Aπό τα αρκαδικά υψίπεδα έως το νοτιότερο άκρο του Μοριά, ο Πάρνωνας απλώνει τη μακριά ράχη του πάνω από την ανατολική Πελοπόννησο. Ενα βουνό εκτεταμένο, πολυπρόσωπο, με ήπιες καμπύλες και βαθιές χαράδρες· ένας ολόκληρος κόσμος σε υψόμετρο!
Οι Μοραΐτες τον αποκαλούν «Μαλεβό» και θεωρείται το βουνό των ανθρώπων, γιατί στο πλούσιο ανάγλυφό του συνυπάρχει η φύση με την έντονη ανθρώπινη παρουσία. Χωριά σκαρφαλωμένα σε πλαγιές, κεραμίδια που ξεπροβάλλουν μέσα από τα έλατα, καμπαναριά που σημαδεύουν τον ορίζοντα. Διοικητικά μοιρασμένα ανάμεσα σε Αρκαδία και Λακωνία, ουσιαστικά όμως δεμένα με τον ίδιο ορεινό παλμό.
Πολλά από αυτά συγκαταλέγονται στα παλαιότερα και ιστορικότερα της Πελοποννήσου, με πορεία που διατρέχει αιώνες – από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας έως τη σύγχρονη εποχή.
Σε αυτό το σύντομο οδοιπορικό, που αναπτύσσεται στις δυτικές παρυφές του βουνού, στρέφουμε το βλέμμα στις Καρυές, τη Βαρβίτσα και τη Βαμβακού – τρεις ορεινούς οικισμούς της Λακωνίας που συνδυάζουν ιστορία, φυσικό κάλλος και ζωντανή τοπική ταυτότητα.
Η πρόσβαση, ιδίως από τη δυτική πλευρά που επιλέγουμε, είναι αρκετά εύκολη – πιο απλή απ’ όσο φαντάζεται κανείς. Από την Αθήνα, την Τρίπολη ή τη Σπάρτη, η διαδρομή κυλά ομαλά, χωρίς πολύπλοκες στροφές και χωρίς ακροβασίες πλάι σε αβυσσαλέους γκρεμούς. Ετσι, η περιοχή αναδεικνύεται σε έναν ιδανικό χειμερινό –αλλά όχι μόνο– προορισμό για όσους αναζητούν καθαρό αέρα, πέτρινα χωριά και δάση που αλλάζουν χρώμα ανάλογα με το φως.
Ενδεικτικά, για να έχετε μια σαφή εικόνα των αποστάσεων που θα χρειαστεί να διανύσετε: οι Καρυές, πρώτος σταθμός της διαδρομής μας (ερχόμενοι από Αθήνα), απέχουν 35 χιλιόμετρα από την Τρίπολη· η Βαρβίτσα 40 χλμ. και η Βαμβακού, τελευταίος κρίκος της περιήγησης, 47 χλμ. Αποστάσεις μικρές – εμπειρίες μεγάλες!
Καρυές, η Αράχοβα του Πάρνωνα
Το χωριό είναι χτισμένο στη θέση όπου βρισκόταν η αρχαία αρκαδική πόλη Καρυές, στην οποία οι κάτοικοι τιμούσαν τη θεά Αρτεμη Καρυάτιδα.
Οι Καρυάτιδες –οι παρθένες κόρες, όπως όριζε η παράδοση– ήταν αφιερωμένες στη θεά του κυνηγιού και διακρίνονταν για τη χάρη και την ευλυγισία τους. Από αυτές εμπνεύστηκαν οι γλύπτες του Ερεχθείου στην Ακρόπολη των Αθηνών, δημιουργώντας τα περίφημα ομώνυμα αγάλματα που κοσμούν το μνημείο.
Σήμερα, στην είσοδο του χωριού, δεσπόζουν τα αγάλματα της θεάς Εστίας και της θεάς Δήμητρας –δωρεά του Δήμου Αθηναίων– τα οποία, κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου, κοσμούσαν την πλατεία Ομονοίας.
