• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 7.6°C / 10.7°C
    2 BF
    52%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    9°C 6.8°C / 9.9°C
    3 BF
    39%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 8.7°C / 11.6°C
    2 BF
    60%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.9°C / 6.9°C
    2 BF
    33%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 9.1°C
    1 BF
    61%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.0°C / 9.0°C
    1 BF
    53%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    3°C 3.4°C / 4.0°C
    2 BF
    41%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    5°C 5.2°C / 5.2°C
    1 BF
    71%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 13.2°C
    2 BF
    74%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 6.8°C / 7.9°C
    2 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.8°C / 10.1°C
    2 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 6.8°C / 9.7°C
    2 BF
    50%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    3 BF
    54%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    10°C 5.6°C / 9.9°C
    0 BF
    40%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.8°C / 9.5°C
    2 BF
    67%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    1 BF
    93%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 7.8°C / 10.0°C
    2 BF
    48%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.3°C / 8.8°C
    3 BF
    49%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    10°C 8.3°C / 9.7°C
    2 BF
    48%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    2°C 1.5°C / 1.5°C
    2 BF
    67%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το τέλος της ιδιωτικότητας ως προϊόν της «βιο-αλχημείας»

  • A-
  • A+
Οι πρόσφατες εφαρμογές της βιοτεχνολογίας και ειδικότερα του τομέα έρευνας των συνθετικών οργανισμών, προβληματίζουν και ανησυχούν τόσο την κοινή γνώμη όσο και τους ειδικούς, επειδή πρόκειται για βιοτεχνολογικές πρακτικές που απειλούν την ιδιωτικότητα, την αυτόνομη ανάπτυξη και την «αξιοπρέπεια» της ανθρώπινης ζωής ◆ Η σύγχρονη βιοπολιτική, μέσω των εργαλείων της βιοτεχνολογίας, έχει αναλάβει τον θεσμικό ρόλο αλλά και τις δημιουργικές εξουσίες ενός Θεού: χάρη στις νέες τεχνολογικές δυνατότητες που έχει στη διάθεσή της μπορεί, υποτίθεται, να διαμορφώνει κατά βούληση την πορεία της ζωής όλων των έμβιων όντων, συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων.

Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο το υποκείμενο αλλά και το αντικείμενο των ίδιων των βιοτεχνολογικών πρακτικών του, οι οποίες είναι πλέον σε θέση να επεμβαίνουν και να τροποποιούν ριζικά τα πιο ιδιαίτερα φυσιολογικά και γενετικά χαρακτηριστικά του. Ο,τι, μέχρι χθες, στην προσωπική μας ιστορία αλλά και στην ιστορία του είδους μας, το αφήναμε στη δικαιοδοσία της φυσικής τυχαιότητας και στην αναγκαιότητα των εξελικτικών-ιστορικών διαδικασιών, σήμερα επιχειρούμε να το προσχεδιάσουμε και να το χειραγωγήσουμε βιοτεχνολογικά.

Ετσι, τόσο ο κοινωνικοπολιτικός «βίος» μας όσο και η βιολογική «ζωή» μας αναδεικνύονται ως τα κατεξοχήν αντικείμενα διαχείρισης και χειραγώγησης της σύγχρονης βιοπολιτικής τεχνολογίας. Στην εποχή του Διαδικτύου, των χιλιάδων γενετικών τεστ κατά του κορονοϊού ή άλλων κληρονομικών ασθενειών και της διαρκούς βιοϊατρικής επιτήρησης και επεμβατικότητας, η προστασία των λεγόμενων «ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων» και του συναφούς δικαιώματος στην «ιδιωτικότητα» και στην «ελεύθερη» ανάπτυξη ενός ατόμου δεν θεωρείται πλέον θεμελιώδες και αναφαίρετο ανθρώπινο «δικαίωμα» αλλά ένα παλαιού τύπου και, εν πολλοίς, ιστορικά ξεπερασμένο βιο-πολιτικό «πρόβλημα», αφού επιδέχεται νέες βιο-τεχνολογικές «λύσεις».

Η συνταγή δημιουργίας συνθετικών μορφών ζωής

Οι εντυπωσιακές κατακτήσεις και τα εργαλεία της μοριακής βιολογίας και της γενετικής μηχανικής στο τέλος του 20ού αιώνα επέτρεψαν πριν από περίπου 15 χρόνια την ανάδυση του νέου ερευνητικού πεδίου της Συνθετικής Βιολογίας (Synthetic Biology). Η ανάπτυξη αυτού του ερευνητικού πεδίου έχει ήδη οδηγήσει στη δημιουργία στο εργαστήριο υβριδικών ή ολότελα νέων έμβιων όντων, βασικών βιοχημικών και κυτταρικών διεργασιών πανομοιότυπων με αυτούς που μόνο οι υπάρχοντες ζωντανοί οργανισμοί είναι σε θέση να παράγουν.

