Ραγδαία αύξηση δαπανών για όπλα – Στα 2,440 τρισ. ο παγκόσμιος αμυντικός προϋπολογισμός

Τεράστια είναι η αύξηση των αμυντικών δαπανών σε όλο τον κόσμο, σύμφωνα με έρευνα του Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (Sipri), το οποίο διαπιστώνει ότι μέσα σε έναν χρόνο, από το 2022 έως το 2023, εκτοξεύθηκε σε ποσοστό 6,8%. Όπως αναφέρει, ο παγκόσμιος αμυντικός προϋπολογισμός έφτασε στο ιστορικό υψηλό των 2,440 τρισ. δολαρίων.

Το ανησυχητικό σε αυτό το γεγονός είναι ότι, εκτός από μικρότερες περιφερειακές συγκρούσεις, είναι σε εξέλιξη δύο μεγάλες συγκρούσεις: ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία και του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας, με την έμμεση εμπλοκή και άλλων παικτών που εφοδιάζουν με όπλα τους αντιμαχόμενους, κλείνοντας τα αυτιά στις εκκλήσεις για ειρήνευση.

Σύμφωνα με το «Sipri» η αύξηση ήταν η υψηλότερη από το 2009. Το think tank κατέγραψε αύξηση στις στρατιωτικές δαπάνες σε όλες τις πέντε γεωγραφικές περιοχές: Αφρική, Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Ασία και Ωκεανία και Αμερική, με τον Ναν Τιαν, ανώτερος ερευνητής για το πρόγραμμα στρατιωτικών δαπανών και παραγωγής όπλων του Sipri, να προειδοποιεί για τον αυξημένο κίνδυνο γενικευμένης πολεμικής σύρραξης εξαιτίας αυτής της κούρσας εξοπλισμών.

«Η άνευ προηγουμένου αύξηση των στρατιωτικών δαπανών είναι μια άμεση απάντηση στην παγκόσμια επιδείνωση της ειρήνης και της ασφάλειας», επισήμανε ο Ναν Τιαν, τονίζοντας ότι «τα κράτη δίνουν προτεραιότητα στη στρατιωτική ισχύ, αλλά κινδυνεύουν με μια σπείρα δράσης-αντίδρασης στο ολοένα και πιο ασταθές γεωπολιτικό τοπίο και τοπίο ασφαλείας».

Πρωταθλήτριες ΗΠΑ και Κίνα

Πρώτες σε αυτή την κούρσα είναι οι ΗΠΑ, με αμυντικές δαπάνες της τάξης του 37%, και η Κίνα με 12%, έχοντας αυξήσει τα προηγούμενα ποσοστά δαπανών επί του ΑΕΠ 2,3% και 6% αντίστοιχα. Επίσης, οι ΗΠΑ δαπάνησαν 9,4% περισσότερα για «έρευνα, ανάπτυξη, δοκιμές και αξιολόγηση» από το 2022, καθώς η Ουάσιγκτον προσπάθησε να παραμείνει στην πρώτη γραμμή των τεχνολογικών εξελίξεων.

Η Κίνα εκτιμάται ότι διέθεσε 296 δισ. δολάρια το 2023, αύξηση 6% σε σχέση με το 2022. Το Πεκίνο αυξάνει σταθερά τις αμυντικές δαπάνες τα τελευταία 29 χρόνια, με τη μεγαλύτερη άνοδο τη δεκαετία του 1990 και την περίοδο 2003-2014.

Στη λίστα του «Sipri» ακολουθούν η Ρωσία, η Ινδία, η Σαουδική Αραβία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η Ρωσία το 2023 δαπάνησε 24% περισσότερα για όπλα και αμυντικά συστήματα, αύξηση 57% σε σχέση με το 2014, όταν προσάρτησε την Κριμαία. Τα ποσά που δαπάνησε αντιστοιχούν στο 5,9% του ΑΕΠ, ένα από τα υψηλότερα ποσά που καταγράφηκαν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.

Η Ινδία, ενώ αυξάνεται η ένταση με την Κίνα και το Πακιστάν, αύξησε 4,2% τις αμυντικές δαπάνες από το 2022 και κατά 44% από το 2014. Σύμφωνα με το «Sipri», το 75% των χρημάτων που δαπανήθηκαν αφορούσε εξοπλισμό εγχώριας παραγωγής, η υψηλότερη αναλογία ποτέ, καθώς η Ινδία φαίνεται ότι επιτυγχάνει τον στόχο της να αναπτύξει τη δική της αμυντική βιομηχανία.

