Ο πρόεδρος της Χιλής Γκαμπριέλ Μπόριτς -μαζί με τις κυβερνήσεις της Βραζιλίας και του Μεξικού- ανακοίνωσε επίσημα στις 2 Φεβρουαρίου την υποψηφιότητα της Μισέλ Μπατσελέτ για το αξίωμα της γενικής γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών. «Αυτή είναι η στιγμή της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής», δήλωσε τονίζοντας παράλληλα την ιστορική ανισορροπία φύλου στο σύστημα των πολυμερών σχέσεων. «Είναι καιρός να ανακλά ο ΟΗΕ την πρόοδο του κόσμου και να αναγνωρίσει ότι μια γυναίκα στο τιμόνι δεν είναι απλά ένα σύμβολο ισότητας, αλλά και σαφής έκφραση δικαιοσύνης και διαμοιρασμένης ηγεσίας».
Η εκλογή αυτή είναι μια διαδικασία κρίσιμη σε μια εποχή που ο ΟΗΕ βάλλεται από γεωπολιτικές ρήξεις και ο Τραμπ τον υπονομεύει προσπαθώντας να δημιουργήσει θεσμούς κομμένους στα μέτρα των επιδιώξεών του, όπως το περίφημο Συμβούλιο Ειρήνης του· πλήττεται από σοβαρή οικονομική κρίση, με τον απερχόμενο γ.γ. Αντόνιο Γκουτέρες να προειδοποιεί προ ημερών πως κινδυνεύει με «επικείμενη οικονομική κατάρρευση»· αντιμετωπίζει αυξανόμενες αμφισβητήσεις για την αποτελεσματικότητα του ίδιου και γενικά της πολυμερούς συνεργασίας· ενώ το σύστημα των πέντε μελών με δικαίωμα βέτο μπλοκάρει την όποια ουσιαστική δράση σε μια επείγουσα κατάσταση, όπως π.χ. έχει συμβεί με τη γενοκτονία στη Γάζα.
Σε αυτή τη συγκυρία υπάρχει πλέον μια όλο και ισχυρότερη παραδοχή ότι ήρθε η στιγμή για μια γυναικεία ηγεσία στον διεθνή οργανισμό γιατί «η εκλογή μιας γυναίκας γενικής γραμματέα του ΟΗΕ θα μπορούσε να είναι το κλειδί για το μέλλον ενός πολυπολικού κόσμου», όπως τονίζει η έκθεση «Οι γυναίκες στην πολυμέρεια 2026». Η έκθεση της οργάνωσης GWL Voices, που συσπειρώνει κάπου 80 γυναίκες που βρέθηκαν σε θέσεις εξουσίας σε 43 χώρες του πλανήτη, κάνει λόγο για έναν «αναχρονισμό που αντανακλά δεκαετίες γυναικείας υποεκπροσώπησης στις σημαντικότερες θέσεις των οργάνων λήψης αποφάσεων».
«Μια γυναίκα μπορεί να φέρει την αλλαγή. Γιατί υπάρχουν πολλά πράγματα που πρέπει να αλλάξουν, όπως ο Χάρτης του ΟΗΕ, ο οποίος είναι αρκετά ξεπερασμένος», δήλωσε κατά την παρουσίαση της έκθεσης στη Μαδρίτη η Ελεν Κλαρκ, πρώην πρωθυπουργός της Νέας Ζηλανδίας και υποψήφια γενική γραμματέας του ΟΗΕ το 2016.
Και καθώς κατά παράδοση υπάρχει μια γεωγραφική εναλλαγή στη θέση του γενικού γραμματέα, τώρα θα πρέπει να είναι η σειρά της Λατινικής Αμερικής, που ώς τώρα είχε μόνο έναν από τους εννέα γραμματείς που έχει γνωρίσει ο ΟΗΕ, τον Περουβιανό Χαβιέρ Πέρες ντε Κουέγιαρ. Οι ηγέτιδες της GWL Voices είναι πεισμένες πως πρέπει να εκλεγεί μια Λατινοαμερικάνα γενική γραμματέας του ΟΗΕ. «Υπάρχουν πολλές ικανές γυναίκες στη διπλωματία και την ηγεσία σε αυτήν την περιοχή. Αλλά πάνω απ’ όλα, πρέπει να είναι η γυναίκα που χρειαζόμαστε», δήλωσε η Σουζάνα Μαλκόρα, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Αργεντινής και υποψήφια γενική γραμματέας του ΟΗΕ, επίσης το 2016.
