«Ατυχή εξέλιξη» και «λυπηρή απόπειρα», που «αντιβαίνει στο πνεύμα της στρατηγικής συνεργασίας», χαρακτήρισε ο Τούρκος πρωθυπουργός την απόφαση της αμερικανικής Γερουσίας να μπλοκάρει, τουλάχιστον προσώρας, την παράδοση στη ΝΑΤΟϊκή σύμμαχο Αγκυρα των αεροσκαφών πέμπτης γενιάς F-35 Lightning II.
«Δεν είμαστε χωρίς εναλλακτικές» πρόσθεσε σιβυλλικά ο Μπιναλί Γιλντιρίμ, δείχνοντας νοητά προς τη Ρωσία. Η κίνηση ήρθε να βάλει νέα φωτιά στα τόπια των ήδη διαταραγμένων αμερικανο-τουρκικών σχέσεων, με ανοιχτό το ενδεχόμενο ακόμη και ακύρωσης της πώλησης 100 μαχητικών αυτού του τύπου, ύψους 10 δισ. δολαρίων, στην Τουρκία.
Αυτά, δε, παραμονές των κρίσιμων διπλών εκλογών στη γείτονα, την Κυριακή, και λίγο πριν από την προγραμματισμένη για την Πέμπτη, στο Τέξας, τελετή παράδοσης του πρώτου F-35 από την κατασκευάστρια Lockheed Martin Corp σε Τούρκους πιλότους για δοκιμή και εκπαίδευση σε βάση της Αριζόνα.
Με ψήφους 85-10, η ελεγχόμενη από τους Ρεπουμπλικανούς Γερουσία ενέκρινε χθες τα ξημερώματα τον Νόμο Εξουσιοδότησης Εθνικής Αμυνας (NDAA), με ετήσιο προϋπολογισμό 716 δισ. δολ. για την αμυντική πολιτική των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης της τροπολογίας που βάζει πάγο στην πώληση F-35 στην Τουρκία και ζητά την εξαίρεση της γείτονος από το πρόγραμμα συμπαραγωγής των μαχητικών πέμπτης γενιάς.
Πρακτικά, το αμερικανικό Πεντάγωνο καλείται να παραδώσει εντός διμήνου έκθεση στο Κογκρέσο για τη στάση της Τουρκίας έναντι του ΝΑΤΟ, την αγορά ρωσικού αμυντικού εξοπλισμού από την Αγκυρα (βλ. S-400) και την προοπτική επιβολής κυρώσεων κατά της ΝΑΤΟϊκής συμμάχου, καθώς και για την κράτηση Αμερικανών πολιτών από τις τουρκικές αρχές (βλ. υπόθεση του Αμερικανού πάστορα Αντριου Μπράνσον, που κρατείται στη Σμύρνη με την κατηγορία της «τρομοκρατίας»).
Οι επιπτώσεις στην κάλπη
Σε κάθε περίπτωση, μέχρι να κατατεθεί η έκθεση στις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου δεν μπορεί να γίνει οποιαδήποτε πώληση στην Τουρκία μαχητικών F-35 και F-16, στρατιωτικών ελικοπτέρων και συστημάτων αεράμυνας Patriot (για τα οποία η Αγκυρα επίσης βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με τους Αμερικανούς).
«Το να προκαλεί τεχνητές κρίσεις είναι το στιλ της Δύσης», σχολίασε χθες δηκτικά ο Τούρκος ΥΠΕΞ, Μεβλούτ Τσαβούσογλου.
«Τι νόμους θα εφαρμόσετε (οι ΗΠΑ) προκειμένου να επιβάλετε κυρώσεις για την αγορά των S-400; Είναι μια λανθασμένη προσέγγιση, θα οδηγήσει σε κρίση. Εχουμε αγοράσει τους S-400», διεμήνυσε, «και ας σταματήσουμε να μιλάμε γι’ αυτό».
Το μόνο βέβαιο είναι ότι το σκηνικό δεν πρόκειται να ξεκαθαρίσει πριν από τα τέλη του καλοκαιριού. Περί τα τέλη Ιουλίου θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία εναρμόνισης του ν/σ που ενέκρινε η αμερικανική Γερουσία με έτερο σχετικό και ακόμη πιο σκληρό για την Αγκυρα που έχει ήδη εγκρίνει η Βουλή των Αντιπροσώπων.
Επεται ψηφοφορία για την έγκριση του τελικού κειμένου του νόμου και από τα δύο νομοθετικά σώματα του Κογκρέσου. Κι εφόσον αυτό γίνει, θα τεθεί σε εφαρμογή με την προεδρική υπογραφή.
Βραχυπρόθεσμα και ειδικά ενόψει της κρίσιμης κάλπης της Κυριακής «αναλυτές τονίζουν ότι η κίνηση θα μπορούσε να ενισχύσει τον Τούρκο πρόεδρο, εξυπηρετώντας τη ρητορική του για ξένες δυνάμεις που συνωμοτούν κατά της χώρας του», γράφουν οι Financial Times. «Η δε παρέμβαση (του Κογκρέσου) θα δημιουργήσει γραφειοκρατικά εμπόδια σε Αμερικανούς αξιωματούχους, που λένε ότι οι σχέσεις μεταξύ των δύο ΝΑΤΟϊκών συμμάχων έχουν τους τελευταίους μήνες πέσει στο ναδίρ».
Οσο για τη Lockheed Martin; «Λέει ότι αναμένεται να παραδώσει τα μαχητικά στην Τουρκία στην τελετή της 21ης Ιουνίου», επισημαίνουν οι FT, αν και «τα F-35 δεν προγραμματίζεται να φύγουν από τις ΗΠΑ για τουλάχιστον έναν χρόνο, δίνοντας έτσι στο αμερικανικό Πεντάγωνο χρόνο να βρει μια λύση, εφόσον ο νόμος ψηφιστεί».
Στο μεσοδιάστημα, πίσω στην Τουρκία, ο Τσαβούσογλου ανακοίνωσε σε πανηγυρικούς και… προεκλογικούς τόνους ότι τα τουρκικά στρατεύματα προωθούνται με «αποφασιστικά βήματα» κατά του PKK στο Ορος Καντίλ του βόρειου Ιράκ, βομβαρδίζοντας παράλληλα θέσεις και στη νοτιοανατολική Τουρκία.
Τη… βόμβα έριξε χθες πάντως το αριστερό/φιλοκουρδικό HDP, ανακοινώνοντας ότι σε περίπτωση δεύτερου γύρου στις προεδρικές εκλογές θα στηρίξει τον αντίπαλο του Ταγίπ Ερντογάν, μια και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν στη δεύτερη θέση τον κεμαλιστή Μουχαρέμ Ιντζέ.
Με αυτά και με άλλα, επανεμφανίστηκε χθες σε ρόλο πολιτικού «λαγού» ο ακροδεξιός εταίρος του Ερντογάν, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, για να απειλήσει ότι σε περίπτωση που η συμμαχία AKP-MHP δεν εξασφαλίσει αυτοδυναμία στις βουλευτικές εκλογές της Κυριακής, τότε η Τουρκία μπορεί να προσφύγει ξανά στις κάλπες. Βάσει της συνταγματικής αναθεώρησης, ωστόσο, αυτό προϋποθέτει και πάλι διπλή κάλπη, για προεδρικές και βουλευτικές εκλογές.
