Η Ευρώπη στον δρόμο προς τις εκλογές του Μαΐου

Η άνοδος της λαϊκιστικής Ακροδεξιάς, το προσφυγικό, το Brexit, οι κοινωνικές ανισότητες και η λιτότητα, τα καυτά προβλήματα που ζητούν απαντήσεις.

Για την πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών η προετοιμασία για τις ευρωεκλογές έχει ήδη ξεκινήσει.

Τον Μάιο του 2019 η Ευρώπη ενδέχεται να βρεθεί ενώπιον καταστάσεων και αποτελεσμάτων που δεν έχει ξαναζήσει. Το τέρας της λαϊκίστικης αντιευρωπαϊκής Ακροδεξιάς είναι εδώ κι αυτό είναι κάτι που σχεδόν όλοι αντιλαμβάνονται, αναζητώντας τρόπους και πολιτικές για να το περιορίσουν. Λύσεις άμεσης επίδρασης εκλείπουν, όμως ποιος μπορεί να μείνει με σταυρωμένα χέρια;

Τα φαινόμενα ανησυχούν, τα περιστατικά πληθαίνουν. Στη Γερμανία το ξενοφοβικό AfD εδραιώνεται, στην Ιταλία η ρατσιστική Λέγκα του Βορρά κυβερνά και προηγείται στις δημοσκοπήσεις, στην Ουγγαρία ο Ορμπαν προσβάλλει κάθε έννοια ευρωπαϊκών αξιών, ενώ στην Αυστρία ο Κουρτς αποτελεί τον σημαιοφόρο για όσους ονειρεύονται μια Ευρώπη-φρούριο με περίκλειστα τείχη για τους διαφορετικούς και άρα μη επιθυμητούς. Δυστυχώς, η Ελλάδα δεν εξαιρείται. Το ναζιστικό μόρφωμα της Χρυσής Αυγής, αν και η ηγεσία και στελέχη του δικάζονται για εγκληματικές πράξεις κακουργηματικού χαρακτήρα, έχει παγιώσει το κοινό του.

Τα μαύρα σύννεφα έχουν πυκνώσει, κάτι που δεν συμβαίνει τυχαία… Εχοντας ξεχάσει τα οράματα και τις κατακτήσεις των ιδρυτών της, αρνούμενη ταυτόχρονα να αποδεχτεί τα νέα δεδομένα και τις νέες εξελίξεις, βάζοντας πολλές φορές στο περιθώριο τους πολίτες ή λαμβάνοντας αποφάσεις με μνημειώδη καθυστέρηση, η Ευρώπη κινδυνεύει να παραδοθεί στις δυνάμεις που αγωνίζονται για τον κατακερματισμό της.

Δραματικές διαπιστώσεις ή απειλητική πραγματικότητα; Το μόνο βέβαιο είναι ότι, παρά τις απογοητεύσεις, τις ολιγωρίες και τις λανθασμένες αποφάσεις που κλονίζουν την πίστη στο ευρωπαϊκό ιδεώδες, η κατάσταση εντός Ευρώπης δεν μπορεί να συγκριθεί με όσα συμβαίνουν έξω και μακριά από αυτήν. Πρόσφατο απτό παράδειγμα η αποχώρηση της Βρετανίας, την οποία δείχνουν να έχουν μετανιώσει ακόμη και όσοι ψήφισαν υπέρ της.

Τα παραπάνω δεν είναι τίποτε άλλο παρά γόνιμοι προβληματισμοί και σκέψεις που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια σεμιναρίου στο Βερολίνο με αντικείμενο την οπτική για την Ευρώπη στον δρόμο προς τις ευρωεκλογές του 2019. Διοργανώτρια ήταν η Ευρωπαϊκή Ακαδημία Βερολίνου, ένας μη κερδοσκοπικός, μη κομματικός φορέας, ο οποίος από το 1963, μέσω ενημερωτικών δράσεων, σεμιναρίων και άλλων εκδηλώσεων, προωθεί την ευρωπαϊκή ιδέα και τη συνεργασία.

Δεκαπέντε δημοσιογράφοι από χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα, είχαν τη δυνατότητα πριν από μερικές ημέρες να ακούσουν και να ανταλλάξουν απόψεις με εκπροσώπους από κορυφαία γερμανικά ινστιτούτα, μέσα ενημέρωσης, οργανώσεις από την κοινωνία των πολιτών και στελέχη κομμάτων.

