Στις 14 Μαρτίου 2018, όταν δύο πληρωμένοι δολοφόνοι εκτέλεσαν τη δημοτική σύμβουλο και κοινωνική αγωνίστρια Μαριέλε Φράνκο και τον οδηγό της στο Ρίο ντε Τζανέιρο, τουλάχιστον δύο πολιτικοί πανηγύριζαν που η εντολή τους είχε εκτελεστεί βγάζοντας από τη μέση την «ενοχλητική ριζοσπάστρια». H καταδίκη -την περασμένη εβδομάδα- των ηθικών αυτουργών αυτής της δολοφονίας είναι μια τεράστια νίκη κατά της ατιμωρησίας απέναντι στο φαινόμενο της διαπλοκής παραστρατιωτικών, μαφιόζων, στρατιωτικής αστυνομίας και πολιτικών στη Βραζιλία.
Γυναίκα, μητέρα, μαύρη, λεσβία, γεννημένη στο Μαρέ, μια από τις φαβέλες (φτωχογειτονιές) του Ρίο, η δημοτική σύμβουλος με το Κόμμα Σοσιαλισμού και Ελευθερίας (PSOL) Μαριέλε Φράνκο ήταν το ορατό πρόσωπο των πιο ευάλωτων πληθυσμών και μια από τις πιο επικριτικές φωνές κατά της αστυνομικής καταστολής και της τότε στρατιωτικής επιχείρησης στην πόλη, αλλά και εναντίον των πολιτοφυλακών που ελέγχουν μεγάλα τμήματα της πολιτείας και τις πιο φτωχές κοινότητες του Ρίο.
Ηταν οι πολιτοφυλακές τελικά που τη σκότωσαν με «πληρωμένη ανάθεση» δύο μπολσοναριστών βουλευτών, ώστε να ευοδωθεί το (κοινό) επικερδές τους σχέδιο ανέγερσης οικιστικών και εμπορικών συγκροτημάτων σε εκτάσεις που είχαν οικειοποιηθεί παράνομα οι παραστρατιωτικοί.
Η σθεναρή της αντίθεση σε αυτές τις «επενδύσεις» την κατέστησαν ένα «τεράστιο εμπόδιο» κι έγιναν αιτία της δολοφονίας, όπως ομολόγησε ο δολοφόνος της.
Οι εκτελεστές και οι εντολείς
Οι καταδίκες αποδεικνύουν το μέγεθος της διαπλοκής. Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ένοχους ως ηθικούς αυτουργούς τον επιχειρηματία καυσίμων και πρώην πολιτειακό βουλευτή, Ντομίνγκος Μπραζάο, και τον αδελφό του, Ζοάο «Τσικίνιο» Μπραζάο, επίσης επιχειρηματία και πρώην ομοσπονδιακό βουλευτή, καταδικάζοντάς τους σε κάθειρξη 76 ετών.
Στη δίκη αποδείχθηκε ότι οι Μπραζάο προσέλαβαν την ισχυρότερη πολιτοφυλακή του Ρίο, το «Γραφείο Εγκλημάτων» (με ηγέτη τον Αντριάνο ντα Νόμπρεγκα, πρώην λοχαγό της Μονάδας Ειδικών Επιχειρήσεων), για να «καθαρίσει» τη Φράνκο, με μόνο στόχο την κερδοσκοπία στην αγορά ακινήτων. Το διακύβευμα ήταν καίριο για τους Μπραζάο, οι οποίοι είχαν αποκτήσει παράνομα τουλάχιστον 89 οικόπεδα στην περιοχή που ελέγχεται από την πολιτοφυλακή.
Ο εκτελεστής της, απόστρατος στρατιωτικός αστυνομικός Ρόνι Λέσα (ο πιο γνωστός πληρωμένος δολοφόνος του «Γραφείου Εγκλημάτων») και ο οδηγός του οχήματος «συνάδελφός» του και μέλος της πολιτοφυλακής, Ελσιο ντε Κεϊρόζ, καταδικάστηκαν το 2024 σε κάθειρξη 78 και 59 χρόνων αντίστοιχα. Ηταν ο Λέσα που κατονόμασε ως εντολείς του τα αδέλφια Μπραζάο, ομολογώντας πως του πρόσφεραν συμφωνία η οποία εκτός από μεγάλο ποσό σε μετρητά θα του απέφερε έως και 10 εκατ. δολάρια από τη συμμετοχή του στις «επενδύσεις» στα ακίνητα.
Πολιτικές διασυνδέσεις
Μετά το έγκλημα οι υποψίες έπεσαν βαριές πάνω στην οικογένεια Μπολσονάρο. Ο Ζαΐρ Μπολσονάρο δήλωσε πως δεν γνωρίζει τον Λέσα. Κι ας μένουν στο ίδιο συγκρότημα πολυτελείας στο Ρίο. Κι ας ήρθε -την ημέρα της δολοφονίας- ο Ντε Κεϊρόζ στο συγκρότημα με το όχημα που χρησιμοποίησαν για την επίθεση, δηλώνοντας στον θυρωρό πως επισκέπτεται τον Μπολσονάρο, που φέρεται να ενέκρινε την είσοδό του. Κι ας είχε η κόρη του Λέσα δεσμό με τον μικρότερο γιο του Μπολσονάρο, Ζαΐρ Ρενάν.
