Σήκω, Νέλσον, για να δεις τη διαφθορά της αλλαγής

Φθορά από τη διαφθορά… Κάπως έτσι αποτυπώνεται η έκβαση των βουλευτικών και περιφερειακών εκλογών στη Νότια Αφρική για το ιστορικό κόμμα του Νέλσον Μαντέλα, το -κυβερνών από το 1994- Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο (ANC). Είκοσιπέντε χρόνια μετά την πτώση του απαρτχάιντ, το όραμα και το πολιτικό κληροδότημα του εμβληματικού ηγέτη κάπου… χάθηκε στον δρόμο.

Οι παλιοί του σύντροφοι και συναγωνιστές που τον διαδέχτηκαν στην κομματική ηγεσία και την προεδρία της χώρας -με πιο εξόφθαλμο παράδειγμα τον διεφθαρμένο ώς τον λαιμό Τζέικομπ Ζούμα- αποδείχτηκαν σε μεγάλο βαθμό κατώτεροι των περιστάσεων, αποτυγχάνοντας πρωτίστως να αμβλύνουν τις κραυγαλέες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες σε βάρος της πλειονότητας των μαύρων, την ώρα που εκείνοι και πλείστα άλλα στελέχη του κόμματος πλουτίζουν -νόμιμα ή παράνομα- και η μειονότητα των λευκών (περίπου 10% του πληθυσμού των 58 εκατομμυρίων) εξακολουθεί να κατέχει τη μερίδα του λέοντος της εκμεταλλεύσιμης γης στη χώρα. Η δε ανεργία καλπάζει, ξεπερνώντας το 27% – ένα από τα υψηλότερα ποσοστά παγκοσμίως.

Δεν προκαλεί λοιπόν εντύπωση η μείωση της εκλογικής δύναμης του σοσιαλδημοκρατικού ANC υπό τον πρόεδρο της Νότιας Αφρικής, Σίριλ Ραμαπόζα, το οποίο ξανακερδίζει μεν άνετα την πρωτιά στις κάλπες της Τετάρτης, αναμένεται όμως να λάβει ιστορικά χαμηλά ποσοστά.

Με βάση την καταμέτρηση των ψήφων στο 60% της επικράτειας, το ANC προηγείται με 57%, όταν στις προηγούμενες εκλογές του 2014 είχε συγκεντρώσει 62%. Δεύτερη έρχεται η κεντροδεξιά Δημοκρατική Συμμαχία (DA) με 22%, που δείχνει πάλι ανήμπορη να κεφαλαιοποιήσει τις απώλειες του κυβερνώντος κόμματος.

Ο (πρώτος) μαύρος επικεφαλής της Μούζι Μαϊμάνε, με προεκλογική σημαία του την ενδημική διαφθορά στο ANC και τον κρατικό μηχανισμό, πασχίζει μάταια να βγάλει από την παράταξη τη ρετσινιά του «κόμματος των λευκών» (αφού πολλά στελέχη της και όλοι οι προηγούμενοι αρχηγοί της ήταν λευκοί), κατεβαίνοντας με ενωτική πλατφόρμα «για όλους τους Νοτιοαφρικανούς».

Την τρίτη θέση, με αυξημένο ποσοστό σχεδόν 10%, καταλαμβάνουν ξανά οι ριζοσπάστες αριστεροί Μαχητές της Οικονομικής Ελευθερίας (EFF). Τα τελικά αποτελέσματα θα ανακοινωθούν το Σάββατο.

Δηλωτική της συσσωρευμένης απογοήτευσης των ψηφοφόρων είναι η χαμηλή συμμετοχή στις εκλογές, που έπεσε στο 65% από 74% το 2014, καθώς περίπου έξι εκατομμύρια νέοι ψηφοφόροι δεν πήγαν καν να γραφτούν στους εκλογικούς καταλόγους.

Το χάσμα των γενεών είναι πρόδηλο. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία, που έχουν ζήσει στο πετσί τους το απαρτχάιντ από το 1948 μέχρι το 1994, συνήθως παραμένουν πιστοί στο ANC.

«Γιορτάζω ακόμα το γεγονός πως η χώρα μας κυβερνάται από τους μαύρους» δήλωσε χαρακτηριστικά στο BBC ο 90χρονος Εσάου Ζουάνε. Σημαντικό τμήμα της νέας γενιάς ωστόσο έχει πλέον απομυθοποιήσει το κυβερνών κόμμα, επιλέγοντας να του γυρίσει τιμωρητικά την πλάτη. «Είμαι μέλος του ANC, αλλά δεν το ψήφισα αυτή τη φορά. Πρέπει να λάβει το μήνυμα να ξυπνήσει. Ο τρόπος που διοικεί το κράτος, η διασπάθιση κρατικών κονδυλίων… Εχει χάσει το ήθος του» κατήγγειλε στο Reuters o οικοδόμος Θάμπο Μακένε.

Εκεί άλλωστε έγκειται και το μεγάλο στοίχημα για τον πρόεδρο Ραμαπόζα (που ανέλαβε τα ηνία της χώρας τον Φλεβάρη του 2018 μετά την παραίτηση Ζούμα, του οποίου υπήρξε αντιπρόεδρος): να διαχειριστεί με πυγμή τη «βαθιά κρίση ήθους» που μαστίζει το ANC, να φέρει την κάθαρση της διαφθοράς που ευαγγελίζεται και να υλοποιήσει το φιλόδοξο πακέτο οικονομικών και κοινωνικών μεταρρυθμίσεων, με πρώτη την αναδιανομή της γης υπέρ των μαύρων.

Ενδεικτικά, εκτιμάται πως ένας στους εφτά Νοτιοαφρικανούς ζει υπό συνθήκες ακραίας φτώχειας σε παραγκουπόλεις, τους αποκαλούμενους «ανεπίσημους οικισμούς», χωρίς τρεχούμενο νερό, αποχέτευση, ηλεκτρισμό και δρόμους.

Ο Ραμαπόζα καλείται τώρα να διορθώσει τα αμέτρητα κακώς κείμενα της εννιαετούς διακυβέρνησης Ζούμα, που… ξεζούμισε τα δημόσια ταμεία και είναι πια υπόδικος για πληθώρα σκανδάλων διαφθοράς. Κι ο ίδιος ο πρόεδρος της Νότιας Αφρικής όμως, από πρώην συνδικαλιστής, έχει καταφέρει να χτίσει μια επιχειρηματική αυτοκρατορία και συγκαταλέγεται στους πλουσιότερους ανθρώπους της χώρας, με την ισχυρή εσωκομματική αντιπολίτευση του ANC να τον καταγγέλλει πως «ξεπουλήθηκε» στο «κεφάλαιο των λευκών».

Το σίγουρο είναι πως, παρά τις μεγαλόστομες εξαγγελίες του, δεν απέφυγε τελικά -για προφανείς λόγους εσωκομματικών ισορροπιών- να εντάξει στα ψηφοδέλτια του κόμματος αρκετούς υποψηφίους που βρίσκονται υπό διερεύνηση για διαφθορά. Οσο για τη συνέχιση της κομματικής φθοράς; Η πενταετής θητεία του Ραμαπόζα θα δείξει…