Πρόκειται για τον τομέα των πρωτοποριακών βιοτεχνολογικών ερευνών, που δεν στοχεύει απλώς στη δημιουργία γενετικά τροποποιημένων οργανισμών -με αυτό ασχολείται από καιρό η γενετική μηχανική- αλλά προσβλέπει στη δημιουργία συνθετικών οργανισμών ικανών να εκδηλώνουν ολότελα νέες βιολογικές ιδιότητες. Πάντως, οι πρώτοι ερευνητές της δημιουργίας συνθετικής ζωής ήταν αναγκασμένοι να ξεκινήσουν χρησιμοποιώντας ως πρότυπο τα πιο απλά από τα υπάρχοντα δείγματα ζωής, δηλαδή τα βακτήρια, μονοκύτταρους οργανισμούς με σχετικά λίγα γονίδια. Ομως, ακόμη και τα πολύ απλά κύτταρα των σημερινών βακτηρίων είναι υπερβολικά περίπλοκα σε σχέση τα αρχέγονα προκαρυωτικά κύτταρα, δηλαδή τις πρώτες μορφές μονοκύτταρης ζωής που δεν είχαν έναν καλά διαμορφωμένο πυρήνα.

Αν ένας πολύ απλός μονοκύτταρος οργανισμός, π.χ. ένα βακτήριο, περιέχει τουλάχιστον 500 λειτουργικά γονίδια που κωδικεύουν για 500 διαφορετικές πρωτεΐνες, τότε οι ερευνητές στον τομέα της συνθετικής βιολογίας όφειλαν να κατασκευάσουν ένα πολύ πιο απλό κύτταρο που θα περιέχει μόνο 250 ή το πολύ 300 γονίδια. Επίσης αυτά τα γονίδια θα πρέπει να περιβάλλονται από μια πολύ πιο λεπτή κυτταρική μεμβράνη. Μολονότι το παραπάνω σχέδιο ήταν αρκετά εύλογο και φαινομενικά απλό, η υλοποίησή του αποδείχτηκε πολύ πιο σύνθετη στην πράξη.

Μια διαφορετική και πιο αποτελεσματική προσέγγιση υιοθέτησε ο επιφανής μοριακός γενετιστής Graig Venter και η ομάδα του. Αυτός ο ιδιόρρυθμος ερευνητής-μπίζνεσμαν έγινε παγκοσμίως γνωστός επειδή ήταν ο πρώτος που εργάστηκε συστηματικά και ανακοίνωσε την αποκρυπτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος, ενώ την υστεροφημία του επισκίασε το γεγονός ότι επιχείρησε να κατοχυρώσει στις ΗΠΑ τα νομικά δικαιώματα για την οικονομική εκμετάλλευση των γονιδιωμάτων ορισμένων ζώων που πρώτος αυτός είχε αποκρυπτογραφήσει.

Παρ’ όλα αυτά, πριν από 15 χρόνια, ο Venter και οι συνεργάτες του πραγματοποίησαν στο Graig Venter Institute στο Mέριλαντ (ΗΠΑ) εντυπωσιακές έρευνες στον τομέα της Συνθετικής Βιολογίας. Επιλέγοντας το βακτήριο μυκόπλασμα ως τον μονοκύτταρο οργανισμό με το απλούστερο γονιδίωμα πάνω στη Γη, πέτυχαν να μεταμοσχεύσουν το γονιδίωμά του σε ένα διαφορετικό βακτήριο κι έτσι προέκυψε ο πρώτος υβριδικός μικροοργανισμός με εντελώς νέα γενετική ταυτότητα, τον οποίο βάφτισαν «Σύνθια», αλλά η ακριβής επιστημονική ονομασία του είναι «Mycoplasma mycoides Jcvi-syn 1.0».

Αν και ακραιφνώς αναγωγιστική, αυτή η προσέγγιση της ζωής τούς επέτρεψε να δημιουργήσουν εργαστηριακά το 2007 τον «Syn 1.0» και το 2009 τον «Syn 2.0», τους πρώτους ημισυνθετικούς οργανισμούς που οδήγησαν, το 2016, στην κατασκευή του «Syn 3.0», του πρώτου μονοκύτταρου οργανισμού με το πιο στοιχειώδες γονιδίωμα: ένα συνθετικό βακτήριο που είχε μόνο 473 γονίδια, κάθε ένα από τα οποία επιτελεί μια πραγματικά θεμελιώδη ζωτική λειτουργία του οργανισμού.