Σε ένα χαρακτηριστικό ύψωμα που εποπτεύει τη γύρω περιοχή και είναι εύκολα προσβάσιμο, έχει ανεγερθεί το «Μνημείο των Καρυάτιδων», ένας συμβολικός φόρος τιμής στην αρχαία κληρονομιά του τόπου. Από τις Καρυές –παλιότερα ονομαζόταν Αράχοβα– διέρχεται το γνωστό ευρωπαϊκό μονοπάτι Ε4. Παράλληλα, έχουν καθαριστεί και σηματοδοτηθεί αρκετά τοπικά μονοπάτια –τα περισσότερα ξεκινούν από το κέντρο του χωριού (υπάρχουν σχετικές πινακίδες)– και οδηγούν σε σημεία με ανοιχτή θέα και σε όμορφες δασικές τοποθεσίες αναψυχής.
● Στην κεντρική πλατεία, αλλά και σε μικρή απόσταση από αυτήν, θα βρείτε όμορφα καφέ και εστιατόρια που μπορούν να ικανοποιήσουν κάθε γευστική αναζήτηση. Ενδεικτικά, αναφέρουμε το «Καφεπωλείο», το «Savas», το «Melios», καθώς και τις ταβέρνες «Πάρνωνας», «Αρετή» και «Πλάτανος».
Από τις Καρυές, ακολουθώντας τον επαρχιακό ασφαλτοστρωμένο δρόμο που διατρέχει τις παρυφές του δυτικού Πάρνωνα, κατευθυνόμαστε νότια. Επειτα από 7 χιλιόμετρα, συναντάμε την πανέμορφη Βαρβίτσα, που απλώνει τα σπίτια της σε υψόμετρο 1.053 μέτρων – το υψηλότερο χωριό του Νομού Λακωνίας.
Βαρβίτσα, το αρχοντοχώρι
Το χωριό, που παλαιότερα ονομαζόταν Μπαρμπίτσα, συγκαταλέγεται στα παλαιότερα και ιστορικότερα του Πάρνωνα, καθώς πιθανολογείται ότι ιδρύθηκε τον 16ο αιώνα. Είναι η γενέτειρα του θρυλικού Καπετάν Ζαχαριά (Ζαχαριά Μπαρμπιτσιώτη), πρωτεργάτη του ξεσηκωμού του 1821 στην περιοχή.
Στην κεντρική πλατεία, με τη λιθόκτιστη κρήνη και τα αιωνόβια πλατάνια, δεσπόζει το άγαλμα του αγωνιστή, που υπενθυμίζει τη βαριά ιστορική κληρονομιά του τόπου. Αξίζει επίσης να αναζητήσετε τον παλαιό ναό του Αγίου Δημητρίου, ο οποίος χρονολογείται από το 1650 και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της περιοχής.
Γύρω από τη Βαρβίτσα αναπτύσσονται όμορφες πεζοπορικές διαδρομές, εύκολες και βατές, που δεν απαιτούν ιδιαίτερη ορειβατική εμπειρία – αρκεί ένα καλό ζευγάρι κατάλληλων παπουτσιών πεζοπορίας. Ζητήστε πληροφορίες από τους ντόπιους ή στην ταβέρνα, για να σας υποδείξουν μονοπάτια προσαρμοσμένα στον διαθέσιμο χρόνο και στις δυνατότητές σας.
● Στο χωριό θα βρείτε την εξαιρετική παραδοσιακή ταβέρνα «Το Μπαλκόνι του Πάρνωνα», ενώ λειτουργεί και ξενώνας για όσους επιθυμούν να παρατείνουν τη διαμονή τους στο ήσυχο ορεινό τοπίο.
Βαμβακού, το χωριό που αναγεννάται
Στο τέλος του σύντομου οδοιπορικού μας στα χωριά του Λακωνικού Πάρνωνα συναντάμε τη Βαμβακού, έναν οικισμό που ιδρύθηκε τον 16ο αιώνα και αποτελεί γενέτειρα της γνωστής εφοπλιστικής οικογένειας Νιάρχου. Χτισμένη σε υψόμετρο 900 μέτρων, μέσα σε ένα εξαιρετικό φυσικό περιβάλλον, κοντά στα εκτεταμένα δάση ελάτης και μαύρης πεύκης του κεντρικού ορεινού όγκου, η Βαμβακού αποπνέει μια αίσθηση γαλήνης και αυθεντικότητας.
