Αθήνα, 19°C
Αθήνα
Σποραδικές νεφώσεις
19°C
20.2° 17.4°
3 BF
61%
Θεσσαλονίκη
Ελαφρές νεφώσεις
17°C
18.1° 15.9°
3 BF
59%
Πάτρα
Ελαφρές νεφώσεις
18°C
18.0° 16.6°
3 BF
63%
Ιωάννινα
Αυξημένες νεφώσεις
12°C
11.9° 11.9°
1 BF
87%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
16°C
16.3° 15.9°
3 BF
82%
Βέροια
Αραιές νεφώσεις
16°C
17.0° 13.5°
2 BF
69%
Κοζάνη
Αυξημένες νεφώσεις
13°C
13.4° 12.3°
3 BF
47%
Αγρίνιο
Σποραδικές νεφώσεις
14°C
14.1° 14.1°
3 BF
69%
Ηράκλειο
Ασθενείς βροχοπτώσεις
17°C
17.8° 16.9°
3 BF
64%
Μυτιλήνη
Σποραδικές νεφώσεις
15°C
17.9° 14.9°
5 BF
77%
Ερμούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
18°C
18.4° 17.7°
4 BF
68%
Σκόπελος
Ελαφρές νεφώσεις
19°C
18.7° 17.3°
2 BF
68%
Κεφαλονιά
Αραιές νεφώσεις
17°C
16.9° 16.9°
4 BF
82%
Λάρισα
Αραιές νεφώσεις
19°C
18.9° 18.4°
3 BF
45%
Λαμία
Σποραδικές νεφώσεις
18°C
18.8° 16.7°
1 BF
57%
Ρόδος
Ελαφρές νεφώσεις
19°C
18.8° 17.8°
2 BF
58%
Χαλκίδα
Ελαφρές νεφώσεις
20°C
20.3° 17.9°
4 BF
40%
Καβάλα
Ελαφρές νεφώσεις
15°C
17.3° 14.9°
2 BF
80%
Κατερίνη
Ελαφρές νεφώσεις
14°C
17.7° 14.2°
2 BF
79%
Καστοριά
Αυξημένες νεφώσεις
11°C
10.7° 10.7°
2 BF
73%
ΜΕΝΟΥ
Παρασκευή, 23 Φεβρουαρίου, 2024
Books
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι εορταστικές βιβλιο-προτάσεις

Η διάδοση στο ευρύ κοινό των νέων γνωστικών κατακτήσεων, των πολλαπλών δυνατοτήτων και των προβλημάτων από τις τεχνολογικές εφαρμογές της επιστημονικής έρευνας αποτελεί, σήμερα, ζωτική ανάγκη κάθε σύγχρονης κοινωνίας που αυτοπροσδιορίζεται, αυτάρεσκα, ως «κοινωνία της γνώσης». Δυστυχώς, η ζωτική ανάγκη των πολιτών για έγκυρη ενημέρωση και κριτική αποτίμηση των επιτευγμάτων της επιστήμης σκοντάφτει σε δύο φαινομενικά ανυπέρβλητα εμπόδια: αφ’ ενός στη δυσκολία κατανόησης των νέων επιστημονικών-τεχνολογικών κατακτήσεων από τους ή τις μη ειδήμονες και αφ’ ετέρου στις ανεπαρκείς ή και σκοπίμως παραπλανητικές εκλαϊκευτικές στρατηγικές που υιοθετούν οι επίδοξοι εκλαϊκευτές. Κάτι που δεν ισχύει για τους συγγραφείς των δύο σημαντικών βιβλίων που παρουσιάζουμε σήμερα: το «Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος» και το «Η πολιτική και οι ειδήμονες»

