• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.4°C / 18.0°C
    2 BF
    91%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.1°C / 16.6°C
    1 BF
    92%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 14.4°C / 18.2°C
    1 BF
    89%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.6°C / 11.9°C
    2 BF
    79%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 16.3°C
    5 BF
    94%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.1°C / 15.0°C
    1 BF
    90%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 9.0°C / 11.4°C
    1 BF
    71%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.1°C / 14.1°C
    2 BF
    95%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.1°C / 17.2°C
    1 BF
    94%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    4 BF
    85%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.4°C / 18.3°C
    4 BF
    85%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 16.2°C / 16.2°C
    3 BF
    83%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    5 BF
    86%
  • Λάρισα
    Ασθενής ομίχλη
    11°C 10.9°C / 15.1°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 12.5°C / 17.3°C
    0 BF
    78%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 19.3°C
    2 BF
    78%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.0°C / 18.2°C
    2 BF
    77%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.4°C / 14.4°C
    0 BF
    93%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.7°C / 16.2°C
    1 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.0°C / 9.0°C
    1 BF
    91%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η θανατοπολιτική ως αντιεξελικτικός σκοταδισμός

  • A-
  • A+
Υστερα από ενάμιση αιώνα εξελικτικών και ανθρωπολογικών ερευνών, η ιστορική ανασυγκρότηση της κοινωνικής ζωής των ανθρώπων δεν θα έπρεπε να ταυτίζεται με την αιμοσταγή εικόνα της «άγριας ζούγκλας» ή με την εξίσου δημοφιλή δοξασία περί ιδιοτελούς «πολέμου όλων εναντίον όλων».

«Tο βασικό ζητούμενο σε αυτές τις περιπτώσεις είναι να δείχνουμε προσαρμογή. Οποιος αρνείται να προσαρμοστεί, δυστυχώς, πεθαίνει. Η πορεία όλων μας εξαρτάται από την προσαρμογή μας σε δύσκολες συνθήκες». Αυτή ήταν η προκλητική δήλωση του Στέλιου Πέτσα στη συζήτηση στον ΑΝΤ1 για την ενεργειακή κρίση, το φυσικό αέριο και την κυβερνητική «λύση» της επιστροφής στους… καυστήρες πετρελαίου.

Μετά τον σάλο που δικαίως προκάλεσε η κατάπτυστη κοινωνικά και ανάλγητη ανθρωπιστικά δήλωσή του, ο αναπληρωτής υπουργός Εσωτερικών επιχείρησε να ανασκευάσει αυτή την πολιτική γκάφα διαπράττοντας μια ακόμη χειρότερη, όταν δήλωσε, κατόπιν, ότι δεν μιλούσε για τη θέρμανση, αλλά «αναφερόμουν στην προσαρμοστικότητα του ανθρώπου ιστορικά»! Επιχείρησε δηλαδή να δικαιολογήσει «επιστημονικά» την κυνικότατη δήλωσή του -αλλά και τη νεοφιλελεύθερη πολιτική που αυτή η δήλωση υπηρετεί- αποδίδοντάς την στη θεωρία της εξέλιξης του Δαρβίνου.

Κατηγόρησε, μάλιστα, ως αδαείς όσους ενοχλήθηκαν και διαμαρτυρήθηκαν για αυτές τις δηλώσεις του. Και προφανώς είμαστε αδαείς αφού δεν καταλάβαμε ότι δεν αναφερόταν στα τρέχοντα προβλήματα με τη θέρμανση των Ελλήνων, αλλά στην εξελικτική ιστορία του ανθρώπινου είδους συνολικά! Επομένως, αξίζει να εξετάσουμε αν ευσταθεί ή, έστω, αν τεκμηριώνεται επιστημονικά αυτή η νεοφιλελεύθερη εκδοχή της… προσαρμοστικότητας.

Γιατί ο Δαρβίνος δεν ήταν κοινωνικός δαρβινιστής;

Η παράξενη ιδέα ότι καμία μορφή ζωής δεν είναι αιώνια και αμετάβλητη, αλλά οφείλει συνεχώς να εξελίσσεται στην προσπάθειά της να προσαρμοστεί σε ένα εξίσου ευμετάβλητο περιβάλλον, δεν διατυπώθηκε πρώτη φορά από τον Κάρολο Δαρβίνο. Ο μεγάλος Βρετανός φυσιοδίφης «περιορίστηκε» στο να αποκαλύψει τον βασικό βιολογικό μηχανισμό που εξηγεί το πώς εξελίσσονται όλα τα έμβια όντα από την ανάγκη να προσαρμοστούν στο περιβάλλον τους. Η δαρβινική εξελικτική επιστήμη στοχεύει, λοιπόν, στην ανάδειξη της θεμελιώδους ενότητας του ανθρώπου με τον υπόλοιπο έμβιο κόσμο και εμμέσως στην επανένωση των δύο αυστηρά οριοθετημένων και αλληλοαποκλειόμενων μέχρι σήμερα «πολιτισμών»: του επιστημονικού με τον ανθρωπιστικό.

