Δύο αιώνες αφότου η Γαλλία κατήργησε τη δουλεία, οι Γάλλοι βουλευτές της κάτω Βουλής ενέκριναν νομοσχέδιο για την κατάργηση του νόμου του 17ου αιώνα, που κατέτασσε ανθρώπους σε ιδιοκτησία σε όλες τις αποικίες της Γαλλίας και εξακολουθούσε να παραμένει «σιωπηλά» σε ισχύ.
Την Πέμπτη, η βαθιά διχασμένη γαλλική Εθνοσυνέλευση ψήφισε ομόφωνα την κατάργησή του, σε μια σπάνια επίδειξη πολιτικής ενότητας, μεταδίδει ο Guardian.
Η ψηφοφορία, που εγκρίθηκε με 254 ψήφους υπέρ και καμία κατά, βάζει τέλος σε έναν νόμο του 17ου αιώνα, που είχε υπογραφεί από τον βασιλιά Λουδοβίκο ΙΔ΄ το 1685 και κωδικοποιούσε τη μεταχείριση των σκλάβων στις γαλλικές αποικίες.
Πρόκειται για ένα σημαντικό βήμα στην αναγνώριση του ρόλου του Παρισιού στη δουλεία και ανοίγει τον δρόμο για πιθανές αποζημιώσεις, μια ιδέα που υπαινίχθηκε ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, την περασμένη εβδομάδα.
Ο Γάλλος πρόεδρος δήλωσε ότι ο κώδικας «δεν θα έπρεπε ποτέ να είχε επιβιώσει μετά την κατάργηση της δουλείας» το 1848.
«Η σιωπή, ακόμη και η αδιαφορία, που διατηρήσαμε για σχεδόν δύο αιώνες απέναντι σε αυτόν τον Κώδικα Νουάρ δεν είναι πλέον μια απλή παράλειψη. Έχει γίνει μια μορφή προσβολής», πρόσθεσε.
Ο Μακρόν είπε επίσης ότι το ζήτημα των αποζημιώσεων είναι κάτι «που δεν πρέπει να αρνηθούμε», αλλά η χώρα «δεν πρέπει να δώσει ψεύτικες υποσχέσεις».
Η συζήτηση στην κάτω βουλή του κοινοβουλίου ήταν ιδιαίτερα φορτισμένη συναισθηματικά, με πολλούς να δηλώνουν έκπληκτοι που ο νόμος εξακολουθούσε να υπάρχει.
Ο Στίβι Γκιστάβ, βουλευτής από τη γαλλική νήσο Μαρτινίκα στην Καραϊβική, του οποίου οι πρόγονοι ήταν σκλάβοι, συγκινήθηκε καθώς είπε στην Εθνοσυνέλευση: «Καμία ψηφοφορία από μόνη της δεν μπορεί να επανορθώσει αιώνες κατεστραμμένων ζωών.
»Δεν είμαστε απόγονοι σκλάβων. Είμαστε απόγονοι ανθρώπων που γεννήθηκαν ελεύθεροι και στη συνέχεια υποβιβάστηκαν στη σκλαβιά.»
Τι προέβλεπε ο «νόμος»
Τα 60 άρθρα του κώδικα κάλυπταν κάθε πτυχή της ζωής ενός σκλάβου. Το άρθρο 44 χαρακτήριζε έναν άνθρωπο ως «κινητή περιουσία», ενώ άλλες διατάξεις όριζαν ότι όσοι δραπέτευαν θα ακρωτηριάζονταν και ότι η μαρτυρία ενός σκλάβου δεν είχε καμία αξία.
Ο Μαξ Μαθιασέν, Γάλλος βουλευτής από τη Γουαδελούπη στη νότια Καραϊβική, που κατέθεσε την πρόταση κατάργησης του νόμου, δήλωσε ότι είχε αγοράσει αντίγραφα του αρχικού κειμένου αλλά ποτέ δεν κατάφερε να τα διαβάσει.
