Ακούστηκε ευχάριστα στην Αθήνα η ασυνήθιστη δήλωση του προέδρου Ταγίπ Ερντογάν για τη σημασία της Συνθήκης της Λωζάννης «ως ιδρυτικού εγγράφου της Τουρκικής Δημοκρατίας», «σφραγίδας της ανεξαρτησίας της χώρας», χωρίς αστερίσκους και αναθεωρητικές σκέψεις. Ωστόσο οι διπλωμάτες μας εξετάζουν προσεκτικά πολλά δεδομένα και δεν βιάζονται να καταλήξουν σε εκτιμήσεις, καθώς θα πρέπει να είναι κανείς επιφυλακτικός για το πραγματικό νόημα της ρητορικής της Αγκυρας και τις προθέσεις της, ιδίως σε αυτή τη συγκυρία που πιέζεται διπλωματικά σε δύο σημαντικά μέτωπα: στην ανατολική Μεσόγειο και στη Βόρεια Συρία.
Στο μήνυμά του για την 96η επέτειο της ίδρυσης της Τουρκικής Δημοκρατίας, ο πρόεδρος Ερντογάν σημείωσε με έμφαση ότι η Τουρκία «έχει σήμερα τη δύναμη και την αποφασιστικότητα να εξαλείψει κάθε απειλή που αφορά την ανεξαρτησία της, την επιβίωσή της και την ειρήνη και την ασφάλεια των πολιτών της» και προειδοποίησε: «Τα πρόσφατα βήματα που έχουμε κάνει στην ανατολική Μεσόγειο και στη Βόρεια Συρία έχουν δείξει την ευαισθησία μας στην προστασία των δικαιωμάτων και των συμφερόντων του έθνους μας και των Τουρκοκυπρίων. Ουδεμία απειλή κυρώσεων, είτε μυστική είτε φανερή, δύναται να αποτρέψει την Τουρκία από τoν δίκαιο σκοπό της».
Η Αγκυρα δείχνει να αψηφά τις ευρωπαϊκές κυρώσεις-χάδι, όμως την ίδια ώρα διαπραγματεύεται σκληρά με τους Αμερικανούς για τη Βόρεια Συρία, με φόντο την απειλή του Κογκρέσου για κυρώσεις με «δόντια» ως αποτέλεσμα της απόκτησης από την Αγκυρα του ρωσικού αντιπυραυλικού συστήματος S-400, τα πρώτα στοιχεία του οποίου άρχισε ήδη να παραλαμβάνει.
Αμερικανοί και Τούρκοι δεν επιθυμούν τη ρήξη και ψάχνουν ένα συμβιβασμό που θα εξυπηρετεί τα ζωτικά συμφέροντα και των δύο πλευρών, με τον πρόεδρο Τραμπ να ζητάει σε κλειστή σύσκεψη στον Λευκό Οίκο με 46 Ρεπουμπλικανούς γερουσιαστές, πολλοί από τους οποίους στηρίζουν απόφαση για άμεση επιβολή κυρώσεων κατά της Αγκυρας, να επιδείξουν «ευελιξία» και να του δώσουν «περισσότερο χώρο» για να κινηθεί.
Μια ήπια και μετρημένη αμερικανική αντίδραση για τους S-400, μια μετατόπιση της θέσης από «κυρώσεις για την απόκτηση» σε «κυρώσεις για την ενεργοποίηση» του επίμαχου συστήματος, μια μεγαλύτερη «ευελιξία», θα έδιναν χώρο στις δύο πλευρές να αναζητήσουν με καλύτερες προϋποθέσεις τον συμβιβασμό στο πραγματικό διακύβευμα, που είναι η Βόρεια Συρία.
Η Αγκυρα θεωρεί ζήτημα ύψιστης στρατηγικής σημασίας την αποτροπή της δημιουργίας ενός Συριακού Κουρδιστάν και θα κάνει τα πάντα για να το αποτρέψει, ενώ οι Αμερικανοί στηρίζουν τους συμμάχους τους στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας, Κούρδους της Συρίας, αλλά δεν θέλουν να χάσουν και την Τουρκία.
