Πολλοί ειδικοί νομικοί- προσκείμενοι και στα δυο κόμματα – προειδοποιούν τον Ντόναλντ Τραμπ ότι η προεδρία του μπορεί να τελειώσει πριν καν αρχίσει, εάν δεν αποχωριστεί τα περιουσιακά του στοιχεία.
Οι επιχειρηματικές του δραστηριότητες, λένε, είναι «συνταγή σκανδάλου» και η σύγκρουση συμφερόντων με τις υποχρεώσεις του στον Λευκό Οίκο, πιθανή αιτία συνταγματικής κρίσης.
Συνταγματολόγοι και σύμβουλοι του Λευκού Οίκου τόσο από τους Δημοκρατικούς όσο και από τους Ρεπουμπλικανούς υποστηρίζουν ότι η προεδρία Τραμπ μπορεί να μπλοκαριστεί από το Κολέγιο των Εκλεκτόρων, εάν ο ο εκλεγμένος νέος ηγέτης της χώρας δεν διακόψει τις σχέσεις τους με την επιχειρηματική του αυτοκρατορία.
«Η μάρκα Τραμπ σίγουρα είναι πιο “καυτή” από ότι στο παρελθόν» είπε ο ίδιος ο Τραμπ στη συνέντευξη που παραχώρησε την περασμένη εβδομάδα στους New York Times και η εκλογική του νίκη πράγματι έχει αποδειχθεί ούριος άνεμος για τις επιχειρήσεις του.
Από τις εκλογές της 8ης Νοεμβρίου- γράφει ο Guardian – ξένοι διπλωμάτες συνωστίζονται στο καινούργιο ξενοδοχείο Τραμπ στην Ουάσιγκτον για να να κάνουν τις επαφές τους και διαγκωνίζονται για να κλείσουν δωμάτια μπροστά στην Λεωφόρο Πενσυλβάνια για την τελετή ορκωμοσίας της 20ης Ιανουαρίου.
Στη συνέντευξη του με τους NYT ο Τραμπ επέμενε ότι δεν ενδιαφέρεται πλέον για τις επιχειρήσεις του.
«Οι εταιρείες μου είναι ασήμαντες για μένα μπροστά σε αυτό που έχω να κάνω, διότι δεν έχω ανάγκη τα χρήματα, δεν έχω ανάγκη τίποτα. Το μόνο που με νοιάζει είναι να κυβερνήσω την χώρα», είπε.
«Ωστόσο, τα πιο πολλά από αυτά που έχει πει και έχει κάνει από τότε που κέρδισε τις εκλογές δείχνουν ότι ο Τραμπ αναλαμβάνει την προεδρία με το πνεύμα του μεγιστάνα που ετοιμάζεται να προσθέσει ένα ακόμα απόκτημα στα περιουσιακά του στοιχεία: την συγχώνευση του Ομίλου Τραμπ με τον Ομιλο ΗΠΑ», σημειώνει χαρακτηριστικά ο Guardian.
Για παράδειγμα:
Χρησιμοποίησε μια συνάντηση με επιτροπή Βρετανών ακτιβιστών, στην οποία συμμετείχε και ο σύμμαχός του στο Λονδίνο, ακροδεξιός εθνικιστής Νάιτζελ Φάρατζ, για να τους παροτρύνει να αντιταχθούν στην κατασκευή αιολικού πάρκου, το οποίο θα χαλάσει την θέα σε ένα από τα γήπεδα του γκολφ που έχει στη Σκοτία.
Αφιέρωσε πολύτιμο χρόνο από τις συσκέψεις για την επιλογή των μελών της κυβέρνησης του, προκειμένου να συναντηθεί με τους συνεταίρους του στην Ινδία και να φωτογραφηθεί μαζί τους.
Την ίδια ώρα κυβέρνηση των Φιλιππίνων ανακοίνωνε ότι διορίζει τον συνέταιρο του Τραμπ στη Μανίλα ως τον νέο πρεσβευτή της στην Ουάσιγκτον.
Ενώ μια ημέρα μετά την τηλεφωνική επικοινωνία του Τραμπ με τον πρόεδρο της Αργεντινής Μαουρίτσιο Μάκρι, ο επιχειρηματικός συνεργάτη του νέου προέδρου στη χώρα- ο οποίος λέγεται ότι οργάνωσε και το τηλεφώνημα- εμπιστευτικά προέβλεπε ότι θα αρχίσει το 2017 η ανέγερση του νέου Πύργου Τραμπ στο Μπουένος Αϊρες που θα ολοκληρωθεί το 2020.
Οπως είπε ο Φελίπε Γιαριούρα, είναι σίγουρος πλέον ότι οι περιορισμοί που είχαν καθυστερήσει το έργο επί σειρά ετών θα ξεπεραστούν πολύ σύντομα.