Και όπως ομολόγησε ο ίδιος ο Graig Venter, ο απώτερος στόχος αυτών των πρωτοποριακών ερευνών ήταν να δημιουργήσουν, στο άμεσο μέλλον, νέους συνθετικούς μικροοργανισμούς ικανούς να παράγουν μαζικά «βιολογικά καύσιμα», να αφομοιώνουν το διοξείδιο του άνθρακα ή άλλες μολυσματικές ουσίες από το περιβάλλον, να παράγουν νέες φαρμακευτικές ουσίες, αλλά και καταστροφικά βιολογικά όπλα.

Εν τω μεταξύ, οι πολυάριθμοι συνθετικοί μικροοργανισμοί που δημιουργήθηκαν δεν αφυπνίζουν μόνο τις πιο τρελές βιοτεχνολογικές μας φαντασιώσεις, ξυπνούν επίσης και τους πιο τρελούς φόβους και αγωνίες μας. Ποιος αλήθεια μπορεί να μας εγγυηθεί ότι η μαζική εισαγωγή νέων συνθετικών οργανισμών στο περιβάλλον δεν θα προκαλέσει σοβαρές οικολογικές καταστροφές ή ότι δεν θα μεταλλαχθούν ποτέ με μη προβλέψιμες συνέπειες για τη ζωή των ανθρώπων και των άλλων γήινων βιοσυστημάτων;

Οπως συνέβη πριν από τέσσερις δεκαετίες με τη Γενετική Μηχανική, σήμερα η Συνθετική Βιολογία θεωρείται μία από τις σοβαρότερες απειλές για το μέλλον της ανθρωπότητας. Το επιχείρημα που διατυπώνεται συχνότερα εναντίον της είναι ότι η σύγχρονη βιοπολιτική μέσω της τεχνοεπιστήμης έχει πλέον αναλάβει τον θεσμικό ρόλο αλλά και τις δημιουργικές εξουσίες ενός Θεού: με τις πρόσφατες τεχνολογικές δυνατότητες που έχει στη διάθεσή της μπορεί, υποτίθεται, να αναδιαμορφώνει κατά βούληση την πορεία της ζωής στον πλανήτη και να αποφασίζει για το μέλλον όλων των έμβιων όντων, συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων.

Η νέα βιοτεχνολογία ως… βιο-αλχημεία

Πάντως, όλο και περισσότεροι κορυφαίοι επιστήμονες προβληματίζονται για αυτές τις τεχνολογικές ψευδαισθήσεις και ανησυχούν τόσο για τις άμεσες κοινωνικές, ανθρωπολογικές ανατροπές που ήδη επιφέρουν όσο και για τις εξ ορισμού μη προβλέψιμες οικολογικές καταστροφές που θα προκύψουν από την πλανητική και, εν πολλοίς, ανεξέλεγκτη εφαρμογή της σύγχρονης βιοτεχνολογίας.

Ορισμένοι, μάλιστα, αναγνωρίζοντας τα εγγενή και ανυπέρβλητα επιστημονικά όρια αλλά και τις καταστροφικές κοινωνικές συνέπειες από την εφαρμογή αυτών των βιοτεχνολογικών εξελίξεων, τις περιγράφουν με τα πιο μελανά χρώματα και, όχι εντελώς αυθαίρετα, τις θεωρούν ως τη σύγχρονη εκδοχή της μεσαιωνικής αλχημείας, δηλαδή ως ένα είδος… μετανεωτερικής βιο-αλχημείας!

Βέβαια, οι περισσότεροι ειδικοί επιστήμονες που εργάζονται σε αυτό το πεδίο προσπαθούν -λιγότερο ή περισσότερο επιτυχώς- να αντικρούσουν αυτό το «αντιεπιστημονικό» κατηγορητήριο και επιμένουν ότι οι νέες μέθοδοι είναι απολύτως ασφαλείς και δεν εγκυμονούν κανέναν κίνδυνο. Ο Graig Venter, για παράδειγμα, αρνείται κατηγορηματικά ότι η σύγχρονη βιοτεχνολογία έχει αναλάβει τον ρόλο του Θεού: «Αυτό είναι απλώς ένα επιχείρημα εντυπωσιασμού επινοημένο από τα ΜΜΕ. Οσο η ανθρώπινη γνώση επεκτείνεται σταδιακά σε νέα πεδία, οι θρησκείες θα πρέπει να προσαρμόζονται στα νέα δεδομένα».

Εντούτοις, οι αρμόδιες Διεθνείς Επιστημονικές Επιτροπές, καθώς και όλες οι περιβαλλοντικές και οικολογικές οργανώσεις επικρίνουν συστηματικά κάθε άμεση και ανεπαρκώς τεκμηριωμένη εφαρμογή της βιοτεχνολογίας, επισημαίνοντας ότι, σήμερα, δεν διαθέτουμε ένα σαφές και επαρκές νομοθετικό πλαίσιο ή, έστω, κάποιους δοκιμασμένους ρυθμιστικούς κανόνες για τον έλεγχο της ασφάλειας των σχετικών εργαστηριακών ερευνών και για τις ενδεχόμενες βιομηχανικές εφαρμογές τους.

Θα έπρεπε, λοιπόν, να είναι σε όλους σαφές ότι, με δεδομένες τις κοινωνικά ανατρεπτικές και τις οικολογικά απορρυθμιστικές συνέπειες των περισσότερων εφαρμογών της σύγχρονης βιοτεχνολογίας, σήμερα επιβάλλεται η επεξεργασία ενός επικαιροποιημένου και πλανητικά αποδεκτού νομοθετικού πλαισίου για την αντιμετώπιση των κινδύνων που εγκυμονούν τόσο η ανεξέλεγκτη έρευνα όσο και η απελευθέρωση των συνθετικών μορφών ζωής που δημιουργούνται εργαστηριακά. Στο επόμενο άρθρο θα εξετάσουμε τις βιοπολιτικές συνέπειες αυτών των συγκλονιστικών εξελίξεων.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Το τέλος της ιδιωτικότητας ως συμπτώματος γυμνής ζωής
Κατά τον 21ο αιώνα, το διακύβευμα των ανθρώπινων ελευθεριών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πώς θα απαντήσουν οι σύγχρονες κοινωνίες στο δίλημμα μεταξύ αυτονομίας ή ετερονομίας της ανθρώπινης ύπαρξης.
Το τέλος της ιδιωτικότητας ως συμπτώματος γυμνής ζωής
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Το τέλος της ιδιωτικότητας ως τεχνολογικό επίτευγμα
Οπως επιβεβαιώνουν οι αντισυνταγματικές ψηφιακές υποκλοπές που πραγματοποιούνται στον τόπο μας κατόπιν κυβερνητικής εντολής, η προσφυγή στην ψηφιακή εγκληματικότητα μπορεί κάλλιστα να είναι μια πολιτική...
Το τέλος της ιδιωτικότητας ως τεχνολογικό επίτευγμα
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
«Αντιμαγική» συμμαχία μεταξύ επιστήμης και μεταφυσικής
Γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος αποδέχεται τόσο πρόθυμα και άκριτα τα προϊόντα της επιστήμης και την τεχνολογίας, ενώ συγχρόνως τα φοβάται και τα αντιμετωπίζει, εν πολλοίς, ως προϊόντα της πιο «μαύρης μαγείας»;
«Αντιμαγική» συμμαχία μεταξύ επιστήμης και μεταφυσικής
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η έκλειψη της μαγείας
Για να αντιμετωπίσουμε τις σημερινές απειλές από τη διάδοση της υπερφυσικής και ανορθολογικής σκέψης, θα πρέπει να, αναγνωρίσουμε τις σκοτεινές απαρχές και να συνειδητοποιήσουμε τα όρια της δήθεν παντοδύναμης...
Η έκλειψη της μαγείας
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Οι σκοτεινές απαρχές της νεότερης επιστήμης
Γιατί, παρά την επικράτηση της νεωτερικής επιστήμης και την υποβάθμιση της μεσαιωνικής μαγείας, οι μαγικοί τρόποι σκέψης επιβίωσαν και εξακολούθησαν να γοητεύουν τους περισσότερους ανθρώπους;
Οι σκοτεινές απαρχές της νεότερης επιστήμης
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Ενας επιστημονικός απολογισμός του 2022
Η είσοδος του νέου έτους είναι μια ευκαιρία για τον απολογισμό των επιτευγμάτων της προηγούμενης χρονιάς σε όλους τους τομείς της ζωής μας και οι τεχνοεπιστήμες δεν αποτελούν εξαίρεση.
Ενας επιστημονικός απολογισμός του 2022

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας