Αποκλειστικό Reuters: Οι ΗΠΑ ακολουθούν το «εγχειρίδιο» του Ιράν για να εξάγουν κρυφά πετρέλαιο

Ο στρατός των ΗΠΑ επέβλεψε δεκάδες μυστικές μεταφορές πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο για να διατηρήσει τη ροή των εξαγωγών ενέργειας από τον Κόλπο, χρησιμοποιώντας εναέρια και θαλάσσια drones καθώς και ελικόπτερα σε μια επιχείρηση που είχε στόχο να καθοδηγήσει νηοπομπές σε δεξαμενόπλοια που παρέμεναν εγκλωβισμένα στα Στενά του Ορμούζ, αποκαλύπτει σε ρεπορτάζ του το Reuters.

Η επιχείρηση στην άκρη των Στενών του Ορμούζ αξιοποίησε μια τεχνική μεταφοράς που χρησιμοποιείται εδώ και καιρό από το Ιράν για να παρακάμψει τις κυρώσεις.

Δύο συγκεκριμένες τοποθεσίες όπου πραγματοποιούνται οι μεταφορές πετρελαίου εντοπίστηκαν από 11 άτομα με γνώση της επιχείρησης – η μία στα ανοικτά των ακτών της Φουτζέιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η άλλη στα ανοικτά του λιμανιού Σοχάρ του Ομάν.

Η επιχείρηση, σύμφωνα με το Reuters, ξεκίνησε στις αρχές Μαΐου και τουλάχιστον 116 πλοία έχουν συμμετάσχει στις μεταφορές, σύμφωνα με δεδομένα και δορυφορικές εικόνες που εξέτασε το πρακτορείο.

Μόλις το πρωί της Τρίτης, 12 ζεύγη πλοίων φαίνονταν να πλέουν δίπλα-δίπλα στον Κόλπο του Ομάν: οκτώ από αυτά ανοικτά των ακτών του Σοχάρ και τέσσερα κοντά στη Φουτζέιρα, σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες. Την περασμένη εβδομάδα, στις 11 Ιουνίου, όταν η δραστηριότητα φαινόταν να έχει κορυφωθεί, 17 ζεύγη πλοίων φάνηκαν να πραγματοποιούν ταυτόχρονες μεταφορές πετρελαίου στις δύο αυτές τοποθεσίες, σύμφωνα με εικόνες.

Η κατάρριψη του Apache

Ένα ελικόπτερο Apache που καταρρίφθηκε από το Ιράν στις 9 Ιουνίου, πυροδοτώντας αντίποινα από τις ΗΠΑ, συμμετείχε στην αποστολή, σύμφωνα με τέσσερις πηγές, συμπεριλαμβανομένου ενός πρώην αξιωματούχου των ΗΠΑ που γνώριζε την επίθεση. Χρησιμοποιώντας και πάλι δορυφορικές εικόνες, το Reuters μέτρησε έξι ζεύγη δεξαμενόπλοιων συγκεντρωμένα σε μια μικρή περιοχή στα ανοιχτά του λιμανιού Σοχάρ την ημέρα που καταρρίφθηκε το Apache.

Το Reuters δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει τον ακριβή ρόλο που έπαιξε το Apache στην επιχείρηση. Απαντώντας σε ερωτήσεις του Reuters, ένας Αμερικανός αξιωματούχος της Άμυνας δήλωσε ότι καμία δύναμη της Κεντρικής Διοίκησης δεν συμμετέχει σε κάποια υπεράκτια επιχείρηση μεταφοράς πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο.

Και τα δύο μέλη του πληρώματος διασώθηκαν από ένα drone, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους.

Σημειώνεται ότι δεν είχε υπάρξει στο παρελθόν κάποια αναφορά για την έκταση των μεταφορών από πλοίο σε πλοίο, τον τρόπο λειτουργίας τους ή τον ρόλο του Apache στην επιχείρηση. Ο Λευκός Οίκος παρέπεμψε στην Centcom για ερωτήσεις, ενώ η ιρανική κυβέρνηση δεν απάντησε σε αιτήματα για κάποιο σχόλιο σχετικά με την επιχείρηση μεταφοράς.

