σημαντική στιγμή διότι πραγματοποιείται σε περίοδο που πρέπει να αντιμετωπίσουμε τον πολλαπλό αντίκτυπο από τη συνεχιζόμενη κρίση στη Μέση Ανατολή και μέρος αυτού είναι να αξιολογήσουμε προσεκτικά όλες τις πιθανές συνέπειες για εμάς στην Ε.Ε.». Όπως τόνισε, «αυτό περιλαμβάνει την προστασία των εβραϊκών κοινοτήτων μας, αλλά επίσης και την προστασία από ένα γενικευμένο κλίμα ισλαμοφοβίας, η οποία δεν έχει καμία θέση στην κοινωνία μας».

Στο ίδιο πνεύμα άλλωστε των «επιστροφών – εξπρές» κινείται και η κυβέρνηση Μητσοτάκη, όπως επισημαίνει σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, o αρμόδιος υπουργός, επικαλούμενος τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, η οποία «έχει επιτείνει την αίσθηση του επείγοντος για την υιοθέτηση κοινών και αποτελεσματικών πολιτικών για τη μετανάστευση σε ευρωπαϊκό επίπεδο», με τον Δημήτρη Καιρίδη να τονίζει ότι «προϋπόθεση για να λειτουργήσει η διεθνής προστασία των προσφύγων είναι η επιστροφή στις χώρες προέλευσης όσων τα αιτήματα απορρίπτονται».

Αλλά ο ολλανδός ευρωβουλευτής των Πρασίνων Tineke Strik, ο οποίος είναι ο εισηγητής για τη νομοθεσία, είπε στο POLITICO ότι είναι «πολύ επικίνδυνο και πολύ άδικο» να υποστηρίξει η Επιτροπή ότι η επίθεση στις Βρυξέλλες δεν θα είχε συμβεί εάν η οδηγία για τις επιστροφές ήταν σε ισχύ. «Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν την υπάρχουσα Οδηγία για τις επιστροφές από το 2008 πολύ πιο αποτελεσματικά», είπε, προσθέτοντας: «Αξίζει έναν καλύτερο προβληματισμό σχετικά με το γιατί αυτό το άτομο ήταν ακόμα στους δρόμους και μπορούσε να κάνει αυτά τα πράγματα».

Το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα — από το οποίο προέρχονται τόσο η φον ντερ Λάιεν όσο και ο Σχoινάς — μπλοκάρει έναν συμβιβασμό για τη σχετική με τις επιστροφές οδηγία, καθώς δεν έχει συμφωνήσει ακόμη για τον μέγιστο χρόνο κράτησης των αιτούντων άσυλο που περιμένουν να επιστραφούν στη χώρα καταγωγής τους, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους της Ε.Ε. «Στην προηγούμενη θητεία, είχαμε μια συμφωνία μεταξύ όλων των πολιτικών ομάδων, αλλά στη συνέχεια [το ΕΛΚ] οπισθοχώρησαν… δεν υποστήριξαν αυτό που διαπραγματεύτηκε η σκιώδης εισηγήτριά τους», η κεντρώα Ολλανδή ευρωβουλευτής και σκιώδης εισηγήτρια Σοφί Ιντ’Βελτ.

Οι ελπίδες είναι μεγάλες ότι θα υπάρξει μια άτυπη συμφωνία την επόμενη εβδομάδα, που θα ανοίξει το δρόμο για τις τριμερείς διαπραγματεύσεις οι οποίες θα ξεκινήσουν στις αρχές του 2024.

Υπάρχουν πάντως επικρίσεις ότι τα προβλήματα της Ε.Ε. με τις επιστροφές μεταναστών προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από την απροθυμία των χωρών καταγωγής να πάρουν πίσω τους υπηκόους τους, περισσότερο από την απροθυμία των χωρών της Ε.Ε. να πραγματοποιήσουν τις επιστροφές. Την Τετάρτη, η Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων του μπλοκ, Ίλβα Γιόχανσον, δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου ότι από τις 400.000 αποφάσεις επιστροφών, μόνο 65.000 μετανάστες έχουν σταλεί φετός πίσω στις χώρες καταγωγής τους.