«Σαφέστατα εξευτελίζεται η προεδρία των ΗΠΑ» υποστηρίζει ο Ιάν Μπρέμερ, πολιτικός επιστήμονας και πρόεδρος της διεθνούς ερευνητικής συμβουλευτικής εταιρείας Eurasia Group. «Θα υπονομεύσει την νομιμότητα των ΗΠΑ σε όλο τον κόσμο. Η “ήπια ισχύς” (soft power) αφορά την ικανότητα να προωθείς αξίες. Αυτό ήδη έχει πληγεί. Και πραγματικά τελειώνει οριστικά με αυτές τις εκλογές».
Παρότι ο εκλεγμένος πρόεδρος ισχυρίζεται ότι έχει παραδώσει στα ενήλικα παιδιά του την καθημερινή διαχείριση του Οργανισμού Τραμπ, έχει διατηρήσει παρ’όλα αυτά την ιδιοκτησία, ενώ τα ίδια τα παιδιά του παρίστανται σε επίσημες συναντήσεις με ξένους ηγέτες, όπως για παράδειγμα η Ιβάνκα Τραμπ ήταν εκεί στην πρώτη συνάντηση που είχε ο πατέρας της με ξένο ηγέτη, ο οποίος ήταν ο πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Σίνζο Αμπε.
Και λίγο αφού είχε εκφράσει αδιαφορία για την τύχη των επιχειρήσεων του, ο Τραμπ ισχυρίστηκε:
«Στη θεωρία μπορώ να διαχειριστώ τέλεια τις επιχειρήσεις μου και μετά να διαχειρίζομαι τέλεια και την χώρα… Ποτέ δεν έχει υπάρξει περίπτωση άλλη σαν κι αυτή όπου κάποιος να έχει τέτοιου είδους περιουσιακά στοιχεία και τέτοιο πλούτο. Είναι διαφορετική η κατάσταση».
Οι ΗΠΑ η αλήθεια είναι ότι δεν είχε ποτέ έναν ηγέτη σαν τον Τραμπ.
Ο πρόεδρος της χώρας, βάση του Συντάγματος, εξαιρείται από τους νόμους περί «σύγκρουσης συμφερόντων» που περιορίζει όλους τους υπόλοιπους διοριζόμενους σε δημόσια αξιώματα.
Ο εντοπισμός αυτού του «παράθυρου» είναι φανερό ότι εξέπληξε ευχάριστα και ενθουσίασε τον Τραμπ.
«Οσον αφορά στην πιθανή σύγκρουση συμφερόντων» είπε περιχαρής ο ίδιος.«Ο νόμος είναι στο πλευρό μου, πράγμα πουσημαίνει ότι για τον πρόεδρο δεν ισχύει η σύγκρουση συμφερόντων».
Η κουβέντα αυτή- όπως σημειώνει ο Guardian- θύμισε, τουλάχιστον στους ιστορικούς- την φράση ενός άλλου Αμερικανού προέδρου που ισχυρίστηκε ότι «εφόσον το κάνει ο πρόεδρος, σημαίνει ότι δεν είναι παράνομο».
Αυτή η ερμηνεία της εκτελεστικής εξουσίας δεν είχε καλή εξέλιξη ούτε για τις ΗΠΑ, ούτε για τον ίδιο τον συγκεκριμένο πρόεδρο, που δεν ήταν άλλος από τον Ρίτσαρντ Νίξον.
Προειδοποιούν οι συνταγματολόγοι
Η προεδρία Τραμπ κινδυνεύει να πάρει τον δρόμο που πήρε αυτή του Νίξον πριν ακόμα αρχίσει, εκτιμούν συνταγματολόγοι, μερικοί εκ των οποίων πιστεύουν ότι ο Τραμπ – εάν δεν λάβει άμεσα μέτρα- μπορεί να μην προλάβει καν να διαβεί το κατώφλι του Λευκού Οίκου.
Ο Τραμπ φαίνεται ότι έχει μερική νομική ενημέρωση για το πρόβλημα, σημειώνει ο Guardian.
Παρόλο που η ρήτρα για «την σύγκρουση συμφερόντων» έχει πράγματι ένα παραθυράκι για τους προέδρους, δεν υπάρχει αντίστοιχο παραθυράκι στη «ρήτρα απολαβών» του Συντάγματος, που απαγορεύει στους δημόσιους λειτουργούς να δέχονται πληρωμές «οποιουδήποτε είδους από βασιλιά, πρίγκιπα ή ξένη χώρα».
«Ο Τραμπ ήταν τελείως λάθος όταν έλεγε ότι η σύγκρουση συμφερόντων δεν ισχύει γι αυτόν», λέει ο Νόρμαν Αϊσεν, πρώην σύμβουλος σε θέματα ηθικής της κυβέρνησης Ομπάμα και σήμερα μέλος του Ινστιτούτου Brookings.
