Ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να διευρύνει το διπλωματικό του σχέδιο για τη Μέση Ανατολή, προτείνοντας την ένταξη περισσότερων αραβικών και μουσουλμανικών χωρών στις Συμφωνίες του Αβραάμ, την ώρα που βρίσκονται σε εξέλιξη δύσκολες διαπραγματεύσεις με το Ιράν για μια πιθανή ειρηνευτική συμφωνία.
Ειδικότερα, σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε τη Δευτέρα ότι έχει ζητήσει από τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Πακιστάν, την Τουρκία, την Αίγυπτο και την Ιορδανία να ενταχθούν στις Συμφωνίες του Αβραάμ, τη διπλωματική πρωτοβουλία της πρώτης του θητείας που είχε στόχο την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ του Ισραήλ και μιας σειράς αραβικών κρατών.
Σε πρώιμο στάδιο το σχέδιο Τραμπ
Οι Συμφωνίες του Αβραάμ, που υπογράφηκαν το 2020, αποτέλεσαν σημαντική διπλωματική εξέλιξη για την Ουάσιγκτον, καθώς οδήγησαν στην ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ του Ισραήλ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Μπαχρέιν, του Μαρόκου και του Σουδάν. Η νέα πρόταση Τραμπ επιχειρεί να επεκτείνει αυτό το πλαίσιο σε χώρες με διαφορετικά πολιτικά συμφέροντα, ιστορικές ευαισθησίες και περιφερειακές προτεραιότητες.
Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο αυξημένης έντασης, καθώς Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν συνεχίζουν τις διαπραγματεύσεις για ένα μνημόνιο κατανόησης που θα μπορούσε να αποτελέσει το πρώτο βήμα προς ένα πλαίσιο ειρηνευτικών συνομιλιών. Ωστόσο, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, παραμένουν σημαντικές διαφωνίες και δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία για κρίσιμα ζητήματα.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Τραμπ περιέγραψε την πρωτοβουλία ως ιδιαίτερα σημαντική, σημειώνοντας ότι θα μπορούσε να αποτελέσει «τη σημαντικότερη συμφωνία που θα μπορούσαν ποτέ να υπογράψουν αυτές οι χώρες». Η τοποθέτησή του αυτή ήρθε σε μια προσπάθεια να δώσει πολιτική δυναμική σε ένα σχέδιο που παραμένει σε πρώιμο και αβέβαιο στάδιο.
Γιατί το σχέδιο για τις «Συμφωνίες του Αβραάμ» δεν μπορεί να λειτουργήσει
Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι οι σημερινές πολιτικές συνθήκες στη Μέση Ανατολή καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε ουσιαστική επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ. Η περιφερειακή αστάθεια, η ένταση που έχει δημιουργήσει ο πόλεμος με το Ιράν και οι ευρύτερες γεωπολιτικές αναταράξεις περιορίζουν σημαντικά τα περιθώρια για νέες διπλωματικές δεσμεύσεις.
Ιδιαίτερα σκεπτικισμός εκφράζεται και για την προοπτική ένταξης ακόμη και του ίδιου του Ιράν στο πλαίσιο των Συμφωνιών, σε περίπτωση επίτευξης ειρηνευτικής συμφωνίας. Η Ισλαμική Δημοκρατία και το Ισραήλ παραμένουν βαθιά αντίπαλες δυνάμεις, χωρίς διπλωματικές σχέσεις, με μια μακροχρόνια ιστορία εχθρότητας που καθιστά ένα τέτοιο σενάριο εξαιρετικά απίθανο.
Το νέο σχέδιο Τραμπ δημιουργεί επίσης ερωτήματα για το κατά πόσο είναι ρεαλιστικό να επιτευχθεί ταυτόχρονα πρόοδος τόσο στις συνομιλίες με το Ιράν όσο και σε μια ευρύτερη περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας που θα περιλαμβάνει εξομάλυνση σχέσεων με το Ισραήλ.
Η πρόταση προκάλεσε περαιτέρω σύγχυση στο διπλωματικό πεδίο, καθώς έρχεται την ίδια στιγμή που ΗΠΑ και Ιράν διαπραγματεύονται τη διατύπωση ενός μνημονίου κατανόησης, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει βάση για μελλοντικές ειρηνευτικές συνομιλίες. Ωστόσο, το περιεχόμενο του πιθανού αυτού μνημονίου παραμένει ασαφές.
Ο Τραμπ, σχολιάζοντας δημόσια την πρότασή του, έγραψε ότι «αυτό θα ήταν κάτι ξεχωριστό» και ότι πρόκειται για «τη σημαντικότερη συμφωνία που θα υπογράψουν ποτέ αυτές οι χώρες». Η δήλωσή του αντικατοπτρίζει την πρόθεσή του να παρουσιάσει μια ευρεία περιφερειακή διπλωματική πρωτοβουλία, παρά τις αυξανόμενες ενδείξεις ότι η υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια.
Αρκετά φιλόδοξη η πρόταση Τραμπ
Αναλυτές, ωστόσο, επισημαίνουν ότι η πολιτική πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή είναι πολύ πιο περίπλοκη. Οι χώρες που περιλαμβάνονται στην πρόταση Τραμπ έχουν διαφορετικές στρατηγικές προτεραιότητες, ενώ αρκετές αντιμετωπίζουν εσωτερικές πολιτικές πιέσεις που περιορίζουν τα περιθώρια για νέα βήματα εξομάλυνσης με το Ισραήλ.
Η ένταση που έχει δημιουργηθεί από τον πόλεμο με το Ιράν επιβαρύνει περαιτέρω το κλίμα, καθιστώντας πιο δύσκολη οποιαδήποτε συζήτηση για νέα περιφερειακή συμφωνία μεγάλης κλίμακας. Παράλληλα, η ήδη εύθραυστη κατάσταση σε αρκετές χώρες της περιοχής δημιουργεί πρόσθετες αβεβαιότητες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόταση Τραμπ για επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ αντιμετωπίζεται από διπλωματικές και αναλυτικές πηγές ως ιδιαίτερα φιλόδοξη, αλλά με περιορισμένες πιθανότητες άμεσης εφαρμογής, δεδομένου του τρέχοντος γεωπολιτικού περιβάλλοντος στη Μέση Ανατολή.