Το προσφυγικό

Για τις εκστρατείες των πολιτικών κομμάτων στη Γερμανία ενόψει του προσεχούς Μαΐου μίλησε ο Τομπίας Σουλτς, δημοσιογράφος στη συνεταιριστική εφημερίδα Die Tageszeitung (TAZ), καθιστώντας ευδιάκριτες τις διαφορές ανάμεσα σε Χριστιανοδημοκράτες, Σοσιαλδημοκράτες, Πράσινους και Αριστερά. Αν και συνεταιριστική όπως η «Εφ.Συν.» η TAZ, τα μεγέθη κάνουν τις συγκρίσεις απαγορευτικές. Από το 1978 στην κυκλοφορία, με 120 δημοσιο γράφους και 300 άτομα προσωπικό, 30.000 συνδρομητές και 60.000 καθημερινούς αναγνώστες, φυσικά για την πληθωρική γερμανική αγορά των 80 και πλέον εκατομμυρίων.

Το προσφυγικό λειτούργησε ως τσουνάμι για το σύνολο της Ευρώπης, το ίδιο και για το Βερολίνο. Η Ανγκελα Μέρκελ πήρε πρωτοβουλίες με ρίσκο, διχάζοντας τους σκληρούς εταίρους της με αντιμεταναστευτική ατζέντα. Κανείς δεν φαντάζεται πόσο χειρότερα θα ήταν τα πράγματα χωρίς έστω αυτή τη στάση. Τις αντιξοότητες στη διαμόρφωση μιας νέας ευρωπαϊκής προσφυγικής πολιτικής, τη στιγμή που οι κανόνες αλληλεγγύης και ισότιμης κατανομής παραμένουν σε εθελοντική βάση και άρα αποτυγχάνουν, επιχείρησε να αναδείξει ο δρ Ιαν Σνάιντερ από το Ινστιτούτο για το Μεταναστευτικό και τις Πολιτικές Ενσωμάτωσης.

Πολλοί λένε ότι η οικονομική πολιτική της Ευρώπης δεν καθορίζεται στις Βρυξέλλες αλλά στο γερμανικό υπουργείο Οικονομικών. Οσο υπερβολικό ακούγεται, άλλο τόσο αληθινό φαντάζει. Στη χώρα μας το γνωρίζουμε καλά, μετά από μια οκταετία με τρία μνημόνια και τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε σταθερά άκαμπτο και απειλητικό όλα τα χρόνια της θητείας του.

Εκεί ήταν ο επόμενος σταθμός της επιμορφωτικής περιήγησης, σε ένα επιβλητικό, δαιδαλώδες αλλά και καταθλιπτικό κτίριο, όπου κάποτε στεγαζόταν το υπουργείο Αεροπορίας την περίοδο της ναζιστικής Γερμανίας του Χίτλερ…

Πάντως, η Ελλάδα και η οικονομία της δεν απασχολεί ιδιαίτερα ούτε και ανησυχεί πλέον τους πολύ ηπιότερους (από σκοπιά ύφους) διαδόχους του σημερινού προέδρου του Ομοσπονδιακού Κοινοβουλίου. Πολύ πιο έντονες είναι πλέον οι σκοτούρες τους γύρω από το Brexit και ώς έναν βαθμό γύρω από τους «ατίθασους» Ιταλούς.

Από την άλλη πλευρά, οι Γερμανοί, παρά τον διαχρονικό «επεκτατισμό» τους, δεν παύουν να ασχολούνται με τα του οίκου τους. Η δημοσιογραφική αποστολή συνέπεσε χρονικά με την αλλαγή σκυτάλης στην ηγεσία του κυβερνώντος CDU από τη Μέρκελ στην αποκαλούμενη «μίνι-Μέρκελ» με το όνομα-γλωσσοδέτη Ανεγκρέτ Κραμπ-Καρενμπάουερ. «Πώς θα είναι η Γερμανία χωρίς τη Μέρκελ;», η ερώτηση των δημοσιογράφων. Σιωπή για μερικά δευτερόλεπτα και μετά η απόκριση, με χαρακτηριστική αμηχανία από το στέλεχος του κόμματος, Χίλντεγκαρντ Μπέντελε:

