Χαστούκι στα ορφανά του Φράνκο

«Λένε ότι δεν πρέπει να ανοίγεις παλιές πληγές. Μόνο που οι δικές μας δεν έκλεισαν ποτέ».

H πληγή της Πουριφικαθιόν Γκαγιάρδο ακούει στο όνομα Πέδρο Γκαγιάρδο. Ηταν ο παππούς της, δήμαρχος ενός χωριού της Εστρεμαδούρα στη Νότια Ισπανία.

Μια μέρα, το 1938, τον πήραν οι φασίστες κι από τότε δεν τον ξαναείδε κανείς. Ακόμα και σήμερα στα 90 του, ο πατέρας της, ο γιος του εξαφανισμένου σοσιαλιστή δημάρχου, ονειρεύεται να βρει τα οστά του και να του κάνει μια αξιοπρεπή κηδεία.

Προχθές Πέμπτη 18 Ιουλίου ήταν η 82η επέτειος του πραξικοπήματος του Φρανθίσκο Φράνκο το οποίο οδήγησε την Ισπανία σε αιματηρό εμφύλιο πόλεμο, που κράτησε τρία χρόνια, και στη συνέχεια σε μια χούντα που κράτησε άλλα 36 χρόνια κι έληξε με τον θάνατο του δικτάτορα τον Νοέμβρη του 1975.

Οπως κάθε χρόνο τέτοια μέρα, έτσι και προχθές συγγενείς των θυμάτων του εμφυλίου από την πλευρά των Δημοκρατικών συγκεντρώθηκαν στην Πουέρτα δελ Σολ, την εμβληματική πλατεία της Μαδρίτης, για να απαιτήσουν έναν νόμο που να αποκαθιστά όλους εκείνους που δολοφονήθηκαν, εξαφανίστηκαν, φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν στα χρόνια του εμφυλίου και της χούντας.

Ενα αίτημα που φέτος αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η νέα σοσιαλιστική κυβέρνηση υπό τον Πέδρο Σάντσεθ σκοπεύει να φέρει προς ψήφιση έναν «νόμο για την ιστορική μνήμη» και να βγάλει τα οστά του δικτάτορα από την Κοιλάδα των Πεσόντων.

Σήμερα Σάββατο, εκατοντάδες άνθρωποι έχουν δώσει ραντεβού στην Κοιλάδα για να απαιτήσουν να απομακρυνθούν τα οστά του Φράνκο.

Στο ίδιο σημείο όπου μία εβδομάδα νωρίτερα, καμιά εκατοστή φασίστες, νοσταλγοί του δικτάτορα, διαδήλωσαν κατά της επιχειρούμενης εκταφής φωνάζοντας «Φράνκο! Φράνκο!» και «Ζήτω η Ισπανία!».

Ιστορική αξία

Η Κοιλάδα των Πεσόντων στο Εσκοριάλ, έξω από τη Μαδρίτη, είναι ένα σημείο με ιδιαίτερη συναισθηματική και ιστορική φόρτιση.

Εκεί είναι θαμμένοι πάνω από 33.000 άνθρωποι που πολέμησαν και στα δύο στρατόπεδα του εμφυλίου. Ορισμένοι τη χαρακτηρίζουν τον «μεγαλύτερο ομαδικό τάφο» της Ισπανίας, μιας χώρας με τουλάχιστον 1.200 ομαδικούς τάφους και 140.000 αγνοούμενους από εκείνα τα χρόνια κι έναν νόμο αμνηστίας του 1977 που προστάτευσε τους χουντικούς για τα εγκλήματά τους και απαγόρευσε την όποιας μορφής κάθαρση.

Ακριβώς το αντίθετο απ’ ό,τι συνέβη στη Χιλή, στην Αργεντινή και άλλες χώρες που βίωσαν αιματηρές δικτατορίες.

Το 1940 ο Φράνκο έδωσε την εντολή να κατασκευαστεί στην Κοιλάδα των Πεσόντων ένα μεγαλοπρεπές μνημείο το οποίο ολοκληρώθηκε 18 χρόνια αργότερα και περιλαμβάνει ναό στον οποίο είναι θαμμένος ο δικτάτορας.

