Οι Βρυξέλλες αλλάζουν την εστίασή τους από την υιοθέτηση νέων κυρώσεων κατά της Ρωσίας στην επιβολή των υφιστάμενων κυρώσεων. Η νέα προσέγγιση οφείλεται πρωτίστως στις πιέσεις που ασκούνται από πρωτεύουσες σε όλη την ΕΕ (εκτός από τα «σκληρά» Βαλκάνια και την Πολωνία), οι οποίες υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει πλέον περιθώριο για νέες κυρώσεις κατά του καθεστώτος του Βλαντίμιρ Πούτιν.
Διπλωμάτες από δώδεκα χώρες της ΕΕ, μεγάλες και μικρές, υποστήριξαν ότι οι κυρώσεις σε οποιονδήποτε εναπομείναντα τομέα θα έπλητταν περισσότερο το μπλοκ παρά τη Ρωσία – επισημαίνοντας τα λιπάσματα που απαιτούνται για να διατηρηθούν υπό έλεγχο οι παγκόσμιες τιμές των τροφίμων, τις σπάνιες γαίες που χρησιμοποιούνται από την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, τα ραδιενεργά ισότοπα που χρησιμοποιούνται από φαρμακευτικές εταιρείες, τις ράβδους εμπλουτισμένου ουρανίου που χρησιμοποιούνται από μια σειρά πυρηνικών εργοστασίων της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης και άλλες κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως το τιτάνιο που χρησιμοποιείται από τους κατασκευαστές αεροσκαφών.
Ταυτόχρονα, η ΕΕ έχει ήδη υιοθετήσει 10 πακέτα κυρώσεων που είχαν μικρότερο αντίκτυπο από ό,τι ήλπιζαν οι ηγέτες του μπλοκ.
Η αξία των ρωσικών εξαγωγών προς την ΕΕ αυξήθηκε το 2022 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος – κυρίως λόγω των υψηλότερων τιμών της ενέργειας και των πρώτων υλών.
Παρά τις σαρωτικές κυρώσεις για τα ανταλλακτικά αεροσκαφών, ο ρωσικός αερομεταφορέας Aeroflot εξακολουθεί να πετάει – εν μέσω αναφορών ότι τα αεροπλάνα του επισκευάζονται και συντηρούνται στην Τουρκία.
Εν τω μεταξύ, η αμυντική βιομηχανία της Ρωσίας έχει αντικαταστήσει τα εξαρτήματα που υπόκεινται σε κυρώσεις με αγαθά διπλής χρήσης και επαναχρησιμοποιημένα καταναλωτικά αγαθά. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η Ρωσία αφαιρεί μικροτσίπ από τοστιέρες για να τα χρησιμοποιήσει στους κατευθυνόμενους πυραύλους της.
Και εδώ είναι που μπαίνει η επιβολή της νομοθεσίας: Οι εκκλήσεις από τις πρωτεύουσες της ΕΕ προς τις Βρυξέλλες να επικεντρωθούν στη διασφάλιση της τήρησης των υφιστάμενων κυρώσεων μπορεί να υποκινούνται από μια προσπάθεια να αποσπάσουν την προσοχή από τις εκκλήσεις για νέες κυρώσεις – αλλά οι εμπειρογνώμονες και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι η ΕΕ έχει πρόβλημα επιβολής.
“Η ΕΕ υπήρξε απίστευτα αποτελεσματική στην εφαρμογή 10 εκτεταμένων και πρωτοφανών πακέτων κυρώσεων κατά της Ρωσίας”, δήλωσε στο Playbook ο νέος ειδικός απεσταλμένος της ΕΕ για την εφαρμογή των κυρώσεων, David O’Sullivan. Αλλά τώρα, είπε, “πρέπει να επικεντρωθούμε στην εφαρμογή και την αντιμετώπιση της καταστρατήγησης”.
Μαθαίνοντας από τα λάθη: “Το περασμένο έτος κατέδειξε την αποφασιστικότητα της ΕΕ και των εταίρων μας να υπερασπιστούν το σωστό, παρά το κόστος. Αλλά έδειξε επίσης ότι, από ορισμένες απόψεις, πρέπει να προσαρμοστούμε δομικά”, δήλωσε ο O’Sullivan. “Η ταχεία έγκριση των 10 πακέτων κυρώσεων ήταν ένα τεράστιο επίτευγμα. Ο ρόλος μου τώρα είναι να διασφαλίσω ότι θα εφαρμοστούν αποτελεσματικά και δεν θα παρακαμφθούν μέσω τρίτων χωρών”.
Ο ρόλος του O’Sullivan είναι κρίσιμος στη στρατηγική της ΕΕ να εμποδίσει τη Ρωσία να αποκτήσει κρίσιμη τεχνολογία και εισόδημα για τη χρηματοδότηση του βάναυσου και παράνομου πολέμου της. Ο O’Sullivan δήλωσε ότι βρίσκεται ήδη σε επαφή με χώρες τις οποίες η Ρωσία ενδέχεται να χρησιμοποιεί για την παράκαμψη των κυρώσεων. “Η συνεργασία και ο διάλογος με τρίτες χώρες που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως πλατφόρμα για την καταστρατήγηση είναι ζωτικής σημασίας”, δήλωσε. “Έχω ήδη ξεκινήσει τις επαφές μου, επισκεπτόμενος τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, μαζί με τους ομολόγους μου των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου. Περαιτέρω επισκέψεις βρίσκονται στα σκαριά”.
“Όσοι είναι πρόθυμοι να βγάλουν κέρδος, ανεξάρτητα από τις νομικές ή ηθικές συνθήκες, είναι ευφυείς στις τακτικές και τις μεθόδους τους”, δήλωσε ο O’Sullivan. “Πρέπει να το αντιμετωπίσουμε από όλες τις πλευρές. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να συνεργαστούμε από κοινού και πέρα από τα σύνορά μας, να δημιουργήσουμε κοινά σύνολα δεδομένων και να θέσουμε σαφείς προτεραιότητες”.
Η λύση; Ο O’Sullivan δήλωσε ότι συνεργάζεται τώρα με τις χώρες μέλη της ΕΕ και τους εταίρους για να ξεπεράσει τους “περιορισμούς” όσον αφορά τον “χρόνο και τους πόρους” για την καταπολέμηση της καταστρατήγησης. Όταν ρωτήθηκε σχετικά με πρόταση του Ολλανδού υπουργού Εξωτερικών Wopke Hoekstra για τη δημιουργία ενός νέου “αρχηγείου κατά της καταστρατήγησης”, ο O’Sullivan δήλωσε ότι κάθε πρόταση για τη βελτίωση της επιβολής των κυρώσεων της ΕΕ “είναι σίγουρα ευπρόσδεκτη και θα την εξετάσουμε προσεκτικά”.
Ο επόμενος γύρος των διαπραγματεύσεων της ΕΕ για τις κυρώσεις μπορεί να μην είναι αρμονικός, καθώς πολλά από τα παραθυράκια τα δημιουργεί η ίδια η Ευρώπη. Η Ουγγαρία και η Σλοβακία, ειδικότερα, εξασφάλισαν εξαίρεση για να συνεχίσουν να αγοράζουν ρωσικό πετρέλαιο από αγωγούς για να το διυλίσουν, κάτι που, όπως κατήγγειλαν διπλωμάτες άλλων χωρών, τους παρέχει αθέμιτο πλεονέκτημα έναντι άλλων χωρών της ΕΕ. “Θα εξετάσουμε τι μπορεί και τι πρέπει να γίνει – επίσης για να διατηρήσουμε τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης”, δήλωσε ο O’Sullivan.
