Αποκάλυψη Guardian: Στο «σκοτάδι» το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των data centers των τεχνολογικών εταιρειών

Η Microsoft και άλλες μεγάλες αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες κατάφεραν να επηρεάσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση ώστε να αποκρυφθεί το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των κέντρων δεδομένων τους (data centers), σύμφωνα με νέα έρευνα.

Μάλιστα, το αίτημα των τεχνολογικών εταιρειών να μην είναι δημόσια προσβάσιμη μια βάση δεδομένων με «πράσινους» δείκτες ενσωματώθηκε σχεδόν αυτούσια στη νομοθεσία της ΕΕ.

Η ρήτρα εμπιστευτικότητας, που προστέθηκε από την Κομισιόν σχεδόν κατά λέξη μετά από πιέσεις της βιομηχανίας το 2024, δυσκολεύει τον έλεγχο της ρύπανσης που προκαλεί κάθε μεμονωμένο κέντρο δεδομένων.

Έτσι, όσοι ενδιαφέρονται για το θέμα μπορούν να έχουν πρόσβαση μόνο σε στοιχεία ανά χώρα για την ενεργειακή κατανάλωση.

Η εξάπλωση των AI chatbots έχει οδηγήσει σε ραγδαία αύξηση της κατασκευής τεράστιων εγκαταστάσεων γεμάτων μικροτσίπ, οι οποίες απαιτούν τεράστιες ποσότητες ενέργειας—μέρος της οποίας προέρχεται από την καύση ορυκτών καυσίμων. Νομικοί προειδοποιούν ότι αυτή η γενικευμένη μυστικότητα μπορεί να παραβιάζει τους κανόνες διαφάνειας της Ε.Ε. και τη σύμβαση της Aarhus, που κατοχυρώνει το δικαίωμα πρόσβασης του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες.

«Τα τελευταία 20 χρόνια δεν θυμάμαι παρόμοια περίπτωση», δήλωσε ο Jerzy Jendrośka, ειδικός στο περιβαλλοντικό δίκαιο. «Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα να μην συνάδει με τη σύμβαση».

Τι δείχνει η αλληλογραφία

Έγγραφα που εξασφάλισε ο δημοσιογραφικός οργανισμός Investigate Europe, σε συνεργασία με τον Guardian, δείχνουν ότι οι κανόνες αυτοί έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί για να αποφεύγεται ο έλεγχος των κέντρων δεδομένων.

Σε εσωτερικό email, αξιωματούχος της Επιτροπής υπενθύμιζε στις εθνικές αρχές ότι πρέπει να «διατηρούν εμπιστευτικές όλες τις πληροφορίες και τους βασικούς δείκτες απόδοσης για κάθε μεμονωμένο κέντρο δεδομένων». Τόνιζε επίσης ότι αιτήματα πρόσβασης από δημοσιογράφους ή πολίτες έχουν μέχρι στιγμής απορριφθεί.

Παρότι ΗΠΑ και Κίνα πρωτοστατούν στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, και στην Ευρώπη τα data centers αυξάνονται με πολύ γρήγορους ρυθμούς. Η Ε.Ε. σκοπεύει να τριπλασιάσει τη δυναμικότητά τους μέσα στα επόμενα 5–7 χρόνια, επιδιώκοντας ηγετικό ρόλο στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

Το 2023, η Επιτροπή αναθεώρησε την οδηγία για την ενεργειακή απόδοση, υποχρεώνοντας τις εταιρείες να δημοσιεύουν βασικούς δείκτες λειτουργίας. Αρχικά, πρότεινε να δημοσιεύονται συγκεντρωτικά περιβαλλοντικά στοιχεία.

Ωστόσο, στις διαβουλεύσεις του 2024, οι εταιρείες τεχνολογίας ζήτησαν να θεωρούνται όλες οι επιμέρους πληροφορίες εμπιστευτικές, επικαλούμενες εμπορικούς λόγους. Αυτό σημαίνει ότι τα δεδομένα δεν μπορούν να αποκαλυφθούν ούτε μέσω αιτημάτων πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα.

Το τελικό κείμενο του νόμου, σχεδόν ίδιο με αυτό που πρότεινε η βιομηχανία, ορίζει ότι όλες οι πληροφορίες για μεμονωμένα κέντρα δεδομένων θεωρούνται εμπιστευτικές, επειδή επηρεάζουν τα εμπορικά συμφέροντα των εταιρειών.

Όλοι οι κολοσσοί στο κόλπο

Μεταξύ των οργανισμών που άσκησαν πίεση ήταν η Microsoft, η DigitalEurope (στην οποία συμμετέχουν εταιρείες όπως Google, Amazon και Meta) και η Video Games Europe.

Σύμφωνα με τον ερευνητή Ben Youriev από την InfluenceMap, αυτό δείχνει μια αλλαγή στάσης του κλάδου: ενώ παλιότερα στήριζε ενεργά την καθαρή ενέργεια, πλέον δίνει προτεραιότητα στην ταχεία επέκταση των υποδομών—even αν αυτό σημαίνει μεγαλύτερη κατανάλωση ενέργειας.

Η Microsoft δήλωσε ότι στηρίζει τη διαφάνεια, αλλά ταυτόχρονα θέλει να προστατεύει ευαίσθητες επιχειρηματικές πληροφορίες.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί τον κανονισμό ως πρώτο βήμα για ένα κοινό σύστημα αξιολόγησης των data centers. Στο μέλλον σχεδιάζει να δημοσιεύει δείκτες βιωσιμότητας, ώστε να μπορούν να συγκρίνονται οι εγκαταστάσεις μεταξύ τους—αν και τα περισσότερα επιμέρους στοιχεία θα παραμείνουν μη δημόσια.

Σύμφωνα με πηγές, η Επιτροπή φοβάται ότι αν δημοσιοποιηθούν πλήρως τα δεδομένα, οι εταιρείες μπορεί να σταματήσουν να τα υποβάλλουν. Ωστόσο, μέχρι σήμερα μόνο το 36% των κέντρων δεδομένων συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις αναφοράς.

Ο ερευνητής Alex de Vries-Gao σημειώνει ότι η έλλειψη διαφάνειας δυσκολεύει σοβαρά την κατανόηση του πραγματικού περιβαλλοντικού αντίκτυπου της AI: «Τα δημόσια στοιχεία είναι ελάχιστα—πρέπει σχεδόν να τα κυνηγάς για να βρεις κάτι».

Η ΕΕ, πάντως, έχει υποχρέωση βάσει της Σύμβασης του Άαρχους να διασφαλίζει την πρόσβαση του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες.

Ο νομικός Luc Lavrysen θεωρεί ότι η ρήτρα εμπιστευτικότητας παραβιάζει ξεκάθαρα τόσο τη νομοθεσία της ΕΕ όσο και τη σύμβαση. Το ίδιο υποστηρίζει και η Kristina Irion, η οποία τονίζει ότι δεν μπορεί να θεωρούνται όλα τα δεδομένα εμπιστευτικά εκ των προτέρων—θα πρέπει να εξετάζονται ξεχωριστά, κατά περίπτωση.