Η αδύναμη γερόντισσα της διεθνούς σκηνής

Με κακούς οιωνούς ξεκίνησε η ετήσια Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη. Πέρασαν 79 χρόνια απ’ το ιδρυτικό συνέδριο του οργανισμού στο Σαν Φρανσίσκο, τον Απρίλιο του 1945. Το ανώτατο όργανο των 192 σήμερα κρατών θυμίζει πλέον αδύναμη γερόντισσα. Από τη μια μεριά, η Γενική Συνέλευση είναι ανίκανη να εγγυηθεί «τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια», όπως ορίζει ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ. Και, από την άλλη, οι βραχίονες παρέμβασης στο πεδίο (οι ένοπλοι κυανόκρανοι, η Υπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κ.λπ.) διεξάγουν άνισο αγώνα, με νίκες στα σημεία, ενάντια σε κυβερνήσεις και διεθνείς δρώντες που φαρισαϊκά διακηρύσσουν τον ανθρωπισμό και στην πράξη υπηρετούν συμφέροντα ελίτ και νεοαποικιακές γεωστρατηγικές βλέψεις.

Δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι, από τα οκτώ δισεκατομμύρια του παγκόσμιου πληθυσμού, κατοικούν σε άκρως επικίνδυνες περιοχές λόγω των πολεμικών συρράξεων. Το 2023 περισσότεροι από 750 εκατομμύρια άνθρωποι υπέφεραν από έλλειψη τροφής και από αυτούς τα 6,5 εκατομμύρια (40% παιδιά) πέθαναν από ασιτία. Είναι στοιχεία του ΟΗΕ ενδεικτικά για τον θανάσιμο κίνδυνο του να είναι κανείς άνθρωπος στον 21ο αιώνα.

Εξι ακανθώδη θέματα θα απασχολήσουν τους ηγέτες και τις διπλωματικές ακολουθίες τους. Η κλιματική κρίση, η επισιτιστική κρίση, τρεις πόλεμοι (Μέση Ανατολή, Ουκρανία, Σουδάν), οι κοινωνικές ανισότητες, τα «βουνά» δημόσιων και ιδιωτικών χρεών και το πώς θα μπει νομικό χαλινάρι σε τεχνολογίες όπως η τεχνητή νοημοσύνη. Επίσης, ένα ερώτημα πλανάται στο μέγαρο του Μανχάταν: τι συνέπειες θα έχει για τον ΟΗΕ μια πιθανή (επαν)εκλογή του Ρεπουμπλικανού Ντόναλντ Τραμπ στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές της 5ης Νοεμβρίου. Ο Τραμπ θεωρεί περίπου πεταμένα λεφτά τη χρηματοδοτική συνδρομή των ΗΠΑ για τη λειτουργία του Οργανισμού.

Ο νυν γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, ο Πορτογάλος Αντόνιο Γκουτέρες, έδωσε τον τόνο της απαισιοδοξίας. «Ο κόσμος αντιμετωπίζει αύξηση των πολεμικών συγκρούσεων», είπε. «Κάθε κράτος, στρατιωτική οντότητα ή πολιτοφυλακή νιώθει ότι μπορεί να κάνει ό,τι θέλει γιατί δεν θα έχει καμία συνέπεια. Το μέγεθος της ατιμωρησίας είναι τεράστιο».

Ευχολόγια και τοξικότητα

Οι συμμετέχοντες στη φετινή Γενική Συνέλευση ενέκριναν το λεγόμενο «Σύμφωνο για το μέλλον», ένα κείμενο 42 σελίδων. Περιέχει προτροπές-ευχολόγια για κυβερνητικές δράσεις, από την πράσινη μετάβαση στην ενέργεια και την πρόσληψη νέων επιστημόνων σε θέσεις-κλειδιά έως την υιοθέτηση διπλωματικών πρωτοβουλιών για την αποφυγή των πολέμων.

Χωρίς να υποτιμά κανείς το σπουδαίο ανθρωπιστικό έργο του ΟΗΕ ή τις έγκυρες επιστημονικές ομάδες του όπως η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (Νόμπελ Ειρήνης 2007), η αδυναμία προσαρμογής στον μετα-ψυχροπολεμικό πλανήτη είναι προφανής. Η σύνθεση του Συμβουλίου Ασφαλείας αντανακλά και σήμερα τις ιστορικά ξεπερασμένες ισορροπίες των νικητών του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Τα πέντε μόνιμα μέλη με δικαίωμα άσκησης βέτο (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Γαλλία, Βρετανία) μπλοκάρουν κάθε απόπειρα ουσιαστικής παρέμβασης, με πιο χαρακτηριστικά τα αμερικανικά «όχι» στην καταδίκη του Ισραήλ για το λουτρό αίματος στη Μέση Ανατολή και τα ρωσικά «νιετ» στη στήριξη της Ουκρανίας μετά τη ρωσική εισβολή τον Φεβρουάριο του 2022. «Η ατμόσφαιρα στις συνεδριάσεις έχει αλλάξει. Είναι πλέον τοξική», ομολόγησε πρόσφατα ο νυν πρόεδρος του Συμβουλίου Ασφαλείας, ο Σλοβένος διπλωμάτης Σάμουελ Ζμπόγκαρ.

Την κατάσταση δύσκολα θα βελτιώσουν προσπάθειες για μικροαλλαγές –ούτε λόγος για μεταρρυθμίσεις– όπως η σχεδιαζόμενη διεύρυνση του Συμβουλίου Ασφαλείας με χώρες από την Αφρική ή τη Λατινική Αμερική, χωρίς να διαθέτουν το διπλωματικό υπερόπλο του βέτο. Οπως και πέρυσι, έτσι και φέτος δεν θα ταξιδέψουν στη Νέα Υόρκη ούτε ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, ούτε ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ. Τις ηγετικές αποφάσεις τους θα εξακολουθήσουν να τις λαμβάνουν μακριά από τους προβολείς της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, πόσο μάλλον από τα κεριά των δεξιώσεων στις οποίες θα παρακαθίσουν μέχρι το τέλος της εβδομάδας πάνω από 130 πρόεδροι κρατών, πρωθυπουργοί και βασιλείς.