Υστερα από ενάμιση αιώνα εξελικτικών και ανθρωπολογικών ερευνών, η ιστορική ανασυγκρότηση της κοινωνικής ζωής των ανθρώπων δεν ταυτίζεται πια με την αιμοσταγή εικόνα της «άγριας ζούγκλας» ή με την ιδιαίτερα δημοφιλή στις μέρες μας ιδέα του ιδιοτελούς «πολέμου όλων εναντίον όλων». Αντίθετα, η ενσυναίσθηση, η αλληλεγγύη, ο αλτρουισμός και η αυτοθυσία δεν θεωρούνται αποκλειστικά ανθρώπινα χαρακτηριστικά ή «ηθικά» βιολογικά μας προνόμια, αλλά βιολογικά χαρακτηριστικά που μοιραζόμαστε με πολλά άλλα, δήθεν «κατώτερα», ζωικά είδη.

Συνεπώς ο αλτρουισμός, η φιλαλληλία και η κοινωνική αλληλεγγύη δεν είναι μια αμιγώς ηθική αλλά και μια βιολογική επιταγή, η οποία προέκυψε κατά τη βιολογική εξέλιξη και διατηρείται από τη φυσική επιλογή επειδή προφανώς συμβάλλει αποφασιστικά στην επιβίωση των περισσότερων κοινωνικών ζωικών ειδών, του ανθρώπου μη εξαιρουμένου.

Δυστυχώς, η ζωτική ανάγκη υπέρβασης του αυθαίρετου διαχωρισμού των βιολογικών από τις κοινωνικές συμπεριφορές εκφράστηκε από ορισμένους εξελικτικούς βιολόγους με τρόπο ανεπαρκή και επιστημονικά μεροληπτικό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι προσπάθειες ορισμένων σύγχρονων κοινωνιοβιολόγων, ηθολόγων και γενετιστών να εξηγήσουν μέσω των γονιδίων τα κυρίαρχα σήμερα κοινωνικά πρότυπα συμπεριφοράς των ανθρώπων.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο όμως αυτοί οι ειδικοί οδηγήθηκαν -με ή παρά τη θέλησή τους- στο να νομιμοποιούν «επιστημονικά» τις πιο ανθρωποκτόνες οικονομικές πολιτικές και τις πιο ιδιοτελείς κοινωνικές αξίες, οι οποίες βέβαια πολύ απέχουν από το να εκφράζουν και ακόμη λιγότερο να ικανοποιούν τις πραγματικές βιολογικές ανάγκες των ανθρώπων!

Ως κυρίαρχο ευρωπαϊκό ρεύμα σκέψης, κατά τον ύστερο 19ο αιώνα, ο κοινωνικός δαρβινισμός υποτίθεται ότι προέκυψε από την επαναστατική ιδέα της εξέλιξης μέσω της φυσικής επιλογής, που ο Κάρολος Δαρβίνος διατύπωσε πρώτη φορά το 1859 στο βιβλίο του «Η καταγωγή των ειδών». Στην πραγματικότητα, όμως, ήταν ένα συνονθύλευμα κοινωνικών προκαταλήψεων και επιστημονικών παρανοήσεων σχετικά με τη φύση και την ιστορία του ανθρώπινου είδους.

Παρανοώντας ή διαστρεβλώνοντας σκοπίμως τις επαναστατικές ιδέες του Δαρβίνου, οι αυτοαποκαλούμενοι «κοινωνικοί δαρβινιστές» ιδιοποιήθηκαν -χωρίς τη συναίνεσή του!- το όνομα του πατέρα της σύγχρονης εξελικτικής θεωρίας για να νομιμοποιήσουν επιστημονικά τις πολιτικά υπερσυντηρητικές θεωρίες τους, αλλά και τις κοινωνικά αντιδραστικές πρακτικές που αυτές συνεπάγονται.

Παλιός και νέος κοινωνικός δαρβινισμός

Ωστόσο, από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα τα ιδεολογήματα του κοινωνικού δαρβινισμού έχουν επηρεάσει σημαντικά, όχι μόνο κάποιες πολύ διαδεδομένες κοινωνικές πρακτικές, αλλά και τις πολιτικές ιδέες σχετικά με τη φύση και την κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπων. Οσο για τις «ανατρεπτικές» ιδέες των κοινωνικών δαρβινιστών, αυτές ήταν -και είναι- η προϋπόθεση για την επιβολή μιας σειράς από ολέθριες κοινωνικές πρακτικές, όπως π.χ. η ρατσιστική και φυλετική βία, η ευγονική, η φρενολογία.

Διόλου περίεργο, λοιπόν, ότι αυτή η ιδεολογία καλλιεργήθηκε συστηματικά από τα πιο συντηρητικά και ολοκληρωτικά πολιτεύματα, όπως ο ναζισμός και ο φασισμός, επειδή τους προσέφερε την επιστημονικοφανή νομιμοποίηση και τη δικαιολογία για να προχωρήσουν στη μαζική εξάλειψη των βιολογικά «κατώτερων» και άρα «μη προσαρμοσμένων» ανθρώπων!

Υπάρχει κάτι βαθύτατα ανορθολογικό και ολοφάνερα παθολογικό στις σημερινές οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές της διαρκούς οικονομικής, κοινωνικής και οικολογικής απορρύθμισης, της παγκοσμιοποίησης δηλαδή των τοπικών κρίσεων που προκύπτουν από τη νεοφιλελεύθερη ασυδοσία των αγορών και από τον οικολογικά καταστροφικό και ανθρωποκτόνο οικονομικό ανταγωνισμό.

Στην ορατή πλέον απειλή μιας πλανητικής απορρύθμισης, δηλαδή μιας ανεξέλεγκτης κλιματικής, οικολογικής και ανθρωπιστικής καταστροφής, έρχεται να προστεθεί και η τρέχουσα, επίσης πλανητικών διαστάσεων, οικονομική και κοινωνική κρίση, την οποία επιχειρούμε μάταια να «θεραπεύσουμε» με τα νόμιμα παρηγορητικά «ναρκωτικά»: από την αναξιοκρατική -και άρα ανάξια- κοινωνική, οικονομική και επαγγελματική «επιτυχία» μέχρι τις ποικίλες καταναλωτικές απολαύσεις. Μια θανατοπολιτική που δικαιολογείται με τα μοιρολατρικά επιχειρήματα περί «επιβίωσης των πιο προσαρμοσμένων».

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η ανάγκη μας για ομορφιά
Αν είναι όντως «έμφυτη» η αισθητική μας ανάγκη για ομορφιά, σε ποιες βιολογικές δομές εδράζεται και πώς εξελίχθηκε κατά τη μακρά ιστορία του είδους μας;
Η ανάγκη μας για ομορφιά
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η δαρβινική προσέγγιση της νέας πανδημικής κρίσης
Με αφορμή τους εορτασμούς για την «Ημέρα του Δαρβίνου», ζητήσαμε από τον καθηγητή Λευτέρη Ζούρο να μας παρουσιάσει τη σημασία της δαρβινικής εξελικτικής επιστήμης για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της...
Η δαρβινική προσέγγιση της νέας πανδημικής κρίσης
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Το είδωλο του κορονοϊού στον καθρέφτη του Δαρβίνου
Ο εξελικτικός βιολόγος και συγγραφέας δρ Σπύρος Σφενδουράκης μιλάει στην «Εφ.Συν.» για τη σημασία της εξελικτικής προσέγγισης για την κατανόηση της εμφάνισης και της πλανητικής διάδοσης των παραλλαγών του...
Το είδωλο του κορονοϊού στον καθρέφτη του Δαρβίνου
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Αποχαιρετώντας τον πατέρα της σύγχρονης ελληνικής εξελικτικής
Σε μία ιδιαίτερα επώδυνη και σκοτεινή ιστορική συγκυρία, όπως αυτή που βιώνουμε στις μέρες μας, έφυγε από τη ζωή ο διαπρεπής επιστήμονας, ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Β. Κριμπάς
Αποχαιρετώντας τον πατέρα της σύγχρονης ελληνικής εξελικτικής
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Τιμώντας την προσφορά του Λευτέρη Ζούρου στην ελληνική εξελικτική παιδεία και έρευνα
Ο Ε. Ζούρος που έλαβε για το 2020 το Βραβείο Βασίλη Ξανθόπουλου και Στέφανου Πνευματικού για «Εξαίρετη Πανεπιστημιακή Διδασκαλία» μιλά στην «Εφ.Συν.» για την εξελικτική παιδεία στη χώρα μας.
Τιμώντας την προσφορά του Λευτέρη Ζούρου στην ελληνική εξελικτική παιδεία και έρευνα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας