Hταν ηλιόλουστη μέρα αλλά κρύα, όπως κάθε Γενάρη μήνα στο Παρίσι.
Ηταν Τετάρτη πρωί, η μέρα που όλοι μαζευόμασταν για την καθιερωμένη εβδομαδιαία σύσκεψη για να συζητήσουμε τα του επόμενου τεύχους. Σ’ αυτές τις συνεδριάσεις, συνήθως μέσα από φωνές, πολλά γέλια και σοβαρές αντιπαραθέσεις ο ένας με τον άλλον ξαναφτιάχνουμε τον κόσμο.
Ολοι ήμασταν εκεί. Oλοι εκτός από αυτούς που ήταν αποστολή ή διακοπές: ο Gerard στο Λονδίνο, η Zineb στο Μαρόκο, ο Τόνι στη Νότια Γαλλία και εγώ στην Ελλάδα. O Τσίπρας επρόκειτο να εκλεγεί -πρώτη φορά Αριστερά-, έπρεπε να το καλύψω. Εμείς θα τα λέγαμε διά τηλεφώνου αλλά δεν προλάβαμε.
Αυτή την ήμερα ετοιμαζόμασταν να γιορτάσουμε τα γενέθλια του Luz, του σκιτσογράφου. Τη γλίτωσε διότι άργησε να έρθει. Επρεπε να φέρει την τούρτα του. Ούτε αυτή δεν πρόλαβε να φαγωθεί. Πρόλαβαν όμως δύο άτομα, τα αδέρφια Κουασί, γέννημα θρέμμα της Γαλλίας, της ίδιας Γαλλίας στην οποία γεννήθηκα, μεγάλωσα και σπούδασα, να μας πάρουν για πάντα την ανεμελιά μας κόβοντας το νήμα της ζωής συνάδελφων και φίλων μας.
Γύρω στις δέκα ακούστηκαν κάτι σαν πυροτεχνήματα. «Mπα; Κάποιοι το γιορτάζουν ακόμα» σκέφτηκαν. Στο Charlie, οι πρώτες σκέψεις πάνε πάντα στον χαβαλέ. Ηταν όμως οι πρώτοι νεκροί που έπεφταν. Mετά μπήκαν στην αίθουσα σύνταξης και με το σύνθημα «Allahu Αkbar» θέρισαν και εκτέλεσαν ό,τι κινούνταν:
● Τignous, 57, σκιτσογράφος.
● Wolinski, 80, σκιτσογράφος.
● Cabu, 76, σκιτσογράφος.
● Εlsa Cayate, 54, ψυχίατρος. Είχε τη στήλη της Ψυχικής Υγείας
● Charb, 47, σκιτσογράφος.
● Ηοnoré, 73, σκιτσογράφος.
● Bernard Maris, 68, οικονομολόγος. Eίχε την οικονομική στήλη.
● Mustapha Ourrad, 60, διορθωτής. Aυτός διόρθωνε με καλοσύνη κι απίστευτη επιείκεια τα κείμενά μας. Επαιζε τη γαλλική στα δάχτυλα.
● Michel Renaud, 69, δημοσιογράφος, καλεσμένος του Cabu.
● Frédéric Boisseaux, 42, τεχνικός. Hταν η πρώτη του μέρα στη δουλειά.
● Ahmed Merabet, 40, αστυνόμος.
● Franck Brinsolaro, 49, αστυνόμος.
Οι Charb και Tignious πέθαναν με τον μαρκαδόρο στο χέρι. Ο Charb πρόλαβε και έκανε και ένα κωλοδάχτυλο. Είχαν και οι δυο συνήθειο να σκιτσάρουν στο μπλοκ τους όσο συζητούσαμε την επικαιρότητα για το επόμενο τεύχος. Αυτή τη φορά τα σκίτσα δεν παρέμειναν ασπρόμαυρα αλλά βάφτηκαν με αίμα όπως και οι τοίχοι, τα γραφεία μας, το αρχείο μας.
Πολλοί επιζώντες είναι βαριά τραυματισμένοι όπως ο Riss, o διευθυντής του περιοδικού που ακόμα δυσκολεύεται να σηκώσει το χέρι του, o Fabrice Νιcolinο, ειδικός στα οικολογικά, που πολύ δύσκολα περπατά. O Philippe Lançon που πυροβολήθηκε στο πρόσωπο, o web master Simon Fiesci είναι ο πιο βαριά χτυπημένος. Ακόμα να συνέλθει.