Τα δύο σημεία όπου πραγματοποιούνται αυτές οι μεταφορές, στον Κόλπο του Ομάν κοντά στην έξοδο των Στενών του Ορμούζ, βρίσκονται κοντά στα όρια που έχει χαράξει η Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου, ένας νέος ιρανικός φορέας που ιδρύθηκε για τη διαχείριση του Ορμούζ. Τα πλοία που δεν συμμορφώνονται με τις εντολές του Ιράν διατρέχουν κίνδυνο επίθεσης με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.

Το ίδιο το λιμάνι της Φουτζέιρα έχει δεχθεί επανειλημμένα ιρανικά πυρά κατά τη διάρκεια της εν εξελίξει αυτής επιχείρησης υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Το περασμένο Σαββατοκύριακο, σύμφωνα με τη βρετανική ομάδα διαχείρισης ναυτιλιακών κινδύνων Vanguard, ένα «άγνωστο βλήμα» χτύπησε δεξαμενόπλοιο ανοικτά των ακτών του Ομάν.

Η Vanguard ανέφερε σε ανακοίνωσή της ότι το πλήρωμα ήταν ασφαλές και ότι η πρόσκρουση προκάλεσε κάποια διαρροή του φορτίου, αλλά όχι περιβαλλοντική ζημιά. Δεν διευκρίνισε, ωστόσο, εάν το δεξαμενόπλοιο συμμετείχε σε κάποια μεταφορά από πλοίο σε πλοίο.

Το Ιράν απάντησε στον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κλείνοντας ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Αυτό δημιούργησε τη μεγαλύτερη παγκόσμια διαταραχή του ενεργειακού εφοδιασμού στην Ιστορία, ενώ έχει προκαλέσει αύξηση του πληθωρισμού σε όλο τον κόσμο.

Οι μεταφορές από πλοίο σε πλοίο, αν και επικίνδυνες και αναποτελεσματικές, φαίνεται να αποτελούν μέρος των προσπαθειών της κυβέρνησης Τραμπ να βοηθήσει στην αποκατάσταση της κανονικής ροής πετρελαίου από τον Κόλπο. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε ότι το Ορμούζ θα ανοίξει ξανά την Παρασκευή βάσει της ειρηνευτικής συμφωνίας-πλαισίου με το Ιράν που ανακοινώθηκε αυτή την εβδομάδα, αλλά οι λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς.

Το Reuters δεν μπόρεσε να προσδιορίσει εάν η ανακοινωθείσα συμφωνία είχε επηρεάσει τις μεταφορές πετρελαίου.

Μια έρευνα του πρακτορείου που δημοσιεύθηκε στις 20 Μαΐου διαπίστωσε ότι το Ιράν έχει δημιουργήσει το δικό του σύστημα για την καθοδήγηση πλοίων μέσω της αντίθετης πλευράς του Στενού, που περιλαμβάνει σημεία ελέγχου νησιών, διπλωματικές συμφωνίες και μερικές φορές τέλη.

Σταδιακές αναχωρήσεις και σημεία κλειδιά

Οι αμερικανικές επιχειρήσεις μεταφοράς ελέγχονται πλήρως από τον αμερικανικό στρατό, ανέφεραν οκτώ από τις πηγές του Reuters, συμπεριλαμβανομένου ενός ιδιωτικού εργολάβου ασφαλείας που συμμετείχε στις μεταφορές.

Τα δεξαμενόπλοια πρέπει να κατευθυνθούν σε ένα σημείο συνάντησης πριν φτάσουν στα Στενά και στη συνέχεια να κάνουν σταδιακές αναχωρήσεις, ώστε να απέχουν περίπου 3.000 έως 4.000 μέτρα μεταξύ τους, σύμφωνα με μία από τις πηγές και τις δορυφορικές εικόνες. Οι αναμεταδότες τους είναι σβηστοί και τα φώτα τους χαμηλωμένα, αναφέρουν τέσσερις πηγές.

Μια σειρά από σημεία αναφοράς επιτρέπουν στον αμερικανικό στρατό να παρακολουθεί την πρόοδο των καθορισμένων δεξαμενόπλοιων, αλλά οι Αμερικανοί «προφανώς σας παρακολουθούν συνεχώς», ανέφερε μία από τις πηγές.

Όταν περνούν από τα Στενά, ακριβώς έξω ​​από μια ζώνη που το Ιράν έχει θέσει υπό τον έλεγχό του, τα δεξαμενόπλοια πλησιάζουν τα πλοία-παραλήπτες, πολλά από τα οποία είναι πολύ μεγάλα πλοία μεταφοράς αργού ή VLCC, για να ξεκινήσουν τις μεταφορές πετρελαίου. Αυτές χρειάζονται 24 με 40 ώρες για να ολοκληρωθούν. Τα άδεια δεξαμενόπλοια επιστρέφουν μέσω των Στενών και τα προσφάτως φορτωμένα VLCC συνεχίζουν να πλέουν.

Αυτό που καθιστά δυνατή αυτή την επιχείρηση μεταφοράς από πλοίο σε πλοίο είναι ότι υπάρχουν κάποιες ναυτιλιακές οντότητες που είναι πρόθυμες να επιτρέψουν στα πλοία τους να πλεύσουν μέσω των Στενών για να παραδώσουν το πετρέλαιο στα δεξαμενόπλοια που περιμένουν, παρά τον ιρανικό αποκλεισμό.

Αλλά η επιχείρηση είναι επικίνδυνη. «Απλώς δεν ξέρεις πότε το Ιράν μπορεί να αποφασίσει να αρχίσει να χρησιμοποιεί drones ή ακόμα και κανονιοφόρους προκειμένου να αποτρέψει ακόμη και αυτά τα πλοία από το να διέλθουν από το στενό», δήλωσε ο Νόαμ Ρέινταν, ανώτερος συνεργάτης στο Ινστιτούτο της Ουάσιγκτον, ο οποίος ειδικεύεται στους θαλάσσιους κινδύνους και ο οποίος εξέτασε τα ευρήματα του Reuters.

Η τεχνική μεταφοράς από πλοίο σε πλοίο χρησιμοποιείται από το Ιράν εδώ και χρόνια για να παρακάμψει τις κυρώσεις, επειδή έτσι δεν φαίνεται από πού προήλθε το πετρέλαιο

Οι Ιρανοί συνήθως διαχειρίζονται ένα ζευγάρι πλοίων τη φορά, τόσο για να αποφύγουν τον εντοπισμό όσο και επειδή οι εξαγωγές τους πριν από τον πόλεμο ήταν σχετικά μικρές. Η επιχείρηση υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, η οποία περιλαμβάνει μαζικές μεταφορές, παρέχει στους παραγωγούς του Κόλπου μεγαλύτερη προστασία από τα ιρανικά αντίποινα, ώστε να μπορούν να μεταφέρουν αργό πετρέλαιο, συμπυκνώματα και προϊόντα πετρελαίου σε διεθνείς αγοραστές.

«Οι ΗΠΑ ακολούθησαν το εγχειρίδιο του Ιράν»

Το Reuters εξέτασε περισσότερες από δώδεκα δορυφορικές εικόνες που ελήφθησαν μεταξύ 2 Μαΐου και 11 Ιουνίου και δείχνουν μεταφορές από πλοίο σε πλοίο που αφορούν κρατικούς στόλους δεξαμενόπλοιων του Κόλπου και πλοία που παραλαμβάνουν το πετρέλαιο. Τα δεδομένα ναυτιλίας LSEG και Kpler, τα οποία εξέτασε το Reuters, έδειξαν επαναλαμβανόμενες συναντήσεις μεταξύ δεξαμενόπλοιων που δραστηριοποιούνταν στην περιοχή κατά την ίδια περίοδο.

Με βάση τις εικόνες που ελήφθησαν έως τις 11 Ιουνίου, το Reuters υπολόγισε ότι τουλάχιστον 90 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων ενδέχεται να έχουν μετακινηθεί μέσω του υπεράκτιου δικτύου από τις αρχές Μαΐου.

Οι όγκοι, με βάση τη μεταφορική ικανότητα των δεξαμενόπλοιων, εξακολουθούν να είναι μικροί σε σύγκριση με τον μέσο όρο των περίπου 20 εκατομμυρίων βαρελιών που περνούσαν από τα Στενά καθημερινά πριν από τον πόλεμο.

«Καθώς οι παλιοί κανόνες αποδυναμώνονται, αποτελεί ειρωνεία το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες τώρα ακολουθούν το εγχειρίδιο της Κίνας, της Ρωσίας, της Βόρειας Κορέας, ακόμη και του Ιράν, των οποίων οι λεγόμενοι “σκοτεινοί στόλοι” πρωτοστάτησαν σε αυτές τις τεχνικές ακριβώς για να αποφύγουν τις κυρώσεις των ΗΠΑ και του ΟΗΕ», έγραψε σε σημείωμά του την Παρασκευή ο Μάικλ Φρόμαν, πρόεδρος του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, αναφερόμενος στην πρακτική της αποστολής πλοίων μέσω των Στενών χωρίς αναμεταδότες, την οποία ανέφερε ο Τραμπ σε σχόλιά του στις 10 Ιουνίου μετά την κατάρριψη του Apache.

Έξι πηγές με άμεση γνώση της επιχείρησης ανέφεραν ότι οι ΗΠΑ έχουν υποστηρίξει τα συμμετέχοντα πλοία μέσω ενός συνδυασμού εναέριας επιτήρησης καθώς και ελέγχου συμμόρφωσης και παρακολούθησης αντί ναυτικής συνοδείας. Το Reuters δεν βρήκε καμία ένδειξη ότι στρατιωτικό προσωπικό των ΗΠΑ συμμετείχε άμεσα στις μεταφορές.

Η ναυτιλιακή με έδρα την Ελλάδα

Η πλευρά των «παραληπτών» της επιχείρησης κυριαρχείται από διεθνείς φορείς εκμετάλλευσης δεξαμενόπλοιων, σύμφωνα με μια εξέταση των ναυτιλιακών αρχείων. Μία από αυτές, η Dynacom Tankers Management με έδρα την Ελλάδα, έχει αναφερθεί στις προσπάθειές της να βρει τρόπους για τη μεταφορά πετρελαίου μέσω των Στενών από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου.

«Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας είναι απαραίτητη και κανείς δεν μπορεί να επιβάλει διόδια ή οποιοδήποτε άλλο βάρος», δήλωσε ο Γιώργος Προκοπίου, ιδρυτής της Dynacom, σε συνέδριο ναυτιλίας της Capital Link στην Αθήνα την 1η Ιουνίου. «Είμαστε εδώ για να προσφέρουμε και η Ελλάδα έχει την παράδοση να σπάει τα μπλόκα από την αρχαιότητα», είπε. «Δεν θέλω να μπω σε περισσότερες λεπτομέρειες, αλλά πιστεύω ότι οι νύξεις είναι αρκετές για να καταλάβετε τι εννοώ».

Η Dynacom δεν απάντησε αμέσως σε αίτημα για σχολιασμό της επιχείρησης των ΗΠΑ. Μια άλλη ναυτιλιακή πηγή, ωστόσο, δήλωσε ότι το νέο αυτό σύστημα εγκυμονεί και κάποιους κινδύνους για τον κλάδο.

«Υπάρχει έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων», δήλωσε η πηγή ναυτιλιακής ασφάλειας. Οι αναμεταδότες που χρησιμοποιούνται για την επικοινωνία των θέσεων των πλοίων είναι απενεργοποιημένοι, «και οι εταιρείες δεν χρησιμοποιούν τα καθιερωμένα κέντρα αναφοράς». Αυτό ενέχει τον κίνδυνο σύγκρουσης μεταξύ των πλοίων, τα οποία ταξιδεύουν τη νύχτα με τα φώτα τους σβηστά σε ταχύτητες που δεν επιτρέπουν εύκολους ελιγμούς, σύμφωνα με πολλούς αξιωματούχους της ναυτιλιακής βιομηχανίας.

Έλεγχος συμμόρφωσης

Τέσσερις πηγές με γνώση του θέματος ανέφεραν ότι οι φορείς εκμετάλλευσης που αναζητούν πρόσβαση στο σύστημα υποχρεούνται να υποβληθούν σε διαδικασία ελέγχου συμμόρφωσης πριν τους δοθεί κάποιο χρονικό περιθώριο διέλευσης. Η διαδικασία περιλαμβάνει την υποβολή πληροφοριών στο γραφείο Ναυτικής Συνεργασίας και Καθοδήγησης για τη Ναυτιλία του αμερικανικού Ναυτικού στο Μπαχρέιν.

Δύο προκαταρκτικά έγγραφα που εξέτασε το Reuters απαιτούσαν από τους φορείς εκμετάλλευσης να παρέχουν πλήρες ιστορικό γεωγραφικής παρακολούθησης, πλήρη αποκάλυψη των ιδιοκτητών τους, τεκμηρίωση του φορτίου και προθυμία να επιτρέψουν να πραγματοποιηθεί έλεγχος σε αυτό.

Εάν εγκριθούν τα παραπάνω, στα συμμετέχοντα πλοία εκχωρούνται χρονικά περιθώρια διέλευσης και παραμένουν σε επαφή με το στρατιωτικό γραφείο των ΗΠΑ στο Μπαχρέιν καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού.

Οι εξαγωγές των Εμιράτων αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό μέρος της επιχείρησης μεταφοράς των ΗΠΑ, σύμφωνα με αρχεία που εξέτασε το Reuters. Έξι από τις πηγές ανέφεραν ότι η κρατική εθνική πετρελαϊκή εταιρεία των ΗΑΕ, ADNOC, ήταν από τους πιο ενεργούς συμμετέχοντες στις εν λόγω μεταφορές.

Η εταιρεία πετρελαϊκών δεξαμενόπλοιων του Κουβέιτ ( Kuwait Oil Tanker Company) συμμετείχε επίσης ενεργά στις μεταφορές. Περίπου 2,3 εκατομμύρια βαρέλια αργού μεταφέρθηκαν με ένα από τα πλοία της στα ανοικτά των ακτών του Σοχάρ στις 6 Ιουνίου, μια από τις ημέρες  με τη μεγαλύτερη κινητικότητα σε ό,τι αφορά τις μεταφορές, σύμφωνα με στοιχεία του TankerTrackers.com.

Το πλοίο παραλαβής, Sea Ruby, εντοπίστηκε πέντε ημέρες αργότερα στα ανοικτά των νοτιοδυτικών ακτών της Ινδίας και κατευθυνόταν προς την Κίνα, όπου αναμενόταν να εκφορτωθεί το φορτίο.

Η κυβέρνηση των ΗΑΕ, η ADNOC και η Kuwait Oil Tanker Company δεν απάντησαν σε αιτήματα για κάποιο σχόλιο.

«Δεν βλέπω μόνιμη λύση σε όλα αυτά», δήλωσε ο Νόαμ Ρέινταν. «Είναι μια προσωρινή λύση σε ασυνήθιστους καιρούς».