Η ομολογία των εκτελεστών της Φράνκο και η σύλληψη των αδελφών Μπραζάο διέψευσε την υπόθεση της άμεσης εμπλοκής των Μπολσονάρο στο έγκλημα. Ωστόσο, η ιστορία αυτής της οικογένειας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το οργανωμένο έγκλημα και τους Μπραζάο: οι πολιτοφυλακές ώθησαν τις καριέρες των δύο οικογενειών, γράφει έρευνα του Intercept Brasil. Η οικογένεια Μπολσονάρο είχε άλλωστε στενές σχέσεις με το «Γραφείο Εγκλημάτων». Ο Φλάβιο Μπολσονάρο προσέλαβε στο γραφείο του ως πολιτειακός βουλευτής του Ρίο τη μητέρα και τη σύζυγο του αρχηγού της οργάνωσης Ντα Νόμπρεγκα και τον είχε παρασημοφορήσει «για το έργο» του. Ο δε ακροδεξιός πρώην πρόεδρος της Βραζιλίας Ζαΐρ Μπολσονάρο τον χαρακτήρισε «ήρωα» όταν σκοτώθηκε σε αστυνομική επιχείρηση για τη σύλληψή του το 2020, ενώ ήταν φυγόδικος για την υπόθεση της δολοφονίας της Φράνκο.
Πολιτοφυλακές και μπολσοναρισμός
Τα παράνομα ακίνητα ήταν επίσης το φόντο της υπόθεσης «υπεξαίρεσης μισθών» του Φλάβιο Μπολσονάρο, του πιο γνωστού σκανδάλου διαφθοράς στο οποίο εμπλέκεται. Ερευνα της Γενικής Εισαγγελίας απέδειξε ότι ο υιός Μπολσονάρο παρακρατούσε το 40% του μισθού υπαλλήλων του γραφείου του στο κοινοβούλιο του Ρίο ντε Τζανέιρο και τα έδινε στον Ντα Νόμπρεγκα για να επενδυθούν στις παράνομες «μπίζνες» της πολιτοφυλακής, ιδίως στις οικοδομές.
Ιδρυμένες πριν από τέσσερις δεκαετίες από πρώην αστυνομικούς και στρατιωτικούς σαν «πυρήνες αυτοάμυνας» απέναντι στο ναρκεμπόριο, οι πολιτοφυλακές εξελίχτηκαν γρήγορα σε συμμορίες που ασκούσαν κάθε είδους εκβιασμούς. Στην αρχή το «Γραφείο Εγκλημάτων» χρέωνε «ασφάλιστρα» για προστασία από τους ναρκεμπόρους και επέβαλε το μονοπώλιο αγοράς φιαλών αερίου, νερού, πειρατικού δορυφορικού σήματος αποκλειστικά από εκείνους. Επεκτάθηκε στα ακίνητα και σταδιακά μεταμορφώθηκε σε ένα είδος «πρακτορείο πιστολέρο» που αναλαμβάνει τη δολοφονία οποιουδήποτε αντιτίθεται στα «συμφέροντα» της πολιτοφυλακής και των πολιτικών της συμμάχων.
Η μετάλλαξη του «Γραφείου Εγκλημάτων» καταδεικνύει με τον καλύτερο τρόπο την εξέλιξη των βραζιλιάνικων παραστρατιωτικών ομάδων. Στα τέλη του 2010, οι πολιτοφυλακές κυριαρχούσαν στο 41,5% των 1.006 φαβέλας του Ρίο ντε Τζανέιρο, ενώ οι έμποροι ναρκωτικών έλεγχαν το 55,9%, σύμφωνα με το Κέντρο Ερευνας Βίας του Πανεπιστημίου του Ρίο. Στα τέλη του 2020, είχαν πλέον περισσότερη δύναμη από τους ναρκέμπορους: έλεγχαν το 55,5% μιας έκτασης όπου ζούσαν 3,7 εκατομμύρια άνθρωποι.
Η ανάπτυξή τους δεν θα ήταν τόσο ραγδαία χωρίς τη ρητή υποστήριξη σημαντικών πολιτικών. Κι ανάμεσά τους των Μπραζάο και Μπολσονάρο, που επί δεκαετίες έχτισαν έναν ισχυρό συνδετικό κρίκο ανάμεσα στον κόσμο των πολιτοφυλακών και την πολιτική, γράφει το περιοδικό Contexto y Acción, αποκαλύπτοντας πως 51 από τα 107 ακίνητα που το 2022 ανήκαν στην οικογένεια Μπολσονάρο αγοράστηκαν με μετρητά (μαύρο χρήμα), μια κοινή πρακτική στον κόσμο του εγκλήματος.
Ο Φλάβιο Μπολσονάρο επιμένει πως όλα αυτά είναι μια πολιτική καμπάνια για να τον ζημιώσουν. Σήμερα ως διάδοχος του φυλακισμένου πατέρα του είναι προεδρικός υποψήφιος του μπολσοναρισμού στις εκλογές του προσεχούς Οκτωβρίου. Tελευταία δημοσκόπηση της AtlasIntel για το Bloomberg δείχνει πως για πρώτη φορά ξεπέρασε -έστω και οριακά- τον νυν πρόεδρο Λούλα στην πρόθεση ψήφου με 46,3% έναντι 46,2% του προέδρου.
