Φαύλος κύκλος: Το χρέος υπονομεύει τις ζωές των γυναικών – Ανεργία, φτώχεια, θάνατοι

To εξωτερικό δημόσιο χρέος είναι ένα άχθος που επιβαρύνει όλους τους πολίτες, αλλά τα μέτρα που υιοθετούν δεκάδες κράτη για την αποπληρωμή του δεν είναι τυφλά από άποψη φύλου: οι γυναίκες είναι εκείνες που βιώνουν τον πιο αρνητικό αντίκτυπο στη ζωή τους όταν οι κυβερνήσεις αποφασίζουν να εξυπηρετήσουν τις δανειακές τους υποχρεώσεις περικόπτοντας άρδην κοινωνικές υπηρεσίες και επενδύσεις.

Ιδίως στις χώρες του Παγκόσμιου Νότου, όπου όσο περισσότεροι πόροι κατευθύνονται στην επιστροφή δανείων τόσο χειρότερες είναι οι επιπτώσεις για τις γυναίκες: αυτές σε μεγαλύτερο ποσοστό χάνουν τις δουλειές τους, βλέπουν να μειώνονται περισσότερο τα εισοδήματά τους και να επιδεινώνεται η υγεία τους.

Αυτά επισημαίνει η νέα έκθεση του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη (United Nations Development Programme – UNDP) με τίτλο «Ποιος πληρώνει το τίμημα; Η ανισότητα φύλου και το δημόσιο χρέος». Οι συντάκτες της ανέλυσαν στοιχεία για 85 αναπτυσσόμενες χώρες στο διάστημα 1990-2022. Το συμπέρασμα είναι κρίσιμο: ο τρόπος με τον οποίο αποπληρώνεται το χρέος βαθαίνει το χάσμα φύλου στον κόσμο, φτάνοντας να προκαλέσει απώλεια 55 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας γυναικών ή μείωση των κατά κεφαλήν εισοδημάτων τους κατά 17%.

Φαύλος κύκλος υπερχρέωσης

Το εξωτερικό χρέος των αναπτυσσόμενων χωρών έχει τετραπλασιαστεί τα τελευταία 20 χρόνια φτάνοντας τα 11,4 τρισεκατομμύρια δολάρια, επισημαίνει η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD). Τα επιτόκια αυξάνουν επιδεινώνοντας την κατάσταση: το 2023 τα επιτόκια δανεισμού των αναπτυσσόμενων κρατών αυξήθηκαν κατά 26% σε σχέση με το 2021.

Οι αναπτυσσόμενες χώρες πλήρωσαν 741 δισεκατομμύρια δολάρια περισσότερα σε κεφάλαιο και τόκους για το εξωτερικό τους χρέος από ό,τι έλαβαν σε νέα χρηματοδότηση μεταξύ 2022 και 2024. Πρόκειται για το μεγαλύτερο χάσμα εδώ και 50 χρόνια, σύμφωνα με την τελευταία Εκθεση Διεθνούς Χρέους της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Αυτό έχει οδηγήσει σε μια ιστορική κρίση με άμεσες επιπτώσεις στις οικονομίες και τις κοινωνίες τους, καθώς συμπιέζονται οι προϋπολογισμοί αναγκάζοντας τις κυβερνήσεις να επιλέξουν μεταξύ της αποπληρωμής των πιστωτών και της χρηματοδότησης βασικών υπηρεσιών. Τα σχολεία υποχρηματοδοτούνται, τα νοσοκομεία δεν έχουν προμήθειες και οι υποδομές καταρρέουν. Σήμερα περισσότεροι από 3,3 δισεκατομμύρια πολίτες ζουν σε χώρες που δαπανούν περισσότερα για το χρέος τους από όσα για την παιδεία και την υγεία.

Ανεργία, φτώχεια, θάνατοι

«Το δημόσιο χρέος δεν είναι ένα μαθηματικό πρόβλημα, αλλά ένα ανθρώπινο: όταν το βάρος του χρέους μιας χώρας εκτοξεύεται, οι προϋπολογισμοί αναπροσαρμόζονται και, παρότι αυτό έχει αντίκτυπο σε όλους, είναι οι γυναίκες εκείνες που συνήθως πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα», λέει ο Αλεξάντερ ντε Κρου, επικεφαλής του UNDP. «Μειώνονται οι εργασιακές επιλογές τους. Πολλαπλασιάζονται οι ευθύνες τους σε μη αμειβόμενη φροντίδα. Πλήττεται η ευημερία τους. Είναι επιπτώσεις που μπορεί να διαρκέσουν για πολλά χρόνια ακόμα και όταν ξεπερνιέται η κρίση».

Μια από τις σοβαρότερες επιπτώσεις σημειώνεται στον τομέα της εργασίας. Η έκθεση αποκαλύπτει πως όταν αυξάνεται το βάρος αποπληρωμής των δανείων (σε σχέση με τα έσοδα της χώρας από τις εξαγωγές της), η γυναικεία απασχόληση μειώνεται βραχυπρόθεσμα κατά 6,3%, κάτι που ισοδυναμεί με 55 εκατομμύρια λιγότερες θέσεις εργασίας για γυναίκες. Μακροπρόθεσμα αυτή η μείωση μπορεί να φτάσει το 10,6%, που σημαίνει κάπου 92,5 εκατομμύρια γυναικείες θέσεις εργασίας χαμένες. Στους άντρες βραχυπρόθεσμα η απασχόληση μειώνεται κατά 1,3% και μακροπρόθεσμα κατά 2,5%.

Οι συνέπειες είναι δραματικές για τα εισοδήματα γιατί, όπως δείχνει η έκθεση, όταν το χρέος περνά από ένα μεσαίο σε ένα υψηλό επίπεδο, το κατά κεφαλήν εισόδημα των γυναικών μειώνεται κατά 17%, ενώ των αντρών σχεδόν δεν παρουσιάζει αλλαγή. Ανάλογα και στην υγεία, στις χώρες με τα μεγαλύτερα δημόσια χρέη σημειώνεται μακροπρόθεσμα αύξηση των μητρικών θανάτων κατά 32,5%. Η υποβάθμιση των υγειονομικών συστημάτων ανακλάται και στο προσδόκιμο ζωής, που μειώνεται κατά 5,9% στις γυναίκες και κατά 7,7% στους άντρες.

Οπως τονίζει το UNDP, σε μια συγκυρία νέων συρράξεων, γεωπολιτικών εντάσεων, ενεργειακής δυσχέρειας και πληθωριστικών πιέσεων σαν τη σημερινή, τα δημοσιονομικά περιθώρια πολλών κρατών στραγγαλίζονται ακόμη περισσότερο κι αυξάνεται ο κίνδυνος να υπάρξουν κι άλλες περικοπές στις κοινωνικές επενδύσεις.

Γι’ αυτό, όπως προειδοποιεί ο διεθνής οργανισμός, χωρίς τη θέσπιση συστηματικής αξιολόγησης του αντίκτυπου με μια οπτική φύλου και χωρίς την προστασία των κοινωνικών επενδύσεων και της φροντίδας, οι δημοσιονομικές προσαρμογές που σχετίζονται με το χρέος απειλούν να υπονομεύσουν την πρόοδο που εδώ και δεκαετίες έχει γίνει στα θέματα ισότητας.

«Πρέπει να υπάρχουν πολιτικές διαχείρισης του χρέους που να συνυπολογίζουν το φύλο, όπως είναι η διατήρηση ενός δημοσιονομικού “χώρου” για επενδύσεις που στηρίζουν την οικονομική συμμετοχή και την ευημερία των γυναικών».