Τα χειρότερα όμως τραύματα είναι αυτά που που δεν φαίνονται: ο φόβος, η ανασφάλεια, οι εφιάλτες. «Eίναι, υπογραμμίζει η Coco, ένα από τα πιο λαμπρά αστέρια της γαλλικής σκιτσογραφίας, αυτοί που μας λείπουν αλλά που είναι πάντα μαζί μας κάθε Τετάρτη και όχι μόνο».
Αν και ποτέ δεν μιλάμε για ό,τι συνέβη, δεν είναι σπάνιο να ακούς στους διαδρόμους, όταν κάποιος κουτσαίνει λίγο πιο πολύ από το συνηθισμένο ή όταν η λύπη ξεχειλίζει, ένα «και συ πώς τα πας, κρατάς;» Και βέβαια κρατάνε παρ’ όλες τις απειλές που λαμβάνουν χώρα κάθε μέρα, παρ’ όλη τη χρόνια 24ωρη αστυνομική προστασία που δοκιμάζει βάναυσα τις οικογενειακές και προσωπικές αντοχές.
Oλοι και όλες κρατάνε διότι η ελευθερία του Τύπου δεν είναι à la carte. Συμπεριλαμβάνει και το δικαίωμα στη βλασφημία. Αυτό ακριβοπληρώσαμε στο Charlie, και δεν το βάζουμε κάτω, «Tο δικαίωμα να εκδίδουμε καρικατούρες δεv είναι μοvοπώλιο του Charlie. Η ελευθερία του Τύπου πoυ διεκδικούμε είναι στη διάθεση του κάθε πολίτη» υπογραμμίζει ο Riss.
O Gerard Biard, αρχισυντάκτης, θέτει άλλα ερωτήματα: «Τελευταία λάβαμε εκατοντάδες απειλές εξαιτίας σκίτσων κατά του γαλλικού στρατού. Οχι από τον στρατό, από ιδιώτες που χρησιμοποιούν τα social media σαν φερέφωνο. Πρώτα δεχόμασταν απειλές από τους θεσμούς, τώρα από ιδιώτες μέσω Ιντερνετ. Οι θεσμοί τώρα μας προστατεύουν. Είναι τελείως παράδοξο! Oπως είναι παράδοξο να έχουμε πιο μεγάλη ιδεολογική υποστήριξη από τη Figaro παρά από τη Libération» και συνεχίζει φουρτουνιασμένος: «Τα δικαστήρια μας έδωσαν το δικαίωμα να παρουσιάσουμε τη Mαρίν Λεπέν σαν κουράδα και είναι βουλευτίνα. Καθολικοί εξτρεμιστές όμως μας απειλούν γι’ αυτό ή για τα σκίτσα των παιδόφιλων παπάδων. Οι αριστεριστές μάς λένε ρατσιστές και ισλαμοφοβικούς για τα σκίτσα του Μωάμεθ και για τη θέση μας για τη μαντίλα. Εμείς όμως το ‘96 μαζεύαμε υπογραφές για να απαγορευτεί το κόμμα του Εθνικού Μετώπου. Πού ήταν τότε αυτοί οι αριστεριστές που μας βρίζουν και απειλούν επειδή δίνουμε μάχη για ένα κοσμικό κράτος; Εχουν ξεχάσει την ίδια τους την ιστορία, τουλάχιστον στη Γαλλία. Υποστηρίζουν τον κοινοτισμό, αν είναι δυνατόν».
Αυτή η διαμάχη δεν έχει τέλος αλλά, όπως και να ’ναι, η φετινή χρονιά έχει μια ειδική χροιά.
Ολοι περιμένουν τη δίκη των συνεργατών των αδελφών Κουασί που θα διεξαχθεί 4 Μαΐου-10 Ιουλίου. «Ο καθένας περιμένει διάφορα πράγματα από αυτή τη δίκη, δηλώνει ο Gerard. Εμένα αυτό που με ενδιαφέρει είναι να δω πώς θα το καλύψουν τα ΜΜΕ. Θα είναι το βαρόμετρο της γαλλικής κοινωνίας πέντε χρόνια μετά. Τα άλλα λίγο-πολύ τα ξέρουμε». Η Coco διαφωνεί: «Eχω αναπάντητες ερωτήσεις, θέλω απαντήσεις».
Μαζί με πολλά θύματα κινήθηκε σαν πολιτική αγωγή για να διαβάσει τη δικογραφία. Ως τότε το Charlie γι’ αυτή την ειδική επέτειο έβγαλε ένα ένθετο-καταπέλτη για τα social media που θεωρεί ότι είναι η καινούργια λογοκρισία του αιώνα. Δεν έχουν άδικο, και ατιμώρητο δημόσιο ανεξέλεγκτο δικαστήριο, θα ’λεγα.
*Δημοσιογράφος, ανταποκρίτρια του Charlie Hebdo στην Ελλάδα