Η διάδοση στο ευρύ κοινό των νέων γνωστικών κατακτήσεων, των πολλαπλών δυνατοτήτων και των προβλημάτων από τις τεχνολογικές εφαρμογές της επιστημονικής έρευνας αποτελεί, σήμερα, ζωτική ανάγκη κάθε σύγχρονης κοινωνίας που αυτοπροσδιορίζεται, αυτάρεσκα, ως «κοινωνία της γνώσης». Δυστυχώς, η ζωτική ανάγκη των πολιτών για έγκυρη ενημέρωση και κριτική αποτίμηση των επιτευγμάτων της επιστήμης σκοντάφτει σε δύο φαινομενικά ανυπέρβλητα εμπόδια: αφ’ ενός στη δυσκολία κατανόησης των νέων επιστημονικών-τεχνολογικών κατακτήσεων από τους ή τις μη ειδήμονες και αφ’ ετέρου στις ανεπαρκείς ή και σκοπίμως παραπλανητικές εκλαϊκευτικές στρατηγικές που υιοθετούν οι επίδοξοι εκλαϊκευτές. Κάτι που δεν ισχύει για τους συγγραφείς των δύο σημαντικών βιβλίων που παρουσιάζουμε σήμερα: το «Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος» και το «Η πολιτική και οι ειδήμονες»

Τα δύο βιβλία διαφωτίζουν, καθένα με τον τρόπο του, το πολύ επίκαιρο πρόβλημα των σχέσεων της επιστήμης με την κοινωνία. Και τα δύο εξετάζουν αναλυτικά το πώς -και από ποιους- διαμορφώνεται η δημόσια εικόνα της επιστήμης και πόσο επαρκώς ενημερωμένοι είναι οι μη ειδήμονες για τα πολύ καυτά προβλήματα που ανακύπτουν από την κοντόφθαλμη πολιτική διαχείριση της βασικής επιστημονικής έρευνας και των τεχνολογικών εφαρμογών της.

Vaclav Smil
Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος

Μετάφραση: Χρήστος Μπαρουξής
Εκδόσεις ΔΙΟΠΤΡΑ

Από τις εκδόσεις «Διόπτρα» κυκλοφορεί πολύ καλά μεταφρασμένο το διεθνώς επιτυχημένο βιβλίο «Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος». Ο συγγραφέας Βάτσλαβ Σμιλ (Vaclav Smil) θεωρείται ένας από τους κορυφαίους ειδήμονες και πρωτότυπους ερευνητές στο πεδίο της ενέργειας και των περιβαλλοντικών επιστημών. Το κεντρικό θέμα του βιβλίου είναι η κλιματική αλλαγή και η πλανητική κρίση ως οι δύο πιο καταστροφικές συνέπειες των ανορθολογικών επιλογών μας στη διαχείριση της ενέργειας.

Σε αυτό το φιλόδοξο και εσκεμμένα προκλητικό βιβλίο, ένας από τους κορυφαίους επιστήμονες της ενέργειας και των περιβαλλοντικών επιστημών αναλύει τους περίπλοκους παράγοντες που καθορίζουν την επιβίωση και την ευημερία μας. Από την ενέργεια και την παραγωγή τροφίμων έως τις πρώτες ύλες και την παγκοσμιοποίηση, ο Σμιλ υποβάλλει τις θεωρίες και τις προτάσεις που διατυπώνονται σήμερα σ’ ένα διεξοδικό τεστ ελέγχου, έτσι αναδεικνύει τους πραγματικούς κινδύνους που διατρέχουμε εξαιτίας της περιβαλλοντικής-κλιματικής αλλαγής και της ενεργειακής κρίσης που έχουμε προκαλέσει οι ίδιοι.

Σήμερα, οι άνθρωποι καταναλώνουν ετησίως 4,5 δισεκατομμύρια τόνους σκυρόδεμα (τσιμέντο), 1,8 δισεκατομμύριο χάλυβα (ατσάλι), 370 εκατομμύρια πλαστικά και 150 εκατομμύρια αμμωνία. Ενώ η παγκόσμια κατανάλωση ορυκτού άνθρακα ξεπερνά τα 10 δισεκατομμύρια τόνους, μάζα υπερδιπλάσια της συνολικής μάζας νερού που καταναλώνουν τα οκτώ δισεκατομμύρια ανθρώπων που ζουν στον πλανήτη!

Επομένως, για να ικανοποιηθούν οι σύγχρονες ανάγκες διαβίωσης της ήδη πολυπληθούς ανθρωπότητας, η οποία αυξάνεται με αμείωτους ρυθμούς, χρειαζόμαστε περισσότερο ατσάλι, τσιμέντο, πλαστικά και αύξηση της παραγωγής τροφής. Ομως, για την πλανητική παραγωγή αυτών των αγαθών απαιτείται ενέργεια, η οποία, ως γνωστόν, παράγεται κυρίως από ορυκτά καύσιμα -π.χ. από την καύση άνθρακα- που μας παρέχουν τα τρία τέταρτα της πρωτογενούς ενέργειας, γεγονός που έχει πολύ καταστροφικές συνέπειες για το κλίμα και το περιβάλλον.

Ενα από τα πολλά αποκαλυπτικά στοιχεία που παρουσιάζονται με τρόπο διεξοδικό και τεκμηριωμένο σε αυτό το βιβλίο είναι ότι αποτελεί μέγα λάθος και προϊόν παραπλανητικής προπαγάνδας το να πιστεύουμε ότι η καύση άνθρακα έχει ή τείνει να μειωθεί στις μέρες μας. Στην πραγματικότητα, η πλανητική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από την καύση άνθρακα, ενώ σημείωσε κάποια μικρή μείωση κατά τα έτη 2019 και 2020, αυξήθηκε εκ νέου το 2021 και έκτοτε, σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, έχει φτάσει στην ιστορικά μέγιστη τιμή της.

Γεγονός που αποδεικνύει, σύμφωνα με τον συγγραφέα, ότι η «εξάρτηση του πολιτισμού μας από τα ορυκτά καύσιμα είναι τόσο βαθιά, που η μετάβαση σε οποιαδήποτε άλλη πηγή ενέργειας θα πάρει πολύ περισσότερο χρόνο απ’ ό,τι πιστεύεται γενικά». Στα κεφάλαια αυτού του βιβλίου οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες θα βρουν πλήθος έλλογων επιχειρημάτων και έγκυρων στοιχείων σχετικά με το πόσο ρεαλιστικό είναι το πλανητικό στοίχημα της απανθρακοποίησης μέσω της υιοθέτησης εναλλακτικών πηγών και τρόπων παραγωγής ενέργειας.

Πάντως, αναλύοντας με τρόπο ιδιαίτερα κατατοπιστικό τα πλανητικά μακροσυστήματα και αποτιμώντας αντικειμενικά τα υπέρ και τα κατά από την άμεση εφαρμογή του αποφασιστικού για το μέλλον της ανθρωπότητας ενεργειακού-παραγωγικού προγράμματος απανθρακοποίησης, ο ίδιος ο συγγραφέας δηλώνει: «Δεν είμαι ούτε αισιόδοξος ούτε απαισιόδοξος. Είμαι επιστήμονας που προσπαθεί να εξηγήσει πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος…».

Ισως έτσι εξηγείται ο ιδιαίτερα προκλητικός τίτλος του βιβλίου, «Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος», ο οποίος θα πρέπει να διαβαστεί ως ένα δριμύ κατηγορώ εναντίον όσων επαγγέλλονται εύκολες λύσεις στα ενεργειακά μας προβλήματα, δηλαδή ως μια επιστημονική καταγγελία κατά τόσο των κυρίαρχων κυβερνητικών στρατηγικών που ήδη εφαρμόζονται όσο και των ενεργειακά ουτοπικών λύσεων που προτείνονται, χωρίς επαρκή τεκμηρίωση.

Πράγματι, όπως υποστηρίζει ο Σμιλ, ενώ ποτέ άλλοτε δεν είχαμε στη διάθεσή μας τέτοιο όγκο έγκυρων πληροφοριών, οι περισσότεροι ειδήμονες παραμένουν εγκλωβισμένοι στην εξειδίκευσή τους και αποκομμένοι από την πρωτογενή παραγωγή, συνεπώς αδυνατούν να συλλάβουν τη μεγάλη εικόνα και τα πραγματικά προβλήματα.