«Αυτό δείχνει ότι δεν γνωρίζει το Σύνταγμα της χώρας. Η πιο θεμελιώδης ρήτρα σύγκρουσης συμφερόντων στο αμερικανικό Σύνταγμα είναι η απαγόρευση των απολαβών σε πληρωμές, δώρα ή άλλα πράγμα αξίας που δίνονται σε Αμερικανούς αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου και του προέδρου. Και ο Τραμπ, λόγω των διεθνών επενδύσεων του ήδη λαμβάνει αυτές τις πληρωμές, τα δώρα ή τα άλλα αντικείμενα αξίας, επομένως μόλις ορκιστεί Πρόεδρος θα έχει αυτομάτως παραβιάσει το Σύνταγμα».
Η απόφαση των εκλεκτόρων
Θεωρητικά ο Τραμπ με τις εκλογές της 8ης Νοεμβρίου, έχει αποσπάσει την πλειοψηφία των εκλεκτόρων, αλλά ακόμα δεν έχει αποσπάσει και την ψήφο τους. Σύμφωνα με το εκλογικό σύστημα, οι εκλέκτορες θα συνεδριάσουν την δεύτερη Δευτέρα του Δεκεμβρίου, δηλαδή στις 19 του μηνός, στις πολιτείες τους για να εκλέξουν τον πρόεδρο.
Επομένως, τυπικά εξαρτάται από αυτούς τους 538 ανθρώπους, στην πλειοψηφία τους κομματικούς αξιωματούχους, ποιος θα είναι ο επόμενος ένοικος του Λευκού Οίκου.
Στην συντριπτική τους πλειοψηφία σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις ακολουθούν πιστά την εκλογική γραμμή.
Με δεδομένες και τις νομικές επιπτώσεις που έχουν θεσμοθετηθεί σε αρκετές πολιτείες, έχουν υπάρξει «άπιστοι» εκλέκτορες που έχουν ψηφίσει ενάντια στην εντολή που τους έδωσαν οι ψηφοφόροι στις πολιτείες τους, αλλά ποτέ δεν έχει αλλάξει το αποτέλεσμα που προκύπτει από την κάλπη.
Αυτή τη φορά, όμως, οι εκλέκτορες βρίσκονται κάτω από πολύ μεγάλη πίεση, αφού εκτός των άλλων, παρότι ο Τραμπ κέρδισε την πλειοψηφία του Κολεγίου έχασε την λαϊκή ψήφο κατά δυο εκατομμύρια ψηφοδέλτια.
Μερικοί ειδικοί νομικοί υποστηρίζουν ότι το Κολέγιο των Εκλεκτόρων δεν μπορεί να εγκρίνει έναν υποψήφιο σαν τον Τραμπ που δεν πληρεί τις βασικές νομικές προϋποθέσεις για να γίνει πρόεδρος.
Ο καθηγητής του Χάρβαρντ, Λόρενς Τραμπ υποστηρίζει σε email του προς τον Guardian ότι «οι εκλέκτορες που θα αναδείξουν τον πρόεδρο στις 19 Δεκεμβρίου όχι αυτοματοποιημένα αλλά υπό το φως των συνταγματικών εμποδίων και αρχών, δεν μπορούν με καθαρή συνείδηση να ψηφίσουν τον Ντόναλντ Τραμπ εάν δεν διακόψει πλήρως τις σχέσεις από οικονομικά συμφέροντα που σχετίζονται με τα περιουσιακά στοιχεία της ιδιωτικής αυτοκρατορίας Τραμπ».
Την άποψη αυτή μοιράζονται και ειδικοί από το απέναντι στρατόπεδο, αυτό των Ρεπουμπλικανών, όπως ο Ρίτσαρντ Πέιντερ, σύμβουλος του Τζορτ Μπους Τζούνιορ, ο οποίος συμφωνεί ότι χωρίς μεγάλη αναδιαμόρφωση του Οργανισμού Τραμπ, ο εκλεγμένος πρόεδρος οδεύει ολοταχώς σε μετωπική συνταγματική σύγκρουση με το Κολέγιο των Εκλεκτόρων.
«Το σημαντικό καθήκον το Κολεγίου των εκλεκτόρων είναι να διασφαλίσει ότι ο πρόεδρος συμμορφώνεται με το Σύνταγμα», είπε ο Πέιντερ στον Guardian. «Είναι εξίσου σημαντικό με το πιστοποιητικό γέννησης του. Δεν πρέπει να είναι στη λίστα μισθοδοσίας ξένων κυβερνήσεων. Επομένως πρέπει να διαβεβαιώσει το Κολέγιο ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί χρήματα από ξένες κυβερνήσεις, πράγμα που παραβιάζει την “ρήτρα απολαβών”»
Είναι αδύνατο όμως ο Τραμπ και οι δικηγόροι του να μπορέσουν να προσφέρουν αυτές τις διασφαλίσεις χωρίς να διακόψουν τελείως τις σχέσεις του με τις επιχειρήσεις του.
