Βρήκε ευκαιρία για λογοκρισία

Ητανε στραβό το… κλίμα, το ‘φαγε κι ο πόλεμος. Περί ελευθεροτυπίας ο λόγος, η οποία δεν άνθησε ποτέ πραγματικά στη Ρωσία του Πούτιν και, μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, ζει τις πιο μαύρες μέρες της. ‘Η «το τέλος της, προς το παρόν, τουλάχιστον», όπως σχολιάζει σε άρθρο του στην Guardian ο Ντενίς Κατάγεφ, δημοσιογράφος του ανεξάρτητου καναλιού Dozhd ή Rain TV, όπως ήταν ο τίτλος του στα αγγλικά, το οποίο σταμάτησε να εκπέμπει πριν από 11 ημέρες με άνωθεν εντολή.

Παράλληλα με την εξίσου απαράδεκτη απόφαση της Ευρωπαϊκής Ενωσης να μπλοκάρει στις χώρες – μέλη της τη μετάδοση των κρατικών ρωσικών μέσων RT (Russia Today) και Sputnik, η κυβέρνηση Πούτιν εκμεταλλεύτηκε τον πόλεμο, για να ασκήσει απόλυτο και ασφυκτικό έλεγχο στα ΜΜΕ, αλλά και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τώρα πια, με την επίσημη βούλα του κράτους. Πριν από μία ακριβώς εβδομάδα, η Δούμα, η ρωσική Κάτω Βουλή, ψήφισε νόμο κατά των fake news, τον οποίο υπέγραψε λίγες ώρες μετά ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Αυτός, λοιπόν, ορίζει ότι όποιος βρεθεί να διασπείρει εν γνώσει του ψευδείς πληροφορίες σχετικά με τη δράση των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων, θα τιμωρείται με έως 15 χρόνια φυλακή ή πρόστιμο έως 1,5 εκατομμύριο ρούβλια, περίπου 14.000 ευρώ. Παράβαση του νόμου θα θεωρείται και η αναμετάδοση οποιασδήποτε είδησης σχετικά με τις ρωσικές απώλειες στο μέτωπο, η οποία δεν θα προέρχεται από το υπουργείο Αμυνας.

Το πράγμα φάνηκε από την αρχή. Αμέσως μετά την επίθεση στην Ουκρανία, το Κρεμλίνο έστειλε γραμμή στα ΜΜΕ, απαγορεύοντας στα ΜΜΕ να χρησιμοποιούν τις λέξεις «πόλεμος» και «εισβολή» και επιβάλλοντας τον όρο «ειδική στρατιωτική επιχείρηση». Ταυτόχρονα, η Roskomnadzor, η κρατική ρυθμιστική αρχή για τα μίντια, απαγόρευσε τη λειτουργία του Facebook στη Ρωσία, σε αντίποινα για την απόφαση της πλατφόρμας να αποκλείσει το RT και το Sputnik.

Αξιο απορίας, πάντως, είναι γιατί την πλήρωσε πρώτο το Facebook, το οποίο δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο στη Ρωσία (μόνο το 7,2% των χρηστών του ίντερνετ το χρησιμοποιεί), αλλά δεν πειράχτηκαν οι θυγατρικές του και πολύ δημοφιλέστερες πλατφόρμες Whatsapp και Instagram, στις οποίες έχουν πρόσβαση το 66% και το 51% των χρηστών αντίστοιχα. Η Roskomnadzor επέβαλε επίσης κάποιους περιορισμούς στη χρήση του τουίτερ, ενώ έχει αφήσει -προσώρας πάντα- ανέγγιχτο το κινεζικής ιδιοκτησίας Tik Tok. «Μαύρο» έπεσε επίσης στη Φωνή της Αμερικής, την Deutsche Welle και το Radio Free Europe. Παράλληλα, έχει κοπεί η πρόσβαση σε πολλές ουκρανικές ιστοσελίδες.