«Ως τρισέγγονος ανθρώπων που είχαν σκλαβωθεί, δεν είχα ποτέ καταφέρει να το διαβάσω ολόκληρο. Αυτό δημιουργήθηκε από ανθρώπους, εναντίον ανθρώπων», είπε στους βουλευτές.
Πρόσθεσε ότι η ψηφοφορία ήταν «ένας τρόπος να αποκαταστήσουμε τους προγόνους μας, να αποκαταστήσουμε την ανθρωπιά μας». Σήμαινε επίσης ότι η Γαλλική Δημοκρατία ανταποκρίνεται στην υπόσχεσή της για ελευθερία, ισότητα και αδελφοσύνη.
Η Γαλλία ήταν το τρίτο μεγαλύτερο κράτος στο δουλεμπόριο, μετά τη Βρετανία και την Πορτογαλία. Μετέφερε περίπου 1,4 εκατομμύρια Αφρικανούς σε φυτείες ζάχαρης στις αποικίες της. Ο πλούτος που παρήχθη οικοδόμησε πόλεις όπως η Ναντ και το Μπορντό.
Οι πλουσιότερες από αυτές τις φυτείες βρίσκονταν στον Άγιο Δομίνικο, γαλλική αποικία στο δυτικό τρίτο του νησιού Ισπανιόλα στην Καραϊβική, που ιδρύθηκε το 1687. Το 1804, οι σκλαβωμένοι της αποικίας εξεγέρθηκαν και εξασφάλισαν την ανεξαρτησία του εδάφους που έγινε αργότερα η Αϊτή. Ωστόσο, το Παρίσι ανάγκασε τους απελευθερωμένους σκλάβους να πληρώσουν αποζημιώσεις για τις απώλειες των πρώην ιδιοκτητών τους — ένα χρέος που εξακολουθούσαν να αποπληρώνουν μέχρι το 1947.
Μετά την κατάργηση της δουλείας, η Γαλλία διατήρησε αρκετές από τις αποικίες της. Οι τέσσερις παλαιότερες — η Γουαδελούπη, η Μαρτινίκα, η Γαλλική Γουιάνα στη βορειοανατολική ακτή της Νότιας Αμερικής και το νησί Ρεϊνιόν στον Ινδικό Ωκεανό — έγιναν γαλλικά υπερπόντια διαμερίσματα το 1946. Ο πληθυσμός τους, περίπου 1,9 εκατομμύρια άνθρωποι, οι περισσότεροι απόγονοι σκλαβωμένων ανθρώπων, είναι Γάλλοι πολίτες και διοικούνται από το Παρίσι.
Παρότι θεωρούνται μέρος της Γαλλίας, παραμένουν μερικές από τις φτωχότερες περιοχές της χώρας, με ανεργία σχεδόν διπλάσια από εκείνη της μητροπολιτικής Γαλλίας και πολλά νοικοκυριά να ζουν κάτω από το εθνικό όριο φτώχειας.
«Στη Γουαδελούπη, οι πιο σημαντικές θέσεις στις κρατικές δομές κατέχονται από λευκούς», είπε ο Μαθιασέν.
Ο Πιερ-Ιβ Μποκέ, αναπληρωτής διευθυντής του Ιδρύματος Μνήμης της Δουλείας της Γαλλίας, δήλωσε ότι ο κώδικας βρίσκεται στη ρίζα της «αποικιακής εξαίρεσης» της χώρας, εγκαθιστώντας την ιδέα ότι το ιδρυτικό σύνθημα της Γαλλικής Δημοκρατίας δεν ίσχυε για ορισμένους ανθρώπους που βρίσκονταν υπό την εξουσία της.
«Ακόμη και σήμερα, αποδεχόμαστε ότι οι άνθρωποι στα υπερπόντια εδάφη μπορούν να έχουν λιγότερα δικαιώματα από εκείνους στη μητροπολιτική Γαλλία», είπε.