«Είναι πραγματικά δύσκολο να το σκεφτεί κάποιος!». Η φόρτιση εμφανής, αλλά οι πιο νηφάλιες σκέψεις των υπολοίπων οδηγούν τους περισσότερους στο κοινό συμπέρασμα ότι η Μέρκελ, με τα καλά και τα κακά της (ενδεχομένως και περισσότερα την πρώτη περίοδο της κρίσης), είναι ηγέτιδα. «Και τι κάνετε για να πείσετε τους πολίτες ώστε η Ευρώπη να αποκτήσει πιο επιδραστικές πολιτικές;», θα τεθεί επί τάπητος στο τραπέζι της συζήτησης. «Κατ’ αρχάς, γνωρίζουμε ότι αισθάνονται αρκετές φορές ότι δεν αποτελούν μέρος των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Τους εξηγούμε λοιπόν αναλυτικά για την Ευρώπη, ψάχνουμε για έξυπνες λύσεις», θα σημειώσει, υπερτονίζοντας τη σημασία για εκσυγχρονισμό αλλά και ισχυροποίηση των πολιτικών κομμάτων.

Πρωτότυπες εκστρατείες

Αν κάποια πολιτική δύναμη είναι αυτή την περίοδο σε ανοδική πορεία στη Γερμανία, αυτή είναι οι Πράσινοι. Η Φραντσέσκα Μπράτνερ, μια νεαρή πολιτικός, μόλις 39 ετών, με θητεία από το 2013 στη Βουλή, θα «αποκαλύψει» το μυστικό: «Στεκόμαστε με ξεκάθαρο τρόπο απέναντι στον πολίτη και τα προβλήματά του. Δεν ταλαντευόμαστε. Πηγαίνουμε κατευθείαν εκεί που “πονάει”. Μιλάμε για τις δικές μας θέσεις, δεν δυσφημούμε τους αντιπάλους και δεν διαμαρτυρόμαστε γενικώς και αορίστως». Οι καμπάνιες των Πρασίνων έχουν ένα πρόσθετο πρωτότυπο χαρακτηριστικό. Δεν περιλαμβάνουν παραδοσιακές ομιλίες πολιτικών από βάθρα, με τους ψηφοφόρους σε ρόλο χειροκροτητή. «Συζητάμε, ακούμε, προτείνουμε, σε χώρους όπου ο κόσμος αισθάνεται οικεία, σε βιβλιοπωλεία, εστιατόρια, ακόμη και σε παμπ», θα δηλώσει η Μπράτνερ, η οποία δεν θα διστάσει να κάνει αυτοκριτική για τα σκάνδαλα στη χώρα της, την έλλειψη διαφάνειας στην Ε.Ε. και τη μεροληψία υπέρ τραπεζών και μεγάλων επιχειρήσεων. Οσο κι αν θέλει να διαφωνήσει κανείς μαζί της, δεν θα τα καταφέρει…

Απογοήτευση προκάλεσαν εξάλλου τα στοιχεία για την κατάσταση των Ευρωπαίων εργαζομένων, που ανέλυσε ο Γιαν Στερν από το Παράρτημα Διεθνών Πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Συνδικάτων. Στον αντίποδα, ενθαρρυντικές ήταν οι καταγραφές που αφορούσαν την κινητοποίηση των Γερμανών για μια καλύτερη και δικαιότερη Ευρώπη, με διαδικασίες αυτοοργάνωσης και στόχο «να δοθεί φωνή στους σιωπηλούς», σύμφωνα με την παρουσίαση της Ρικάρντα Θιμ και του Βίλεμ Φλίντερμαν.

Διδακτικά και χρήσιμα συμπεράσματα, σε μια Ευρώπη φοβική, που κλυδωνίζεται και δεν ενθουσιάζει… Είναι η περισσότερη, η κοινωνική, η αλληλέγγυα, η ανοιχτή και πιο ενοποιημένη Ευρώπη μια πειστική απάντηση; Σίγουρα ναι, αλλά πριν από αυτό, το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι η Ευρώπη για ποιους; Για τους πολίτες της ή για την οικονομική και πολιτική ελίτ; Απαραίτητη υπενθύμιση: Σε πέντε μήνες ανοίγουν οι κάλπες…