Ενα μουσείο στις οθόνες μας

Την προσεχή Τρίτη 18 Μαΐου, «διεθνή ημέρα μουσείων» που γιορτάζεται σε ολόκληρο τον κόσμο υπό την αιγίδα του ICOM (Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων), θα ανοίξει τις διαδικτυακές του πύλες το Ψηφιακό Μουσείο Κόμικς για να υποδεχθεί τους πρώτους εξ αποστάσεως επισκέπτες του. Οι υπεύθυνοι του το προετοίμαζαν εδώ και περισσότερο από ένα χρόνο προσπαθώντας να συγκεντρώσουν υλικό, να οργανώσουν τη δομή και τις λειτουργίες του, να του δώσουν μια φιλική μορφή προς κάθε χρήστη με σκοπό να μην αποτελέσει έναν ακόμη απρόσωπο διαδικτυακό τόπο που απλώς παραθέτει κόμικς αλλά έναν ζωντανό οργανισμό με πολλαπλές λειτουργίες, δράσεις και δυνατότητες. Η πρώτη μας επαφή δείχνει ότι το πέτυχαν.

Η εμπειρία, άλλωστε, των δυο διευθυντικών μελών του μουσείου είναι τεράστια. Τόσο ο Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου όσο και η Λήδα Τσενέ δραστηριοποιούνται εδώ και περίπου δεκαπέντε χρόνια στο Comicdom του οποίου αποτελούν ιδρυτικά μέλη, ενώ ο πρώτος είναι επίσης σεναριογράφος κόμικς, δημοσιογράφος, διοργανωτής εκδηλώσεων και φεστιβάλ, επιμελητής εκθέσεων κ.ά. ενώ η δεύτερη είναι διδάκτωρ Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού, διδάσκουσα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, δημοσιογράφος και σύμβουλος Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης, ιδρυτικό μέλος της Athens Comics Library κ.ά.

Πώς, όμως, γεννήθηκε η ιδέα για την ίδρυση του Ψηφιακού Μουσείου και τι ρόλο έπαιξε το λόκνταουν στην υλοποίησή του; «Η ιδέα προϋπήρχε, καθώς εδώ και καιρό θέλαμε να δημιουργήσουμε μια ψηφιακή βιβλιοθήκη αποτυπώνοντας την Iστορία, τους σημαντικούς σταθμούς, τα φεστιβάλ και τις εκδηλώσεις της ελληνικής σκηνής comics. Παρότι κάποιες από αυτές τις πληροφορίες υπάρχουν διασκορπισμένες (η κοινότητα του greekcomics, για παράδειγμα, έχει κάνει εξαιρετική δουλειά σε αυτόν τον τομέα) είχαμε μια πολύ συγκεκριμένη αντίληψη για το πώς αυτές μπορούν να παρουσιαστούν και να αναδειχθούν. Η πανδημία μάς εξοικείωσε ακόμα περισσότερο με τα ψηφιακά περιβάλλοντα, ενώ δημιουργήθηκαν και κάποιες ευκαιρίες υποστήριξης τέτοιων εγχειρημάτων. Οπότε ναι, η ιδέα προϋπήρχε και το λοκντάουν θα λέγαμε ότι την επιτάχυνε» διευκρινίζουν τα διευθυντικά στελέχη του μουσείου.

Μπορεί ένα τέτοιο μουσείο να υποκαταστήσει τα φυσικά μουσεία; «Τίποτα δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη φυσική παρουσία. Ενα ψηφιακό μουσείο, όμως, μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά. Οι εκθέσεις και το αρχείο του, εκθεσιακό και ιστορικό, θα βρίσκονται πάντα εκεί και θα είναι διαθέσιμα σε όλους, χωρίς τους φυσικούς περιορισμούς της απόστασης. Είτε βρίσκεται κάποιος στην Αθήνα, τα Ιωάννινα, τη Νέα Υόρκη ή τη Μελβούρνη, θα μπορεί να περιηγηθεί στις ψηφιακές γκαλερί μας. Επιπλέον, μπορεί να λειτουργεί και ως κίνητρο για τους επισκέπτες, να αναζητήσουν τους δημιουργούς και σε φυσικά περιβάλλοντα, είτε αυτά είναι εκθέσεις και φεστιβάλ, είτε εκδόσεις» τονίζουν οι Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου και Λήδα Τσενέ.

