Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο κορονοϊός και τα όρια της κυπριακής οικονομίας

Εργάτης που φορά προστατευτική στολή ψεκάζει με απολυμαντικό υγρό την άδεια πλατεία στο κέντρο της Λευκωσίας

AP Photo/Petros Karadjias
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο κορονοϊός και τα όρια της κυπριακής οικονομίας

  • A-
  • A+
Εκτιμήσεις για ύφεση μεγαλύτερη και από 5% εάν η κρίση παραταθεί πέραν των 2-3 μηνών ● Χαμένο το 2020 για τον τουρισμό ● Το πολιτικό σύστημα θα κληθεί να λάβει κρίσιμες αποφάσεις για την επόμενη μέρα.

Την ατζέντα της επικαιρότητας στην Κύπρο καταλαμβάνει, όπως παντού στον κόσμο, η καθημερινή αγωνιώδης διαχείριση της πανδημίας. Την εβδομάδα που πέρασε τα κρούσματα εκτοξεύτηκαν και εντός του Σαββατοκύριακου θα ξεπεράσουν τα 300 – μόνο στις ελεύθερες περιοχές (άλλα περίπου 50 στην κατεχόμενη περιοχή), αξιοσημείωτος αριθμός για το μέγεθος και τον πληθυσμό του νησιού.

Οι επιστήμονες επιδημιολόγοι που υποστηρίζουν την κυπριακή κυβέρνηση ελπίζουν ότι η περίοδος που ακολουθεί μέχρι τα μέσα Απριλίου θα σηματοδοτήσει την κορύφωση της εξάπλωσης της επιδημίας και θα έπεται μια πορεία ύφεσης.

Με την ελπίδα αυτή, εξελίσσεται και η δημόσια συζήτηση για την οικονομία: τα άμεσα μέτρα για θέσεις εργασίας και ρευστότητα των επιχειρήσεων, η στήριξη των ευάλωτων ομάδων, καθώς και οι δυνατότητες μιας πιο μεσοπρόθεσμης στήριξης μέχρι το τέλος του 2020.

Μετέωρες προβλέψεις

Οι οικονομικές προβλέψεις για τη μικρή οικονομία της Κύπρου είναι μετέωρες. Το υπουργείο Οικονομικών αυτή τη στιγμή δεν είναι σε θέση να προβεί σε μια αδρή εκτίμηση της κατάστασης για το βάθος και τις επιπτώσεις της κρίσης. Μέσα σε λίγες ημέρες η κυπριακή κυβέρνηση αναθεώρησε τους αρχικούς υπολογισμούς που έκαναν λόγο για ύφεση της τάξης του 2,5%. Τώρα εκτιμούν διπλάσια επιδείνωση.

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι τα πράγματα θα είναι πολύ χειρότερα αν η παράλυση της οικονομίας επεκταθεί πέραν των 2-3 μηνών. Κάθε τέτοια απαισιόδοξη ανάλυση συνεπάγεται διόγκωση των αναγκών για εξωτερικό δανεισμό σε μια κατάσταση «ελεύθερης πτώσης» και η εξήγηση είναι μία: η μη διαφοροποίηση του μοντέλου ανάπτυξης εδώ και δεκαετίες.

Παράλληλα με τη βασανιστική αναμονή των απλών πολιτών, οι σχεδιασμοί της Λευκωσίας σε κυβερνητικό επίπεδο υποβάλλονται ήδη σε κριτική και προβληματισμό γύρω από βαθύτερα χαρακτηριστικά της κυπριακής οικονομίας. Η κριτική αυτή πάει αρκετά πίσω, τη δεκαετία του ’90 και φτάνει μέχρι και πρόσφατα, τη χρηματοπιστωτική κρίση και το «κούρεμα» του 2013. Για πολλούς που βίωσαν διαδοχικές κρίσεις στο λεγόμενο κυπριακό «θαύμα» μετά το 1974, η κριτική είναι ακέραιη και τεκμηριωμένη: τα παθήματα δεν έγιναν ποτέ μαθήματα.

Εξαγγελίες του τύπου «ευκαιρία για επανεκκίνηση» με βάση ένα πιο βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης αποδείχθηκαν μάταιες. Δεν έγιναν ποτέ πραγματικότητα γιατί η πολιτική εξουσία και η διαπλοκή της με ένα ισχυρό τοπικό οικονομικό κατεστημένο δεν θέλησε να διακόψει το… πάρτι! Δηλαδή να εγκαταλείψει τον πειρασμό για καταφυγή στο εύκολο, πλην όμως ζεστό χρήμα: πότε με τις μαζικές εισροές ρευστού από την πρώην ΕΣΣΔ και τη Γιουγκοσλαβία του Μιλόσεβιτς (δεκαετία του ’90), πότε με τις προνομιακές σχέσεις με τον κύκλο Πούτιν ή και αντιφρονούντες του (δεκαετία 2000) και πότε, εσχάτως, με τη διαπλοκή των «χρυσών διαβατηρίων» (2013 μέχρι σήμερα)!

Κύπρος και Σιγκαπούρη

Η συζήτηση αυτή μπορεί να μη θεωρείται επίκαιρη από τους περισσότερους ανυποψίαστους πολίτες. Αν όμως τεθεί κάτω από τον φακό της αυστηρής αξιολόγησης του συστήματος εξουσίας της Κύπρου σε διαδοχικές σοβαρές περιπέτειες τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, τότε γίνεται περισσότερο προφανής και αναγκαία. Ιδιαίτερα αν σκεφτεί κανείς ότι ο μετασχηματισμός της κυπριακής οικονομίας με όρους βιωσιμότητας και (πραγματικής) ευημερίας βρίσκεται καταχωνιασμένος στην ημιτελή απόπειρα του Γιώργου Βασιλείου, πρώην προέδρου της Κύπρου (1988-93): η Κύπρος, έλεγε, να γίνει «Σιγκαπούρη της Μεσογείου».

Κανείς βέβαια δεν γνωρίζει σήμερα αν η Σιγκαπούρη με τα επιτεύγματα και τις αδυναμίες της θα τα καταφέρει να βγει σύντομα από την κρίση του κορονοϊού. Αλλά στην περίπτωση της μεγαλονήσου, η κυπριακή κυβέρνηση θα κληθεί να αποδείξει, σύντομα, αν θα παραμείνει στην πεπατημένη οδό του εύκολου χρήματος. Κανείς δεν προεξοφλεί την απάντηση. Πώς μπορεί να ελπίζει, όμως, όταν επί των ημερών του Νίκου Αναστασιάδη, το εύκολο χρήμα μπορεί να καταχωριστεί ως «διεθνής πατέντα»;

Η κρίση του κορονοϊού αναγκάζει πολλές οικονομίες να μετρήσουν και να αισθανθούν τα όριά τους. Θα συμβεί αυτό στην περίπτωση της Κύπρου; Το σοκ του «bail out» το 2013, όσα προηγήθηκαν με την καθυστέρηση αντίδρασης από την κυβέρνηση Δ. Χριστόφια, αλλά και οι επιλογές της πρώτης θητείας της προεδρίας Αναστασιάδη, δεν είναι καλοί οιωνοί. Η κυπριακή οικονομία είχε επιστρέψει στην ανάπτυξη χάρη στη στήριξη του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας. Μέχρι το 2016 κράτησε η συζήτηση για σημαντικές πολιτικές και θεσμικές παρεμβάσεις για εκσυγχρονισμό. Τα πλείστα εγκαταλείφθηκαν μόλις άρχισε να ρέει αδιάκοπα ξανά η χρηματοδότηση των κατασκευών έναντι πολιτογράφησης και επανήλθε η κατανάλωση.

Ο τουρισμός συνεισέφερε επίσης, λαμβάνοντας γενναιόδωρη στήριξη στη διάρκεια της κρίσης. Οι δύο αυτοί τομείς επενδύσεων δημιούργησαν ξανά την πρόσκαιρη και απότομη ανάπτυξη, χωρίς να διαφοροποιήσουν το μη βιώσιμο μοντέλο της οικονομίας. Αντίθετα το χειροτέρεψαν γιατί εν τω μεταξύ, δεν έχει επιλυθεί το σοβαρό πρόβλημα του ιδιωτικού χρέους και των μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Οι προβλέψεις για τον κυπριακό τουρισμό λόγω κορονοϊού είναι αρνητικές: το 2020 χάθηκε και είναι αμφίβολο το 2021. Σε ό,τι αφορά τον τομέα των κατασκευών, πολλά θα εξαρτηθούν από τις επιλογές που κάνει εδώ και χρόνια η κυβέρνηση Ν. Αναστασιάδη.

Δείγματα γραφής πρέπει να αναμένονται σύντομα, αλλά κανείς δεν πρέπει να περιμένει στροφή 180 μοιρών. Μάλλον το αντίθετο θα συμβεί, σε μια τέτοια αγορά ιδιοτελών συμφερόντων και μεσαζόντων, ιδίως όταν η αντίσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης θα παρακαμφθεί. H σιγή της κυβέρνησης Ν. Αναστασιάδη και του κυβερνώντος κόμματος ΔΗΣΥ, μέλους του ΕΛΚ, στις αυθαιρεσίες του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Ορμπαν είναι μια πρώτη ανησυχητική ένδειξη για τις προθέσεις τους.

Ασφαλιστική δικλίδα

Οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών της Ε.Ε. θα κληθούν να διαχειριστούν και να κατευθύνουν τις οικονομίες για να ξεπεράσουν το σοκ με ένα εκτενές πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων. Η εξέλιξη αυτή στην περίπτωση της Κύπρου είναι ευνοϊκή για το σύστημα εξουσίας που διαθέτει ένα συγκεντρωτικό περιβάλλον για να λάβει αποφάσεις. Για να εξισορροπηθεί η υπεροχή της στις δοσμένες συνθήκες, μία ασφαλιστική δικλίδα υπάρχει και αυτή είναι η Βουλή.

Η εμπειρία στην Κύπρο έδειξε ότι η νομοθεσία και ο κοινοβουλευτικός έλεγχος έχουν περιορισμένη συμβολή για να αλλάξει μια προκαθορισμένη πορεία πλεύσης και εύκολα υποκύπτουν σε άλλου είδους λαϊκισμούς.

Το προεδρικό σύστημα της Κύπρου δίνει ισχυρά πλεονεκτήματα στην κυβέρνηση, που έχει τα εργαλεία πρόσβασης στις πηγές χρηματοδότησης και οι πολίτες εξαρτώνται από αυτήν. Συχνά, όπως αποδείχθηκε και από την κρίση του 2013, τα κόμματα εκτός εξουσίας δεν μπορούν να διαμορφώσουν εναλλακτική πρόταση, είτε γιατί αδυνατούν να σχεδιάσουν είτε γιατί κρύβουν δικές τους επιλογές που δεν διαφέρουν από εκείνες της κυβέρνησης Αναστασιάδη.

Η Κύπρος είναι ξανά στο σταυροδρόμι. Ο δρόμος που θα ακολουθήσει θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την πυξίδα του πολιτικού συστήματος και την ελπίδα να γεννήσει η κρίση του κορονοϊού ένα νέο ρεύμα ιδεών.

ΕΥΡΩΠΗ
Κατά της χαλάρωσης των μέτρων στη Βρετανία σύμβουλοι της κυβέρνησης Τζόνσον
Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η ασθένεια «εξαπλώνεται πολύ γρήγορα για να μπορέσει να αρθεί το lockdown στην Αγγλία» και ένας εξ αυτών μίλησε για «ρίσκα», με ένα σύστημα τεστ και ιχνηλάτησης «που δεν έχει...
Κατά της χαλάρωσης των μέτρων στη Βρετανία σύμβουλοι της κυβέρνησης Τζόνσον
ΕΥΡΩΠΗ
Διμερή συνάντηση σχεδιάζουν Ντόναλντ Τραμπ και Μπόρις Τζόνσον
Το ενδεχόμενο να συναντηθούν διά ζώσης συζήτησαν ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και ο Βρετανός πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον, στην επικείμενη σύνοδο της G7 που θα πραγματοποιηθεί -όποτε πραγματοποιηθεί-...
Διμερή συνάντηση σχεδιάζουν Ντόναλντ Τραμπ και Μπόρις Τζόνσον
ΕΥΡΩΠΗ
Η Κύπρος θα πληρώνει για τις διακοπές όσων τουριστών προσβληθούν από κορονοϊό
Η κυπριακή κυβέρνηση ανακοίνωσε πως θα αναλάβει το κόστος διαμονής, τροφής και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης των τουριστών που ενδεχομένως αρρωστήσουν κατά την επίσκεψή τους στο νησί.
Η Κύπρος θα πληρώνει για τις διακοπές όσων τουριστών προσβληθούν από κορονοϊό
ΕΥΡΩΠΗ
Οι πρώτες αντιδράσεις σε Ρώμη και Μαδρίτη για τις προτάσεις της Κομισιόν
Ικανοποιημένες δείχνουν σε πρώτη φάση η Ιταλία και η Ισπανία από το πρόγραμμα ανάκαμψης της ευρωπαϊκής οικονομίας που απέστειλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις χώρες-μέλη. Με μια πρώτη ανάγνωση οι δύο χώρες που...
Οι πρώτες αντιδράσεις σε Ρώμη και Μαδρίτη για τις προτάσεις της Κομισιόν
ΕΥΡΩΠΗ
Σταδιακό άνοιγμα καταστημάτων από 1η Ιουνίου σχεδιάζει ο Τζόνσον
Χώροι χαμηλού ρίσκου θεωρούνται οι ανοιχτές αγορές και οι εκθέσεις αυτοκινήτων, συνεπώς η βρετανική κυβέρνηση εξετάζει να επιτρέψει τη λειτουργία τους από την 1η Ιουνίου, υπό τον όρο ότι θα εφαρμοστούν τα...
Σταδιακό άνοιγμα καταστημάτων από 1η Ιουνίου σχεδιάζει ο Τζόνσον
ΕΥΡΩΠΗ
«Δάνεια για δάνεια» η αντιπρόταση των «σκληρών» της ΕΕ
Στη λογική των δανείων που πρέπει να επιστραφούν επιμένουν Αυστρία, Δανία, Ολλανδία και Σουηδία απορρίπτοντας το γαλλογερμανικό σχέδιο για την έκτακτη βοήθεια της Ε.Ε. στα πληγέντα κράτη από την πανδημία του...
«Δάνεια για δάνεια» η αντιπρόταση των «σκληρών» της ΕΕ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας