Ανάλυση BBC: Γιατί η νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή μπορεί να βολεύει το Ιράν

Η νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή το Σαββατοκύριακο με τις ανταλλαγές επιθέσεων ανάμεσα σε Ισραήλ και Ιράν, παρά την έκκληση του Ντόναλντ Τραμπ προς τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να σταματήσει τα πυρά, απείλησαν να οδηγήσουν σε έναν ακόμη γύρο άμεσης αντιπαράθεσης μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον.

Το Ισραήλ βομβάρδισε θέσεις στο Ιράν για πρώτη φορά μετά την εφαρμογή της εκεχειρίας τον Απρίλιο, αφού το Ιράν εκτόξευσε πυραύλους κατά του Ισραήλ, σε αυτό που η Τεχεράνη χαρακτήρισε ως αντίποινα για τις ισραηλινές επιθέσεις στην πρωτεύουσα του Λιβάνου, Βηρυτό.

Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, το τρέχον πλέγμα διαταραγμένων συμμαχιών και δυσλειτουργικών εκεχειριών δείχνει πόσο επικίνδυνα αποσταθεροποιημένη παραμένει η περιοχή, περισσότερο από τρεις μήνες αφότου οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον πόλεμό τους στο Ιράν.

Η πρόσφατη κλιμάκωση υπογραμμίζει μάλιστα τρία σημεία σχετικά με την πορεία του πολέμου:

• Ο Τραμπ δεν μπορεί ή δεν θέλει να περιορίσει τον Ισραηλινό σύμμαχό του στο βαθμό που διακηρύσσει δημοσίως, κάτι που δεν έχει περάσει απαρατήρητο από την Τεχεράνη, η οποία στοχεύει να φέρει στο προσκήνιο τυχόν διαφορές μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ.
• Η Τεχεράνη είναι έτοιμη να πάρει το ρίσκο των αντιποίνων κατά των εδαφών της, προκειμένου να συνδέσει τις εξελίξεις στον πόλεμο του Ιράν με τις ΗΠΑ με εκείνον ανάμεσα σε Ισραήλ και Χεζμπολάχ.
• Η πολυπόθητη συμφωνία του Τραμπ για το πυρηνικό ζήτημα δεν αναμένεται σύντομα, καθώς η Τεχεράνη αισθάνεται ότι η όρεξη του Αμερικανού προέδρου για ρίσκο είναι επί του παρόντος χαμηλή, ενώ επιδιώκει να αποσπάσει περισσότερα από την Ουάσιγκτον στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Μετά την πυραυλική επίθεση του Ιράν στο Ισραήλ την Κυριακή, ο Τραμπ μίλησε σε αρκετούς δημοσιογράφους λέγοντας σε έναν από αυτούς ότι «θα τηλεφωνήσει τώρα [στον Νετανιάχου] και θα του πει να μην απαντήσει».

Το ζήτημα ήταν ότι μια ισραηλινή αντεπίθεση θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την επικίνδυνα εύθραυστη διπλωματία του με την Τεχεράνη.

Μερικές ώρες αργότερα, ωστόσο, το Ισραήλ αντεπιτέθηκε στο Ιράν. Ο Τραμπ δήλωσε στο BBC το απόγευμα της Δευτέρας ότι ισραηλινά αεροπλάνα «κατευθύνονταν ήδη» προς το Ιράν όταν μίλησε με τον Νετανιάχου.

Ενοχλημένος (;) ο Τραμπ με τον Νετανιάχου

Σε μια σύντομη τηλεφωνική επικοινωνία με το BBC, ο πρόεδρος των ΗΠΑ αρνήθηκε ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός τον αψήφησε, λέγοντας: «Αν του πω να κάνει κάτι, το κάνει».

Όπως φαίνεται, ο Τραμπ απέτυχε να σταματήσει τον Νετανιάχου, σε άλλη μία τεταμένη συνομιλία μετά από μια σειρά τεταμένων ανταλλαγών μεταξύ των δύο ηγετών.

«Αντιμετωπίζουμε τις τελευταίες δυσκολίες πριν από μια πολύ, πολύ καλή συμφωνία», δήλωσε ο Τραμπ την Τρίτη.

Όταν ρωτήθηκε αν θα είναι θέμα ημερών ή εβδομάδων, είπε ότι θα μπορούσε να χρειαστούν «δύο ή τρεις ημέρες» και ότι τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν αμέσως μετά.

Την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ φέρεται να εξαπέλυσε έντονους χαρακτηρισμούς κατά του Νετανιάχου, αποκαλώντας τον «τρελό» επειδή ήθελε να επιτεθεί στη Βηρυτό.

Ο Νετανιάχου δήλωσε, από την πλευρά του, ότι οι επιθέσεις στη Βηρυτό ήταν απαραίτητες εν μέσω της απειλής της Χεζμπολάχ κατά του βόρειου Ισραήλ.

Ο Τραμπ ένιωσε ότι η συμπεριφορά του Ισραηλινού πρωθυπουργού απειλούσε τη δική του προσπάθεια να καταλήξει σε συμφωνία με την Τεχεράνη για το άνοιγμα του Ορμούζ και την εξασφάλιση εγγυήσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Σε συνέντευξή του στη New York Post την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ δήλωσε ότι τον ενοχλούν οι «συνεχείς μάχες» του Νετανιάχου με τον Λίβανο.

«Κίτρινο φως που αναβοσβήνει»

Αψήφησε λοιπόν ο Νετανιάχου τον Τραμπ με τις τελευταίες επιθέσεις του στο Ιράν; Αν και αυτό είναι το αφήγημα που επικρατεί, η απάντηση είναι σχεδόν σίγουρα αρνητική, τονίζει το BBC.

Οι επακόλουθες ενέργειες του Ισραήλ υποδηλώνουν ότι η Ουάσιγκτον έδωσε τουλάχιστον εν μέρει τη συγκατάθεσή της, αλλά όπως είναι πιθανόν να το έθεσε ο Αμερικανός πρόεδρος, προχωρώντας με προσοχή και πιέζοντας για έναν μόνο γύρο συγκρούσεων.

Όπως δήλωσε στο BBC τη Δευτέρα το πρωί ο βετεράνος διαπραγματευτής των ΗΠΑ Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ – ο Τραμπ έδωσε στον Νετανιάχου ένα «κίτρινο φως που αναβοσβήνει».

Σε πρακτικό επίπεδο, το Ισραήλ δεν θα μπορούσε να είχε επιτεθεί στο Ιράν χωρίς τουλάχιστον τη σιωπηρή έγκριση της Ουάσιγκτον.

Οι ΗΠΑ έχουν αυτή τη στιγμή τον μεγαλύτερο αριθμό στρατιωτικών δυνάμεων συγκεντρωμένο στην περιοχή μετά την εισβολή στο Ιράκ.

Επιπλέον, έχουν στρατιωτικό προσωπικό εκατοντάδων ατόμων στο Ισραήλ που συνεργάζεται με τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF).

Σε αυτήν την περίπτωση, το Ισραήλ θα χρειαζόταν να συντονιστεί με τις αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή μέσω αεροπορικών οδών.

Μετά τις επιθέσεις, οι IDF ενημέρωσαν τους Ισραηλινούς δημοσιογράφους ότι υπήρχε «πλήρης συντονισμός» με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ.

Ανέφεραν ότι ο αμερικανικός στρατός βοήθησε επίσης στην κατάρριψη πυραύλων που εκτοξεύτηκαν από το Ιράν προς το Ισραήλ.

Μέχρι το απόγευμα της Δευτέρας, ώρα Ουάσιγκτον, τόσο το Ισραήλ όσο και το Ιράν έδιναν το σήμα ότι ο γύρος των συγκρούσεων μεταξύ τους είχε τελειώσει.

Μέχρι αυτό το σημείο θα ήθελε και ο Τραμπ να εξελιχθούν τα πράγματα.

Τα μηνύματά του την Κυριακή το βράδυ ότι θα σταματούσε τον Νετανιάχου μπορεί να είχαν σκοπό να καταναλωθούν από την Τεχεράνη, ώστε να αποστασιοποιηθεί η Ουάσιγκτον από τις ισραηλινές επιθέσεις.

Ή πάλι μπορεί να είχε ειλικρινή πρόθεση να τον σταματήσει, αλλά ο Νετανιάχου να τον έπεισε για το αντίθετο.

Τι μαρτυρά η στάση του Ιράν

Ενώ οι Ισραηλινοί θα πρέπει να είχαν υπολογίσει ότι δεν μπορούσαν να αφήσουν τις ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις να περάσουν χωρίς αντίποινα, ο υπολογισμός του Ιράν για την έναρξη των επιθέσεων εδώ είναι κρίσιμος.

Αυτή ήταν η πρώτη φορά που το Ιράν άνοιξε πυρ κατά του Ισραήλ ως απάντηση σε μια ισραηλινή επίθεση στον Λίβανο (και όχι σε άμεσα αντίποινα για μια ισραηλινή επίθεση στο Ιράν).

Το Ιράν προσπαθούσε να επιβάλει το επιχείρημά του σχετικά με τη σύνδεση των δύο εκεχειριών – της δικής του με τις ΗΠΑ και μιας που υπάρχει μόνο κατ’ όνομα μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ.

Δοκίμαζε όμως και την απάντηση του Τραμπ, τονίζει το BBC.

Σε ποιο βαθμό θα υποστήριζαν οι Αμερικανοί μια ισραηλινή αντεπίθεση στο Ιράν; Θα συμμετείχαν και οι ίδιοι;

Όσο περισσότερη διαμάχη μπορεί να δημιουργήσει η Τεχεράνη μεταξύ των ΗΠΑ και του Ισραήλ σχετικά με τη μελλοντική κατεύθυνση του πολέμου, τόσο το καλύτερο για την ίδια.

Τελικά, ο Τραμπ επέλεξε την απόσταση – τουλάχιστον δημόσια – συνεχίζοντας να προωθεί τη διπλωματία με την Τεχεράνη.

Σε συνέντευξή του στο NBC την Κυριακή, λίγες ώρες πριν από την κλιμάκωση, επανέλαβε την άποψή του ότι μια συμφωνία με το Ιράν ήταν «πολύ κοντά».

Μετά από αυτό, μίλησε με παρόμοιο περιφρονητικό τρόπο τόσο για το Ιράν όσο και για το Ισραήλ, λέγοντας ότι και οι δυο τους «διασκέδασαν» αλλά τώρα είναι η ώρα για τις συνομιλίες.

Οι δύο προτεραιότητες της Τεχεράνης

Οι Ιρανοί ηγέτες φαίνονται πάντως να έχουν ενθαρρυνθεί από το αποτέλεσμα της αντιπαράθεσης.

Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν υποστήριξε ότι οι στρατιωτικές επιθέσεις του Ιράν στο Ισραήλ ενίσχυσαν τη διαπραγματευτική του θέση με τις ΗΠΑ. Αποκάλεσε «τη διπλωματία και την άμυνα» τα «δύο φτερά της εθνικής ισχύος».

«Δεν έχουμε εγκαταλείψει ούτε το πεδίο ούτε το τραπέζι των διαπραγματεύσεων», έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η οικονομία του Ιράν βρίσκεται υπό τεράστια πίεση και επιδεινώθηκε περαιτέρω από τον ναυτικό αποκλεισμό των λιμανιών του από τις ΗΠΑ.

Η ηγεσία του έχει δώσει προτεραιότητα σε τουλάχιστον δύο πράγματα στις διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον.

• Το ένα είναι η πρόσβαση σε χρήματα, μέσω της άρσης των κυρώσεων και της αποδέσμευσης δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων από τα έσοδά του από το πετρέλαιο.
• Το άλλο είναι να περιοριστεί η ισραηλινή κλιμάκωση εναντίον της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, καθώς βλέπει την εν λόγω οργάνωση ως αποτρεπτικό παράγοντα περαιτέρω ισραηλινών επιθέσεων εναντίον του ίδιου του Ιράν.

Δεδομένων των πιέσεων που δέχεται η οικονομία των ΗΠΑ από την εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου λόγω του κλεισίματος του Ορμούζ από το Ιράν, και μάλιστα σε χρονιά ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, η Τεχεράνη πιθανότατα θα έχει αντιληφθεί ότι η όρεξη του Τραμπ για ρίσκο είναι επί του παρόντος χαμηλή (αν και κάθε περαιτέρω κλιμάκωση μπορεί να δοκιμάζει την υπομονή του).

Αυτό σημαίνει ότι το Ιράν είναι πιθανό να συνεχίσει να προσπαθεί να προωθήσει τα δύο προαναφερθέντα σημεία του στην ατζέντα, να προσπαθήσει να «επιβάλει εκ των προτέρων» την άρση των κυρώσεων και να ξεπαγώσει περιουσιακά στοιχεία στην προτεινόμενη συμφωνία με τις ΗΠΑ, διαισθανόμενο ότι ο Τραμπ επιθυμεί περισσότερο να επιτύχει μια συμφωνία παρά να επιστρέψει στον πόλεμο.

Ο Τραμπ ρωτήθηκε στη συνέντευξή του την Κυριακή αν θα ξεπαγώσει τυχόν ιρανικά περιουσιακά στοιχεία ή θα άρει τυχόν κυρώσεις εκ των προτέρων ως μέρος μιας συμφωνίας. Η απάντησή του ήταν: «Όχι».

Αυτός μπορεί να είναι ένας λόγος για τον οποίο δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία.

Ωστόσο, η αυξανόμενη αποσταθεροποίηση της περιοχής είναι πιθανό να ωθήσει τις ΗΠΑ και το Ιράν σε έναν ακόμη γύρο άμεσων συγκρούσεων.