Τα τελευταία χρόνια, αυτό το άλλοτε απομονωμένο ορεινό χωριό μας εκπλήσσει ευχάριστα με τις διαρκείς πρωτοβουλίες αναζωογόνησης που άρχισαν να υλοποιούνται ήδη από το 2018, μέσα από ένα φιλόδοξο εγχείρημα ανασυγκρότησης.
Η αρχή έγινε από μια μικρή ομάδα ανήσυχων και δραστήριων νέων ανθρώπων, που ίδρυσαν την ΚοινΣΕπ «Η Αναβίωση της Βαμβακούς» και, σε συνεργασία με το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), έθεσαν στόχο να αντιστρέψουν την πορεία προς τον μαρασμό και την εγκατάλειψη.
Πέρα από τη λειτουργία του παραδοσιακού ξενώνα «Η Ρούγα της Βαμβακούς», σχεδιάζεται και υλοποιείται ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα βιώσιμης ανάπτυξης, που αξιοποιεί τα συγκριτικά φυσικά πλεονεκτήματα της περιοχής και την ιστορική της ταυτότητα μέσα από πολύπλευρες πολιτιστικές, φυσιολατρικές και αγροτουριστικές δράσεις.
Το παλαιό δημοτικό σχολείο, με τη στήριξη του ΙΣΝ, μετασχηματίστηκε σε ένα καινοτόμο τεχνολογικό και εκπαιδευτικό κέντρο, προσφέροντας δημιουργική απασχόληση σε μαθητές και νέους που επισκέπτονται τον τόπο.
● Σήμερα, η Βαμβακού –που κάθε Σαββατοκύριακο γεμίζει από επισκέπτες– προσφέρει μια ολοκληρωμένη εμπειρία: μπορείτε να δοκιμάσετε τοπικές γεύσεις στο εστιατόριο «Βουρέικο» (προσοχή: τη στιγμή που γραφόταν το άρθρο, το εστιατόριο βρισκόταν σε φάση ανακαίνισης). Οι πιο δραστήριοι μπορούν επίσης να ακολουθήσουν ποδηλατικές ή ήπιες περιπατητικές διαδρομές μέσα στο δάσος. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η πολυσύνθετη πεζοπορική διαδρομή, το «Μονοπάτι Λογγούς», που διατρέχει τον Πάρνωνα με αφετηρία τη Βαμβακού.
Στο βουνό
Για να γνωρίσετε ουσιαστικά τη Βαμβακού, τις Καρυές, τη Βαρβίτσα και τον Αγιο Πέτρο, να περπατήσετε με ασφάλεια στα μονοπάτια τους ή να συμμετάσχετε σε οργανωμένες ποδηλατικές και οικοπεριηγήσεις, μπορείτε να απευθυνθείτε στο γραφείο εναλλακτικών δραστηριοτήτων και υπαίθριων σπορ «Η Φάση είναι Mountains».
Οι συνοδοί βουνού Μιχάλης (τηλ. 6986923604) και Καλλιόπη (τηλ. 6942072290) επέλεξαν συνειδητά να ζουν και να δραστηριοποιούνται στην ευρύτερη περιοχή του Πάρνωνα, οργανώνοντας με γνώση και μεράκι βιωματικές περιηγήσεις και εκδρομές που αναδεικνύουν τον φυσικό και πολιτισμικό πλούτο του τόπου.
Διαμονή
Βαμβακού
Ξενώνας «Ρούγα της Βαμβακούς», τηλ. 27310 21900
«Παραδοσιακός Ξενώνας Βαμβακούς», τηλ. 27310 89920
Βαρβίτσα
Παραδοσιακός ξενώνας «Μετερίζι», με πέντε ανεξάρτητες κατοικίες, τηλ. 27310 28332 & 6972922250
Καρυές
«Αραχωβίτικα Καλύβια», τηλ. 27310 95403
«Tα πέτρινα», τηλ. 27310 95043