Ταυτόχρονα, με εισαγγελική εντολή σίγησε η Ηχώ της Μόσχας, ένας ραδιοφωνικός σταθμός με ιστορία 30 και πλέον χρόνων και το κανάλι Dozhd, το οποίο μετέδιδε τις εκπομπές του μέσω Youtube. Κατόπιν, ήρθε ο νόμος για τα fake news, ο οποίος, όπως φοβούνται οι δημοσιογράφοι, θα οδηγήσει σε ποινές ή σε αυτολογοκρισία ακόμα και τις πιο τολμηρές φωνές. Για παράδειγμα, η γνωστή αντιπολιτευόμενη εφημερίδα Novaya Gazeta, ο διευθυντής της οποίας, Ντμίτρι Μουρατόφ, βραβεύθηκε πρόσφατα με το Νόμπελ Ειρήνης. Οταν την Παρασκευή, 4 Μαρτίου, ψηφίστηκε ο περιβόητος νόμος, η εφημερίδα ανακοίνωσε ότι θα σταματήσει να δημοσιεύει ρεπορτάζ για τον πόλεμο στην Ουκρανία, εξαιτίας της λογοκρισίας, και θα περιοριστεί στην καταγραφή των οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών του εντός της Ρωσίας.

Υστερα από όλες αυτές τις εξελίξεις, πολλά ξένα ΜΜΕ άρχισαν να διακόπτουν ή να περιορίζουν τις αναμεταδόσεις τους από τη Ρωσία, όπως το CNN, το καναδικό CBC, το Bloomberg News, το ισπανικό ειδησεογραφικό πρακτορείο EFE, η ιταλική RAI και τα γερμανικά ARD και ZDF. Τα αμερικανικά δίκτυα CBS και ABC δήλωσαν ότι, στο εξής, οι ανταποκριτές τους στη Ρωσία δεν θα δείχνουν τα πρόσωπά τους στην κάμερα για λόγους ασφαλείας. Και οι New York αποφάσισαν να αποσύρουν προσωρινά το προσωπικό τους από τη Ρωσία, δηλώνοντας πως «ελπίζουν να επιστρέψουν το συντομότερο».

Το βρετανικό BBC ανακοίνωσε αρχικά πως θα διακόψει τις αναμεταδόσεις του, για να μη θέσει σε κίνδυνο το προσωπικό του που ζει στη Ρωσία. Λίγες μέρες αργότερα, όμως, αποφάσισε να συνεχίσει το αγγλόφωνο πρόγραμμά του από τη Ρωσία, σημειώνοντας ότι «θα αφηγούμαστε αυτό το κρίσιμο κομμάτι της ιστορίας ανεξάρτητα και αντικειμενικά, πιστοί στις αρχές του BBC».

Το αποτέλεσμα, όπως σημείωνε άρθρο της Washington Post, είναι οι περισσότεροι Ρώσοι να έχουν μια εντελώς στρεβλή ιδέα για όσα συμβαίνουν στην Ουκρανία, όπως διαπιστώνουν και αρκετοί Ουκρανοί που επικοινωνούν με συγγενείς τους στη Ρωσία. «Η μεγάλη πλειονότητα των Ρώσων», έγραφε η αμερικανική εφημερίδα, «μαθαίνουν τα νέα από τα επίσημα κρατικά ΜΜΕ, ειδικά από την τηλεόραση, τα οποία υποβαθμίζουν τη βιαιότητα του πολέμου και τις ανθρώπινες απώλειες. Αυτό ισχύει κυρίως για τα πιο ηλικιωμένα και φτωχά τμήματα του πληθυσμού, τα οποία έχουν περιορισμένη πρόσβαση στο διαδίκτυο».

Πρόσφατα, οι Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα κατέταξαν τη Ρωσία στην 150ή θέση επί συνόλου 180 κρατών σε ό,τι αφορά την ελευθερία του Τύπου. Ενδιαφέρον θα έχει η έκθεση της επόμενης χρονιάς…