Η αυτοκρατορία του έχει κτιστεί σε πολλές χώρες στις οποίες η γραμμή μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής ιδιοκτησίας είναι λεπτή και θολή.
Οπως έχει υπολογίσει η Washington Post, τουλάχιστον 111 εταιρείες του Τραμπ κάνουν δουλειές σε 18 χώρες στην Νότια Αμερική, την Ασία και την Μέση Ανατολή.
Υπάρχουν για παράδειγμα δυο Πύργοι Τραμπ στην Τουρκία. Στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, ο Τραμπ κατέγραψε οκτώ εταιρείες στη Σαουδική Αραβία, ενώ κτίζεται ένα ξενοδοχείο με το logo Τραμπ στο Μπακού του Αζερμπαϊτζάν.
Ολες αυτές οι χώρες κυβερνώνται από απολυταρχικά καθεστώτα, τους ηγέτες των οποίων έχει επαινέσει ο Τραμπ πολλές φορές τα τελευταία χρόνια.
Εκτός από αυτές τις επιχειρηματικές εμπλοκές, διπλωμάτες με δαπάνη των κυβερνήσεων τους κατακλύζουν τα ξενοδοχεία Τραμπ ενώ ο πολυεκατομμυριούχος έχει πάρει δάνεια από ξένες κρατικές τράπεζες.
Η εξάρτηση του από ξένες κυβερνήσεις δεν μπορεί να υπολογιστεί με ακρίβεια εάν δεν δημοσιοποιηθούν οι φορολογικές του δηλώσεις, πράγμα που αρνείται μέχρι τώρα να κάνει.
Οι δικηγόροι του, λέει ο Πέϊντερ, θα μπορούσαν ίσως με ένα τεχνικό κόλπο να διασφαλίσουν ότι όλα τα έσοδα από τις επιχειρήσεις Τραμπ στο εξωτερικό διοχετεύονται σε μια ξεχωριστή επιχείρηση ιδιοκτησίας των παιδιών του.
Και μπορεί πράγματι μια τέτοια δημιουργική τακτική να βοηθήσει ώστε να ξεπεραστεί το εμπόδιο του Κολεγίου των Εκλεκτόρων, αλλά σίγουρα θα ρίξει βαριά σκιά υποψίας στον επόμενο ένοικο του Λευκού Οίκου.
Τόσο ο Πέιντερ όσο και ο Αϊσεν καλούν την μεταβατική ομάδα Τραμπ να πάρουν επειγόντως μέτρα, πριν πυροδοτηθεί συνταγματική κρίση.
Συστήσουν να πουλήσει όλα τα μερίδια του στις επιχειρήσεις του και να τοποθετήσει τα έσοδα σε «τυφλό καταπίστευμα», η σύνθεση του οποίου θα κρατηθεί μυστική από αυτόν, όπως έχουν κάνει οι προκάτοχοι του τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες.
Προς το παρόν ο Τραμπ δεν δείχνει πρόθυμος να ακολουθήσει τη συμβουλή.
Στη συνέντευξη του με τους NYT είχε πει ότι εξετάζει πιθανές αλλαγές, αλλά δεν είπε ποτέ ότι θα πουλήσει την αυτοκρατορία του:
«Είναι πολύ δύσκολο… διότι έχω ακίνητα. Εχω ακίνητα σε όλο τον κόσμο, πράγμα που τώρα έχει αρχίσει ο κόσμος να κατανοεί… Είναι πραγματικά πολλά, είναι ποικίλα, είναι παντού. Είναι μια σπουδαία επιχείρηση με σπουδαία περιουσιακά στοιχεία. Η πώληση των ακινήτων δεν είναι σαν την πώληση μετοχών. Είναι πολύ διαφορετική, ένας διαφορετικός κόσμος».
Ωστόσο όπως εκτιμά ο Αϊσεν, ο Τραμπ «δεν θα μπορέσει να ξεφεύγει για πολύ ακόμα. Αυτή είναι η συνταγή για την δημιουργία σκανδάλου. Το ίδιο έχει συμβεί με πολλούς προέδρους είτε είναι Δημοκρατικοί όπως ο Μπιλ Κλίντον είτε Ρεπουμπλικανοί όπως ο Ρίτσαρντ Νίξον. Οταν εμπλέκεσαι σε σκάνδαλο όλοι οι φίλοι σου εξαφανίζονται. Είναι μια εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση».