Κούρσα και στη Μέση Ανατολή

Σημαντική ήταν αύξηση των δαπανών και της Σαουδικής Αραβίας (4,3%), σε περίπου 75,8 δισ. δολάρια ή 7,1% επί του ΑΕΠ. Όπως εκτιμάται, αυτό οφείλεται στην αυξημένη ζήτηση για μη ρωσικό πετρέλαιο και την αύξηση των τιμών του πετρελαίου λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.

Στη φλεγόμενη Μέση Ανατολή, συνολικά, οι αμυντικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 9%, σε περίπου 200 δισεκατομμύρια δολάρια, καθιστώντας την την περιοχή με τις υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ στον κόσμο με 4,2%, ακολουθούμενη από την Ευρώπη (2,8%), την Αφρική (1,9%), τις Ασία και Ωκεανία (1,7%) και την Αμερική (1,2%).

Όπως ήταν αναμενόμενος, οι στρατιωτικές δαπάνες του Ισραήλ, ακολουθούν αυτές της Σαουδικής Αραβίας, αυξήθηκαν κατά 24% φτάνοντας τα 27,5 δισ. δολάρια, αύξηση που συνδέεται και με την επίθεση στη Γάζα.

Ακολουθεί το Ιράν, με οριακή αύξηση της τάξης 0,6% ή 10,3 δισ. δολάρια. Όπως επισημαίνει το «Sipri», το μερίδιο των συνολικών στρατιωτικών δαπανών που διατίθεται στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης αυξάνεται διαρκώς από το 2019.

Η Ουκρανία πραγματοποίησε την όγδοη μεγαλύτερη στρατιωτική δαπάνη στον κόσμο το 2023, με ετήσια άνοδο 51% φτάνοντας τα 64,8 δισ., ποσό που αντιστοιχεί πάντως σε 59% των στρατιωτικών δαπανών της Ρωσίας. Βέβαια, οι αμυντικές δαπάνες της Ουκρανίας την περίοδο 2014 (ρωσική εισβολή στην Κριμαία) έως το 2023 αυξήθηκαν κατά 1.270%. Στο ποσοστό αυτό περιλαμβάνεται και η στρατιωτική βοήθεια που έλαβε από περισσότερες από 30 χώρες..

Τη μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση στις στρατιωτικές δαπάνες από οποιαδήποτε χώρα το 2023 είχε η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (+105%), η κυβέρνηση της οποίας βρισκόταν σε παρατεταμένη σύγκρουση με μη κρατικές ένοπλες ομάδες, κυρίως στα ανατολικά της χώρας. Πολύ μεγάλη ήταν η δαπάνη και για το Νότιο Σουδάν, που κατέγραψε τη δεύτερη μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση (+78%) εν μέσω εσωτερικής βίας.

Στρατός κατά τη εγκληματικότητας στην Κ. Αμερική

Η ενεργοποίηση του στρατού για την καταπολέμηση των οργανωμένων συμμοριών λέγεται ότι ήταν ένας παράγοντας για την αύξηση των δαπανών στην Κεντρική Αμερική και την Καραϊβική, όπου οι δαπάνες ήταν 54% υψηλότερες το 2023 σε σχέση με το 2014. Σύμφωνα με το «Sipri», οι δαπάνες από τη Δομινικανή Δημοκρατία αυξήθηκαν κατά 14%, ενώ στο Μεξικό ήταν οριακά μειωμένες το 2023, αν και έχουν αυξηθεί 55% από το 2014.

Σύμφωνα με τον Ντιέγκο Λόπες ντα Σίλβα, ανώτερο ερευνητής στο «Sipri», «η χρήση του στρατού για την καταστολή της βίας των συμμοριών είναι μια αυξανόμενη τάση στην περιοχή εδώ και χρόνια, καθώς οι κυβερνήσεις είτε αδυνατούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα χρησιμοποιώντας συμβατικά μέσα είτε προτιμούν την άμεση -και συχνά πιο βίαιη – λύση».

Πηγή: The Guardian