Η κρίση μεταξύ των θεσμών ξέσπασε όταν στις αρχές του χρόνου η Βουλή ψήφισε νομοσχέδιο που επιβάλει υποχρεωτική συνταξιοδότηση στα μέλη του Ανώτατου Δικαστηρίου στα 65 τους χρόνια. Με δεδομένο ότι ο νόμος τίθεται σε ισχύ από αύριο, αυτό σημαίνει ότι 27 από τους 74 δικαστές πρέπει να αδειάσουν την έδρα τους. Κι επειδή εκτός αυτού ο νόμος προβλέπει αύξηση των μελών του Δικαστηρίου στα 120, η κυβέρνηση τελικώς θα μπορεί να ελέγξει το σώμα ορίζοντας εξ αρχής σχεδόν τα δυο τρίτα των δικαστών.
Αντιδρώντας η ολομέλεια του Ανώτατου Δικαστηρίου εξέδωσε απόφαση σύμφωνα με την οποία οι υποχρεωτικές συνταξιοδοτήσεις αντιτίθενται στο Σύνταγμα της χώρας που αφενός διασφαλίζει την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και αφετέρου με σαφήνεια προβλέπει την ολοκλήρωση της θητείας του ή της προέδρου του- εν τω προκειμένω της Małgorzata Gersdorf. Στην απόφαση αναφέρεται ότι παρά την ψήφιση του νόμου, τόσο η πρόεδρος όσο και τα λοιπά μέλη που απειλούνται με αναγκαστική συνταξιοδότηση, θα συνεχίσουν να υπηρετούν κανονικά τη θητεία τους.
Οι δικαστές σχεδιάζουν να συγκεντρωθούν όλοι έξω από το κτίριο του Δικαστηρίου αύριο για να κάνουν μαζική είσοδο, σε μια κίνηση αλληλεγγύης και απευθείας προς τις αποφάσεις της κυβέρνησης και του προέδρου της χώρας. Κανείς δεν γνωρίζει πώς θα αντιδράσουν οι αρχές, αλλά υπάρχει έντονη φημολογία ότι θα τους εμποδίσουν να πάνε στα γραφεία τους. Οι δικηγορικοί σύλλογοι της χώρας έχουν καλέσει σε διαδηλώσεις υπέρ των δικαστών, μπροστά από το Ανώτατο Δικαστήριο αύριο και μεθαύριο.
«Θα πάω στο γραφείο μου κανονικά, αλλά δεν ξέρω εάν θα μου επιτραπεί η είσοδος» δήλωσε η Gersdorf, της οποία η θητεία διαρκεί σύμφωνα με το Σύνταγμα έξι χρόνια και λήγει τον Απρίλιο του 2020.«Δεν συμβαίνει στις αναπτυγμένες χώρες η εκτελεστική και η νομοθετική εξουσία να καταστρέφουν την δικαστική. Χωρίς εγγυήσεις οι βασικές ελευθερίες και τα θεμελιώδη δικαιώματα των Πολωνών πολιτών θα καταστραφούν αργά ή γρήγορα».
Η αβεβαιότητα για το μέλλον του Δικαστηρίου κλιμακώθηκε κι άλλο αυτή την εβδομάδα μετά την ανακοίνωση από τις Βρυξέλλες ότι η Κομισιόν σκέφτεται να ξεκινήσει διαδικασίες κατά της κυβέρνησης της Πολωνίας με την αιτιολογία ότι «ο νόμος υπονομεύει την αρχή της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης» επομένως η Βαρσοβία δεν τηρεί τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 19 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης. Η Πολωνική κυβέρνηση έχει ένα μήνα στη διάθεση της για να απαντήσει, οπότε μετά θα κληθεί να αναστείλει την εφαρμογή του νόμου μέχρι να αποφανθεί το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.
Να «σεβαστούν τη θέληση της Βουλής»
Η κυβέρνηση κατηγορεί τους δικαστές ότι ασκούν «πολιτική» υποστηρίζοντας ότι πρέπει να σεβαστούν τις αποφάσεις του νομοθετικού σώματος. Υπογραμμίζει δε ότι υπάρχει προηγούμενο περιορισμού της θητείας του προέδρου του Ανώτατου Δικαστηρίου, επικαλούμενη ως παράδειγμα αυτό προέδρου που… πέθανε το 2014, δυο χρόνια πριν λήξει η θητεία του!
«Η κυβέρνηση δείχνει να μην καταλαβαίνει ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ ενός δικαστή που επιλέγει να παραιτηθεί- ή να πεθάνει- και αυτού που εξαναγκάζεται να εγκαταλείψει το συνταγματικά κατοχυρωμένο αξίωμα του», λέει ο καθηγητής Marcin Matczak. «Η πολιτική πίεση είναι αντισυνταγματική, ο θάνατος δεν είναι».
Σε συνδυασμό με τους νέους νόμους που δίνουν στο δεξιό κυνερνών κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη τον έλεγχο του σώματος που διορίζει τους δικαστές, οι υποχρεωτικές συνταξιοδοτήσεις σημαίνουν ότι η κυβέρνηση θα έχει τον έλεγχο του σώματος που εκτός του ότι λειτουργεί ως το ανώτατο εφετείο για όλες τις αστικές και ποινικές υποθέσεις, είναι υπεύθυνο για την επικύρωση των αποτελεσμάτων των εκλογών.