ℹ️ O Τσεχο-καναδός Vaclav Smil είναι ομότιμος καθηγητής στο καναδικό Πανεπιστήμιο της Μανιτόμπα. Οι πρωτοποριακές έρευνές του αφορούν την ενέργεια, την κλιματική αλλαγή, την παραγωγή τροφίμων, την τεχνολογική καινοτομία, την εκτίμηση κινδύνου και τις δημόσιες πολιτικές, θέματα για τα οποία έχει γράψει πάνω από σαράντα βιβλία και εκατό μελέτες. Είναι μέλος της Βασιλικής Εταιρείας του Καναδά και το 2010 το Foreign Policy τον κατέταξε στους 100 κορυφαίους διανοητές στον κόσμο.

Zeynep Pamuk
Η πολιτική και οι ειδήμονες
Η επιστήμη στη δημοκρατική κοινωνία

Μετάφραση: Νεκτάριος Καλαϊτζής
Εκδόσεις ΠΕΚ

Η απίστευτη συσσώρευση γνώσης από τις θετικές επιστήμες και η ασύλληπτα γρήγορη μετατροπή των πρόσφατων επιστημονικών ανακαλύψεων σε άμεσες τεχνολογικές εφαρμογές φαίνεται πως έχουν δημιουργήσει μια πρωτόγνωρη επιστημονική δυσανεξία. Ακόμη και στις πιο αναπτυγμένες κοινωνίες, οι επιστημονικές κοινότητες δεν είναι σε θέση να δικαιολογήσουν τη, μέχρι χθες, αναμφισβήτητη αλήθεια και την αυταπόδεικτη αξία της επιστήμης για την κοινωνία συνολικά και ειδικότερα για τους πολίτες της, οι οποίοι κάθε άλλο παρά πρόθυμα αποδέχονται, πλέον, την επιστημονική αυθεντία και τις τεχνολογικές καινοτομίες που προτείνουν οι ειδήμονες.

Οπως μας αποκαλύπτει αυτό το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, στις ισότιμες και κοινωνικά ισορροπημένες σχέσεις μεταξύ της επιστημονικής και της πολιτικής αυθεντίας υψώνονται πολλά εμπόδια, που οφείλονται στις ιδιαίτερα προβληματικές σχέσεις της επιστημονικής κοινότητας με την κοινωνία. Πρόκειται για τα φαινομενικά ανυπέρβλητα θεσμικά, γνωστικά και επικοινωνιακά εμπόδια που υπονομεύουν, στην πράξη, τον αναγκαίο όσο ποτέ επιστημονικό εγγραμματισμό της κοινωνίας και παραβιάζουν κατάφωρα το δημοκρατικό δικαίωμα των πολιτών να αποφασίζουν οι ίδιοι και όχι κάποιοι «ειδήμονες» για τις εφαρμογές της τεχνοεπιστήμης. Επομένως, βλέπουμε να καταστρατηγείται παντού το αυτονόητο, σε κάθε δημοκρατική κοινωνία, δικαίωμα των πολιτών να αποφασίζουν και, αφού ενημερωθούν κατάλληλα, να αποτιμούν οι ίδιοι την κοινωνική αναγκαιότητα ή την πρακτική αξία των επιστημονικών «λύσεων» που επιλέγονται και, τελικά, επιβάλλονται ερήμην τους.