Ποιες διαφορές λοιπόν θα είναι εφικτό να ξεπεραστούν σε σχέση με τη φυσική παρουσία; «Προσπαθήσαμε να διατηρήσουμε, στον βαθμό που είναι δυνατόν, την εμπειρία της διαδρομής που ακολουθεί ο επισκέπτης σε μια έκθεση, επιλέγοντας στις ψηφιακές μας γκαλερί την οριζόντια πλοήγηση, κάτι που σπάνια συναντά κανείς στο internet. Επίσης, με τη βοήθεια της τεχνολογίας, σταδιακά, θα προσπαθήσουμε να εμπλουτίσουμε αυτή την εμπειρία και με άλλα χαρακτηριστικά που θα φέρνουν ακόμα πιο κοντά τη φυσική με την ψηφιακή εμπειρία. Σίγουρα όμως, η διάδραση με τα φυσικά αντικείμενα είναι κάτι που δεν μπορεί να υποκατασταθεί. Οπως και το να βρίσκεσαι μαζί, με άλλους επισκέπτες, στον ίδιο χώρο, συνδημιουργώντας την ερμηνεία των έργων» τονίζουν οι δυο υπεύθυνοι του μουσείου που ξεκαθαρίζουν και τους στόχους τους αλλά και τον τρόπο λειτουργίας: «Στόχος μας είναι η δημιουργία μιας ψηφιακής παρακαταθήκης της ελληνικής παραγωγής comics. Στο πλαίσιο αυτό, θα παρουσιάζουμε σε μηνιαία βάση, νέες εκθέσεις, άλλοτε αναδρομικές καταξιωμένων Ελλήνων δημιουργών, άλλοτε θεματικές ομαδικές εκθέσεις, είτε αναδεικνύοντας υπάρχον υλικό, είτε με open call για τη δημιουργία πρωτότυπων έργων. Στους στόχους μας είναι και οι συνέργειες μεταξύ Ελλήνων και διεθνών καλλιτεχνών, αλλά και η συνομιλία των comics με άλλες μορφές τέχνης. Σε ό,τι αφορά τις εκθέσεις και το αρχειακό υλικό, η είσοδος θα είναι δωρεάν, το μόνο που χρειάζεται ο επισκέπτης είναι να έχει σύνδεση στο διαδίκτυο και ενδιαφέρον να ανακαλύψει το περιεχόμενό μας. Σε δεύτερο στάδιο όταν και θα ξεκινήσουμε τη διενέργεια ψηφιακών σεμιναρίων, ενδεχομένως να υπάρξει σε αυτά κάποιο κόστος συμμετοχής για τους ενδιαφερόμενους».

Αν και ακούγεται πολύ ελπιδοφόρο ως μια απελευθερωτική διέξοδος στην εποχή της πανδημίας από τη μια, από την άλλη μοιάζει ως πλησίασμα στη δυστοπία της αποστασιοποίησης και της απομάκρυνσης από την πραγματική επαφή των ανθρώπων με την τέχνη. Οι Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου και Λήδα Τσενέ αντιμετωπίζουν με αισιοδοξία την κατάσταση: «Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον, είμαστε όμως αισιόδοξοι ότι η ανάγκη του ανθρώπου να βρεθεί πάλι σε χώρους τέχνης, θα κινητοποιήσει την προσαρμοστικότητά του, κι αυτοί θα ανοίξουν ξανά. Ισως με περιορισμούς, αλλά θα ανοίξουν, και οι ψηφιακές δράσεις, θα είναι εκεί να συμπληρώσουν και όχι να υποκαταστήσουν, να δώσουν πρόσβαση σε περιεχόμενο και εμπειρίες σε ανθρώπους που για κάποιους λόγους δεν έχουν τη δυνατότητα να επισκέπτονται με φυσική παρουσία χώρους πολιτισμού. Οχι ως λύσεις ανάγκης, αλλά λύσεις διεξόδου».