Μια ξεχωριστή υποψήφια
Από αυτήν την άποψη η υποψηφιότητα της Μπατσελέτ φαντάζει πολύ δυναμική σε σχέση με τις δύο άλλες που ώς τώρα έχουν επίσημα ανακοινωθεί από τη Λατινική Αμερική: της πρώην αντιπροέδρου της Κόστα Ρίκα, Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, και του Αργεντινού Ραφαέλ Γκρόσι, διευθυντή της Διεθνούς Yπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας. Δεν είναι μόνο μια υποψήφια με ξεχωριστά προσόντα αλλά και που ξέρει πως «το μέλλον του ΟΗΕ εξαρτάται από την ικανότητα προσαρμογής του» στις νέες συνθήκες ενός κόσμου που πρέπει να είναι πολυπολικός και οφείλει να ανανεωθεί για να διατηρήσει τη νομιμοποίηση και την αποτελεσματικότητά του απέναντι στις παγκόσμιες προκλήσεις.
Η Μισέλ Μπατσελέτ, γιατρός με πολύχρονη πολιτική και διπλωματική καριέρα, είδε τον πατέρα της, Αλμπέρτο Μπατσελέτ, ταξίαρχο της Πολεμικής Αεροπορίας και μέλος της κυβέρνησης του Σαλβαδόρ Αγιέντε, να συλλαμβάνεται από τη δικτατορία του Πινοτσέτ και να πεθαίνει στη φυλακή ενώ η ίδια με τη μητέρα της έζησαν έκτοτε στην παρανομία. Συνελήφθησαν το 1975 και βασανίστηκαν, αναγκασμένες μετά την απελευθέρωσή τους να εξοριστούν. Στρατευμένη στο Σοσιαλιστικό Κόμμα, έγινε η πρώτη γυναίκα και επί δύο θητείες πρόεδρος της Χιλής (2006-2010 και 2014-2018), διετέλεσε εκτελεστική διευθύντρια της οργάνωσης Γυναίκες του ΟΗΕ (2020-2013) και ύπατη εκπρόσωπος των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (2018-2022).
Θέσεις από τις οποίες υπερασπίστηκε σταθερά τις δημοκρατικές αρχές, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ισότητα φύλου, τους θεσμούς στην υπηρεσία των πιο ευάλωτων και την ενίσχυση των διεθνών μηχανισμών συνεργασίας. Μέσα από αυτή τη διαδρομή αναδείχτηκε σε μια προσωπικότητα με διεθνή αποδοχή και με εξαιρετική ικανότητα διαλόγου και «τεχνογνωσία» σε πολύπλοκες πολιτικές διεργασίες. Λόγους για τους οποίους, κατά τις τρεις χώρες που στηρίζουν την υποψηφιότητά της, «η ηγεσία της θα συμβάλει στην πλήρη τήρηση των στόχων των Ηνωμένων Εθνών: ενσαρκώνει τις αξίες που εμπνέουν τον θεσμό: ενσυναίσθηση, σταθερότητα, πείρα και ικανότητα διαλόγου. Με την ηγεσία της ο ΟΗΕ θα μπορούσε να ανακτήσει τροχιά, στόχο και ελπίδα».
Στα 80 χρόνια του θεσμού έχουν υπάρξει 40 υποψήφιοι για το αξίωμα του γενικού γραμματέα εκ των οποίων μόνο 8 ήταν γυναίκες. H GWL Voices επισημαίνει πως ένα από τα εμπόδια είναι η αδιαφάνεια των διαδικασιών και ιδίως το γεγονός ότι στην ουσία τον καθοριστικό λόγο έχει η ομάδα των πέντε χωρών με δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας, «μια αδιαφανής διαδικασία κεκλεισμένων των θυρών και χωρίς κανέναν δημόσιο έλεγχο».
Αδιαφανείς διαδικασίες
Παρότι μετά το 2016 έγιναν κάποιες βελτιώσεις στη διαδικασία έπειτα από πολύχρονη μάχη κρατών-μελών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών (ανοιχτή συνέντευξη των υποψηφίων, δημοσιοποίηση των σχεδίων και θέσεών τους κ.λπ.), το πολιτικό κέντρο βάρους δεν έχει μετατοπιστεί και η διαδικασία μπορεί να είναι κάπως πιο διαφανής αλλά όχι ουσιαστικά πιο ισότιμη.
Γι’ αυτό και είναι ιδιαίτερα σημαντική η πρωτοβουλία των ηγετών Ισπανίας, Μεξικού και Σλοβενίας που κατάφεραν 82 χώρες να συνυπογράψουν κείμενο στήριξης για μια «κυρία» γενική γραμματέα, εκφράζοντας με σαφήνεια το πολιτικό ενδιαφέρον εκείνων που δεν κρύβονται πίσω από μια κλειστή πόρτα, αντίθετα από ό,τι συμβαίνει με την ομάδα των πέντε κρατών με βέτο που δρουν παρασκηνιακά.
