Μια… εξέγερση ετοιμάζεται σήμερα στις Βρυξέλλες, καθώς οι χώρες της Ε.Ε. ψηφίζουν για ένα νέο νόμο που θα δώσει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξαιρετικές εξουσίες στον τομέα της υγείας σε περίπτωση πανδημίας.
Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται το πρόγραμμα HERA, ένας νέος οργανισμός που συστάθηκε από την πρόεδρο της Επιτροπής Ursula von der Leyen και έχει ως πρότυπο το αμερικανικό BARDA, το οποίο βοήθησε με επιτυχία στην ανάπτυξη και προμήθεια εμβολίων COVID σε χρόνο ρεκόρ.
Σε κανονικούς καιρούς, η HERA θα είναι κυρίως υπεύθυνη για τον συντονισμό της υγείας. Αλλά κατά τη διάρκεια μιας πανδημίας, θα περάσει σε κατάσταση κρίσης και θα αποκτήσει μια σειρά από εξαιρετικές εξουσίες, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας να προμηθεύεται φάρμακα και πρώτες ύλες, να μεταφέρει παραγωγική ικανότητα στην ΕΕ και να διαπραγματεύεται απευθείας με τους κατασκευαστές.
Αυτή η μετάβαση από το σχεδόν μηδενικό σε πανδημικό ήρωα θα ενεργοποιούνταν με ψηφοφορία του Συμβουλίου. Αλλά ορισμένες χώρες φοβούνται ότι μπορεί να ανοίξουν το κουτί της Πανδώρας αν υπογράψουν σήμερα τον κανονισμό.
Το σχέδιο προβλέπει ότι η HERA θα αποτελέσει γενική διεύθυνση της Επιτροπής, γεγονός που της παρέχει μεγάλη αυτονομία και την προστατεύει από την παρέμβαση (ή την εποπτεία, ανάλογα με την άποψή σας) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Αν και αυτό από μόνο του δεν θα προκαλούσε πολλές αντιρρήσεις σε κανονικούς καιρούς, δεδομένων των εξαιρετικών εξουσιών της HERA, οι χώρες θέλουν να έχουν λόγο για το τι θα κάνει σε περίπτωση κρίσης.
Η σλοβενική προεδρία του Συμβουλίου έκανε το γύρο των διπλωματικών αντιπροσωπειών χθες το βράδυ προσπαθώντας να καταστείλει την εξέγερση, αλλά το POLITICO ακούει ότι ίσως είναι πολύ αργά: Ορισμένες χώρες, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Ισπανία, η Ολλανδία και η Ιταλία, θα ζητήσουν να καθυστερήσει η ψηφοφορία σήμερα – δίνοντας στους επικριτές περισσότερο χρόνο για να προσπαθήσουν να τροποποιήσουν το νομικό κείμενο ώστε να δοθεί στις χώρες της Ε.Ε. μεγαλύτερος λόγος στις αποφάσεις της HERA. Ενώ όλα τα κράτη-μέλη ήταν κατ’ αρχήν υπέρ του HERA, η προσπάθεια της σλοβενικής προεδρίας να επισπεύσει μια απόφαση σήμερα προκάλεσε αντιδράσεις, δήλωσαν δύο διπλωμάτες.
Αξιωματούχοι της Επιτροπής επεσήμαναν τις εκκλήσεις των χωρών της Ε.Ε. προς τις Βρυξέλλες να «κάνουν περισσότερα» για την καταπολέμηση των πανδημιών, καθώς και το γεγονός ότι οι έκτακτες εξουσίες θα ενεργοποιούνται μόνο μετά από απόφαση του Συμβουλίου. Χωρίς εκτελεστικές εξουσίες, η ΕΕ δεν θα μπορούσε να κάνει παρά να εκδίδει συστάσεις τις οποίες οι χώρες μερικές φορές αγνοούσαν, υποστήριξαν.
Την άποψη της Επιτροπής… υποστηρίζει μια νομική γνωμοδότηση που ζητήθηκε από τις χώρες της Ε.Ε. και εκπονήθηκε από τη νομική υπηρεσία του Συμβουλίου. Η γνωμοδότηση, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η πρόταση της Επιτροπής για έκτακτες εξουσίες ήταν ορθή και ότι το άρθρο 122 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελούσε τη σωστή νομική βάση γι’ αυτήν. «Η πρόταση αποσκοπεί στη δημιουργία ενός μηχανισμού έκτακτου, καθοδηγούμενου από κρίση χαρακτήρα, του οποίου η ενεργοποίηση είναι περιορισμένη χρονικά και με βασικά μέτρα που αφορούν τη διασφάλιση του εφοδιασμού και την αποφυγή οικονομικών διαταραχών σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία», σημείωσαν οι δικηγόροι.
