Πάνω από δύο εκατομμύρια κάτοικοι της αυτόνομης περιφέρειας ψήφισαν στο αυτόκλητο «δημοψήφισμα» για την ανεξαρτητοποίηση από την Ισπανία. Η ισπανική κυβέρνηση επιμένει πως δεν πρόκειται να αναγνωρίσει το αποτέλεσμα
Το μεγάλο ποσοστό συμμετοχής -και όχι αυτό καθ’ εαυτό το αποτέλεσμα- ήταν το κρίσιμο μέγεθος και το ουσιαστικό πολιτικό μήνυμα της πολυσυζητημένης, αλλά μη δεσμευτικής ψηφοφορίας για την ανεξαρτησία της Καταλονίας, που διεξήχθη χθες σε πείσμα των λυσσαλέων προσπαθειών της κυβέρνησης Ραχόι να αποτρέψει την αποκαλούμενη «διαβούλευση των πολιτών» με νομικό πάτημα την αντισυνταγματικότητά της, όπως έκρινε το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ισπανίας.
Οι μεγάλες ουρές έξω από τα 1.200 και πλέον κέντρα ψηφοφορίας σ’ ολόκληρη την αυτόνομη περιφέρεια της Καταλονίας φύσηξαν ούριο άνεμο στα ήδη φουσκωμένα πανιά του εθνικιστή ηγέτη Αρτούρ Μας, που επιδιώκει να κερδίσει το πιο σημαντικό πολιτικό στοίχημα της έως τώρα καριέρας του. Μπορεί οι πρώτοι διδάξαντες Σκοτσέζοι να καταψήφισαν τελικά την απόσχισή τους από τη Βρετανία στο δικό τους επίσημο και δεσμευτικό δημοψήφισμα, οι Καταλανοί, όμως, με τη χθεσινή «παράνομη» αλλά άκρως συμβολική διαδικασία διεκδίκησαν πρωτίστως το δικαίωμά τους στην ελευθερία της έκφρασης και την αυτοδιάθεση. Δεν ξεχνούν τις μαύρες δεκαετίες της δικτατορίας του Φράνκο, κατά τις οποίες αποπειράθηκε το πνίξιμο της ιδιαίτερης γλωσσικής και πολιτιστικής -μεταξύ άλλων- ταυτότητας της πατρίδας τους, η οποία αποτελεί σήμερα μια από τις πιο πλούσιες, βιομηχανοποιημένες αλλά και υπερχρεωμένες ταυτόχρονα περιοχές της Ισπανίας.
Σε χάρτινες κάλπες
Στις έξι το απόγευμα -δύο ώρες δηλαδή πριν ολοκληρωθεί η «διαβούλευση» και αρχίσει η καταμέτρηση- περίπου 2 από τα 5,4 εκατομμύρια των Καταλανών και των 900.000 αλλοδαπών μονίμων κατοίκων άνω των 16 ετών, που είχαν δικαίωμα ψήφου, είχαν προσέλθει στις… χάρτινες κάλπες, αφού η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου κατέστησε απαγορευτική τη χρήση επίσημων εκλογικών καλπών. Η ψηφοφορία διεξήχθη κυρίως σε σχολεία και δημαρχεία περίπου 900 δήμων υπό το άγρυπνο βλέμμα 40.000 και πλέον εθελοντών–υποστηρικτών της ανεξαρτησίας, που εδώ και μέρες έκαναν τα αδύνατα δυνατά για να οργανώσουν τα διαδικαστικά και να κινητοποιήσουν τον κόσμο να συμμετάσχει.
Η έναρξη έρευνας από τον γενικό εισαγγελέα της Ισπανίας για την παράτυπη χρήση δημόσιων κτιρίων, αλλά και οι επιστολές που έλαβαν ορισμένοι εθελοντές -όπως διευθυντές σχολείων- από την κεντρική κυβέρνηση, στις οποίες τους υπενθυμίζεται πως δεν επιτρέπεται να διευκολύνουν τη «διαβούλευση» καθότι είναι δημόσιοι υπάλληλοι και πληρώνονται από το ισπανικό κράτος, δημιούργησαν κλίμα ανησυχίας για πιθανές πειθαρχικές ή άλλες κυρώσεις. Με το επιχείρημα ότι η ψηφοφορία διοργανώθηκε αποκλειστικά από εθελοντές ημέρα Κυριακή, που είναι αργία, ο Αρτούρ Μας δήλωσε κατηγορηματικά πως η καταλανική αστυνομία δεν θα δώσει στις αρχές της Μαδρίτης τα ονόματα των εκπαιδευτικών που άνοιξαν τις πόρτες των σχολείων τους στους ψηφοφόρους. «Αν ο γενικός εισαγγελέας ψάχνει κάποιον για να ρίξει την ευθύνη, αυτός είμαι εγώ», τόνισε απτόητος ο Μας.
Η έλλειψη εκλογικής επιτροπής, επίσημων εκλογικών καταλόγων, καλπών και ψηφοδελτίων προκάλεσαν φόβους για τυχόν διπλοψηφίες και αυθαιρεσίες στην καταμέτρηση. Δεν έλειψαν και τα έκτροπα. Ομάδα 50 ακροδεξιών έκαψαν την καταλανική σημαία έξω από κυβερνητικό κτίριο στη Βαρκελώνη, ενώ πέντε άντρες που φορούσαν μάσκες του σκι συνελήφθησαν στην πόλη Χιρόνα, μετά την εισβολή τους σε σχολείο και την προσπάθειά τους να καταστρέψουν βίαια τις κάλπες.
Κανένα νομικό αντίκρισμα
«Με εμένα στην εξουσία, κανείς δεν θα διασπάσει την ενότητα της χώρας» είχε διαμηνύσει από το Σάββατο ο Ισπανός πρωθυπουργός Μαριάνο Ραχόι, υπογραμμίζοντας πως η διαδικασία δεν θα έχει κανένα νομικό αντίκρισμα. Με ένα μείγμα αδιαλλαξίας αλλά και σχετικής ανοχής εν τέλει -προκειμένου να μην ενισχύσει περαιτέρω το κραταιό αυτονομιστικό κίνημα- δεν παρέλειψε να ζητήσει από τους Καταλανούς «να έρθουν στα συγκαλά τους».
Τα καταλανικά εθνικιστικά κόμματα εξέφρασαν ικανοποίηση για την επιτυχία της ψηφοφορίας και τη συμμετοχή του κόσμου. Ευελπιστούν ότι ένα μαζικό «ναι» υπέρ της ανεξαρτησίας θα στείλει ένα στιβαρό μήνυμα στη Μαδρίτη, εξαναγκάζοντάς τη να καθίσει στο τραπέζι του διαλόγου. Πραγματικό ζητούμενο είναι η παραχώρηση ευρύτερων φορολογικών και πολιτικών εξουσιών στην Καταλονία και -μελλοντικά- η διεξαγωγή επίσημου δημοψηφίσματος για την απόσχισή της από την Ισπανία, η οποία όμως προϋποθέτει τροποποίηση του Συντάγματος.