Η μεταφορά των οστών του, πάγιο αίτημα των προοδευτικών δυνάμεων της Ισπανίας, αναμένεται να λάβει σύντομα σάρκα και οστά εν μέσω έντονων αντιδράσεων.

Οι πρώτοι που αντιδρούν είναι οι απόγονοι του Φράνκο και αυτοί που ουσιαστικά καθυστερούν τη διαδικασία, η οποία είχε προαναγγελθεί για τέλος Ιουλίου, αλλά θα παραταθεί για άλλο ένα μήνα τουλάχιστον.

Οπως μετέδιδαν τα ισπανικά ΜΜΕ επικαλούμενα κυβερνητικές πηγές, η κυβέρνηση έχει εξασφαλίσει την απαραίτητη «νομική βάση» που θα της επιτρέψει να προχωρήσει στην εκταφή και μεταφορά των οστών παρά τις αντιρρήσεις της οικογένειας.

«Η πολιτική απόφαση της κυβέρνησης είναι αμετάκλητη. Θα προχωρήσουμε στην εκταφή των οστών του δικτάτορα Φράνκο πολύ σύντομα.  Οι πληγές έχουν μείνει ανοιχτές εδώ και πάρα πολλά χρόνια και είναι πια καιρός να τις κλείσουμε», δήλωσε πριν από λίγες μέρες ο Πέδρο Σάντσεθ στη Βουλή.

Αυτό, εξάλλου, είχε αποφασίσει η ισπανική Βουλή τον Μάιο του 2017 με 189 ψήφους υπέρ, μία κατά και 140 αποχές (από το τότε κυβερνών Λαϊκό Κόμμα και το εθνικιστικό καταλανικό ERC).

Δεξιά «βέλη»

Ο εκπρόσωπος του Λαϊκού Κόμματος Ραφαέλ Ερνάντο κατηγόρησε τον Σάντσεθ ότι «ξεπληρώνει πολιτικές χάρες σε εκείνους που τον βοήθησαν να γίνει πρωθυπουργός», ενώ ο βουλευτής Πάμπλο Κασάδο, ο οποίος διεκδικεί την αρχηγία, έκανε λόγο για «εμπρηστικές» δηλώσεις που «διχάζουν» την κοινωνία.

Το κόμμα τους, που στις απαρχές του συγκέντρωσε κάτω από τις φτερούγες του τα ορφανά του Φράνκο, το 2011, μετά την εκλογή του Μαριάνο Ραχόι, έβαλε τέλος στην παροχή βοήθειας προς τους συγγενείς των θυμάτων του δημοκρατικού στρατοπέδου που επιχειρούσαν την εκταφή των λειψάνων των ανθρώπων τους από τους ομαδικούς τάφους.

Μια διαδικασία που είχε δρομολογήσει από το 2007 η κυβέρνηση του σοσιαλιστή Χοσέ Λουίς Ροδρίγκεθ Θαπατέρο με βάση τον «νόμο για την ιστορική μνήμη».

Σήμερα, η κυβέρνηση Σάντσεθ με έναν νέο σχετικό νόμο σκοπεύει να πάει ένα βήμα παραπέρα: να καθαρίσει τα μητρώα όσων καταδικάστηκαν για αντίσταση κατά της χούντας, να θέσει εκτός νόμου τις οργανώσεις που τιμούν τη μνήμη του δικτάτορα, όπως το Ιδρυμα Φράνκο, και να απομακρύνει από τους δημόσιους χώρους όλα τα μνημεία και τα σύμβολα της χούντας (ονομασίες δρόμων, πλατειών κ.λπ.).

Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά η κυβέρνηση θα έχει την πρωτοβουλία και τον γενικό συντονισμό της πλήρους καταγραφής των θυμάτων, καθώς και της διάνοιξης των ομαδικών τάφων.

«Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι η Ισπανία είναι, μετά την Καμπότζη, η χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό αγνοούμενων στον κόσμο», είπε στη Βουλή η υπουργός Δικαιοσύνης Ντολόρες Ντελγάδο. Κάλλιο αργά παρά ποτέ;