Η Τουρκία ζητάει να δημιουργήσει μια «ζώνη ασφαλείας» κατά μήκος των τουρκο-συριακών συνόρων, σε συριακό έδαφος, το οποίο ελέγχεται από τους Κούρδους της Συρίας. Απαιτεί να αποχωρήσουν από τη «ζώνη» οι ένοπλοι Κούρδοι του YPG και σχεδιάζει να εγκαταστήσει στην περιοχή στρατεύματα και εκατοντάδες χιλιάδες Σύρους πρόσφυγες, από τα 4,5 εκατομμύρια που ζουν σήμερα σε τουρκικό έδαφος.
Ο πρώτος γύρος της αμερικανο-τουρκικής διαπραγμάτευσης έκλεισε την Τετάρτη, στην Αγκυρα, χωρίς επίτευξη συμφωνίας, με τον υπουργό Εξωτερικών, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, να δηλώνει πως «οι νέες αμερικανικές προτάσεις για τη δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας στη Βόρεια Συρία δεν ικανοποιούν την Τουρκία» και να προειδοποιεί ότι θα πρέπει να επιτευχθεί μια συμφωνία το δυνατόν συντομότερο επειδή εξαντλείται η υπομονή της Τουρκίας.
Ζώνη ασφαλείας
Ο κ. Τσαβούσογλου υποστήριξε ότι οι Αμερικανοί κωλυσιεργούν να λάβουν αποφάσεις, ενώ δεν παρέλειψε να εκδηλώσει και τη δυσαρέσκειά του γιατί την ίδια μέρα που έφτανε στην Αγκυρα για τριήμερες συνομιλίες ο ειδικός απεσταλμένος των Ηνωμένων Πολιτειών για τη Συρία, Τζέιμς Τζέφρι, Αμερικανοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι συναντούσαν ηγετικό στέλεχος των Σύρων Κούρδων του YPG, σε στρατιωτική βάση στη Βόρεια Συρία. «Η Ουάσινγκτον δεν είναι ειλικρινής» υποστήριξε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών μετά το πέρας των συνομιλιών με τον Αμερικανό απεσταλμένο.
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι δύο πλευρές συμφωνούν μεν στην αναγκαιότητα δημιουργίας ζώνης ασφαλείας στα τουρκο-συριακά σύνορα, αλλά διαφωνούν σχεδόν σε όλα τα άλλα. Διαφωνούν στο πλάτος της ζώνης, οι Τούρκοι ζητούν 25 μίλια ή 40 χιλιόμετρα, οι Αμερικανοί προτείνουν δέκα χιλιόμετρα και οι Κούρδοι λέγεται ότι δέχονται πέντε χιλιόμετρα και να εξαιρεθούν τα αστικά κέντρα που εφάπτονται των συνόρων.
Διαφωνούν στον έλεγχο της ζώνης. Οι Τούρκοι ζητούν κοινό έλεγχο από Τούρκους και Αμερικανούς. Οι Αμερικανοί θα ήθελαν να περιπολεί στην περιοχή μια ουδέτερη δύναμη που θα αποτελείται από Ευρωπαίους, ίσως και Εμιρατιανούς ή Αιγύπτιους στρατιωτικούς, ενώ οι Κούρδοι δεν αποδέχονται την παρουσία τουρκικών στρατευμάτων σε συριακό έδαφος.
Διαφωνούν επίσης σε πολλές άλλες λεπτομέρειες που ωστόσο έχουν ουσία και επηρεάζουν την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή. Η Αγκυρα απειλεί πως αν δεν επιτευχθεί συμφωνία για τη «ζώνη ασφαλείας», θα εισβάλει στην περιοχή για να την επιβάλει και ήδη έχει συγκεντρώσει σημαντικές στρατιωτικές δυνάμεις (έξι ταξιαρχίες, εκ των οποίων οι δύο, ειδικών δυνάμεων) στα σύνορα.
Ομως οι απειλές αυτές είναι μάλλον έωλες. Καμία τουρκική εισβολή στο Συριακό Κουρδιστάν δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των Αμερικανών, οι οποίοι ελέγχουν και τον εναέριο χώρο της περιοχής. Η «ζώνη» θα γίνει συναινετικά ή καθόλου.