Ποιοι θα είναι όμως οι πόροι του Μουσείου, ποιες είναι οι πηγές χρηματοδότησής του; «Η εκκίνηση του Ψηφιακού Μουσείου καλύπτεται οικονομικά από το περσινό πρόγραμμα του ΥΠΠΟΑ για την ενίσχυση του Ψηφιακού Πολιτισμού. Από εκεί και ύστερα, θα απευθυνθούμε όπου μπορούμε, εντός και εκτός συνόρων για να καταστήσουμε βιώσιμη τη λειτουργία του Ψηφιακού Μουσείου Κόμικς, ενισχύοντας τόσο το αρχείο του, όσο και τον διεθνή του χαρακτήρα. Παράλληλα, δουλεύουμε και προς την κατεύθυνση ενός οικονομικού πλάνου, το οποίο θα λειτουργεί ανεξάρτητα από χρηματοδοτήσεις ή δωρέες με βάση το -υπο κατασκευή- eshop του Μουσείου, αλλά και την παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού, καθώς στόχος μας είναι η βιωσιμότητα του εγχειρήματος» ξεκαθαρίζουν οι ιδρυτές του.

Ανάμεσα στις πρώτες εκθέσεις του Μουσείου που θα εγκαινιαστεί ταυτόχρονα με το επίσημο άνοιγμα του είναι μια αναδρομική έκθεση στο έργο του βετεράνου σεναριογράφου κόμικς, Τάσου Αποστολίδη («Κωμωδίες του Αριστοφάνη σε Κόμικς» σε σχέδια Γιώργου Ακοκαλίδη, «Το Χαμένο Φάσμα» σε σχέδια Μαρίας – Ηλέκτρας Ζογλοπίτου κ.ά.). Επίσης, από την πρώτη κιόλας μέρα στο Μουσείο θα φιλοξενείται μια επιλογή 75 έργων από την πλούσια ιστορία της έκθεσης κόμικς και εικονογράφησης «Εν Αιθρία», μιας έκθεσης που ξεκίνησε πριν πολλά χρόνια από την Πλάκα και το κτίριο της Ενωσης Πτυχιούχων της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών υπό την καλλιτεχνική επιμέλεια του εικαστικού και δημιουργού κόμικς Γαβριήλ Τομπαλίδη και συνεχίζεται πλέον στο πλαίσιο του Comicdom.

Στις μόνιμες εκθέσεις του Μουσείου συγκαταλέγονται ο «Κατάλογος Εκθέσεων και Φεστιβάλ» με καταγραφή του συνόλου των σχετικών με τα κόμικς γεγονότων που έχουν συμβεί στην Ελλάδα, οι «Σταθμοί στην Ιστορία», μια αναδρομή με έμφαση στις «πρωτιές» αναφορικά με την εγχώρια παραγωγή όσο και τις μεταφρασμένες εκδόσεις (π.χ. το πρώτο ελληνικής παραγωγής κόμικ-στριπ, η πρώτη εμφάνιση του Μίκυ Μάους, το πρώτο ελληνικό άλμπουμ κ.ά.), οι ανασκοπήσεις δεκαετιών και τα αφιερωματικά άρθρα για τα ελληνικά κόμικς κ.ά. Παράλληλα θα διεξάγονται ψηφιακά εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά, εκπαιδευτικούς και ενήλικες με έμφαση στην αναζήτηση της γνώσης μέσω των κόμικς αλλά και στην εκπαίδευση σε τεχνικές έρευνας, μιντιακού εγγραμματισμού και ανάπτυξης soft skills όπως συνεργασία, δημιουργική επίλυση προβλημάτων κ.λπ.

Από την επόμενη Τρίτη όλα αυτά θα είναι διαθέσιμα στις οθόνες μας. Απαλύνοντας λίγο τον πόνο για την απώλεια τόσων και τόσων γεγονότων γύρω από τα κόμικς κατά τους τελευταίους δεκατέσσερις μήνες. Και με την ελπίδα ότι σύντομα τέτοιες ψηφιακές δράσεις θα εξελίσσονται παράλληλα με δράσεις με φυσική παρουσία καλλιτεχνών και κοινού.