Στο βιβλίο «Η πολιτική και οι ειδήμονες», που κυκλοφόρησε πρόσφατα άριστα μεταφρασμένο και επιμελημένο από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, αναλύονται με εντυπωσιακή ακρίβεια τα αίτια των προβληματικών σχέσεων μεταξύ της επιστημονικής αυθεντίας και της πολιτικής-κοινωνικής εξουσίας. Η συγγραφέας του, η διαπρεπής καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών Zeynep Pamuk, θέτει και διερευνά συστηματικά μια σειρά από κρίσιμα και πολύ επίκαιρα ερωτήματα: Σε ποιο βαθμό η διαθέσιμη επιστημονική γνώση είναι δυνατόν να επηρεάζει τις διαδικασίες με τις οποίες λαμβάνονται πολιτικές αποφάσεις για τη χρήση της; Είναι άραγε ορθό να αναμένουμε από τους πολίτες να εγκύπτουν στις εξειδικευμένες λεπτομέρειες της επιστήμης και να τις αποδέχονται άκριτα;

Επιπλέον, στο βιβλίο παρουσιάζονται πολύ καυτά κοινωνικά προβλήματα, όπως: Πώς τα ζητήματα που αφορούν τη χρήση της επιστήμης σε μια δημοκρατική κοινωνία επηρεάζονται από ευρύτερες αποφάσεις σχετικά με τη χρηματοδότηση, τον σχεδιασμό και τη διεξαγωγή της επιστημονικής έρευνας; Πώς επικοινωνείται η επιστήμη στην κοινωνία των πολιτών; Ποιος λογοδοτεί και σε ποιον; Και, εν τέλει, πώς διαμορφώνεται, σήμερα, το κοινωνικό ισοζύγιο μεταξύ της δημοκρατικής και της επιστημονικής αυθεντίας, όταν οι αποφάσεις εξαρτώνται και από τις δύο;

Στο ιδιαίτερα επιτυχημένο διεθνώς βιβλίο της, η Pamuk αναγνωρίζει ρητά ότι η ικανότητά μας να συνειδητοποιούμε και να αναλαμβάνουμε δράση για την επίλυση των μεγαλύτερων προβλημάτων του καιρού μας, όπως οι πανδημίες, η κλιματική αλλαγή, η βιοτεχνολογία ή τα πυρηνικά όπλα, προϋποθέτει και, εν πολλοίς, βασίζεται στη γνώση που μας παρέχουν οι επιστήμονες και άλλοι ειδήμονες. Ωστόσο, τόσο η ταχύτατη ανάπτυξη όσο και η πολιτική διαχείριση της επιστημονικής γνώσης δημιουργούν ένα βαθύτατο κοινωνικό χάσμα ανάμεσα στους ολιγάριθμους ειδήμονες που γνωρίζουν τις πραγματικές επιστημονικές δυνατότητες και στους πολλούς πολίτες που τις αγνοούν.

Γεγονός που επιτείνει τη γνωστική ανισότητα και την κοινωνική ανασφάλεια απέναντι στην επιστημονική ειδημοσύνη. Και οι καινοτόμες θεσμικά και πολιτικά προτάσεις που παρουσιάζονται σε αυτό το βιβλίο επιχειρούν να αποκαταστήσουν τη χαμένη ενότητα μεταξύ επιστήμης-κοινωνίας και να συμβάλουν στην αποκατάσταση του κοινωνικά ισότιμου διαλόγου μεταξύ τους, κάτι που θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητο σε κάθε σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία. Διόλου περίεργο, λοιπόν, ότι το «Η πολιτική και οι ειδήμονες» τιμήθηκε το 2022 με το American Political Science Association’s Foundations of Political Theory Section First Book Award.

ℹ️ Η Zeynep Pamuk είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Σύγχρονης Πολιτικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και εταίρος του Nuffield College. Διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, υπήρξε, έως το 2023, επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικής Θεωρίας στο Τμήμα Διακυβέρνησης του London School of Economics. Οι έρευνές της επικεντρώνονται στον ρόλο των ειδημόνων στην πολιτική, στις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης και του αυτοματισμού στη δημοκρατία, στην ελευθερία της έρευνας και στα όριά της και στον ρόλο του Τύπου στη δημοκρατία.

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Οι εορταστικές βιβλιο-προτάσεις

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας