Χρόνια αμερικανικής ηγεσίας και επενδύσεων σε προγράμματα κατά του AIDS έχουν μειώσει τον αριθμό των θανάτων από τη νόσο στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων τριών δεκαετιών και έχουν προσφέρει σωτήριες θεραπείες στους πιο ευάλωτους πληθυσμούς του κόσμου.
Όμως τους τελευταίους έξι μήνες, η αιφνιδιαστική διακοπή της αμερικανικής χρηματοδότησης προκάλεσε ένα «συστημικό σοκ», προειδοποίησαν αξιωματούχοι του ΟΗΕ, προσθέτοντας ότι αν δεν αντικατασταθούν τα κεφάλαια, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε πάνω από 4 εκατομμύρια θανάτους σχετιζόμενους με το AIDS και 6 εκατομμύρια νέες μολύνσεις από HIV μέχρι το 2029.
«Το σημερινό κύμα περιορισμένης χρηματοδότησης έχει ήδη αποσταθεροποιήσει τις εφοδιαστικές αλυσίδες, οδήγησε σε κλείσιμο δομών υγείας, άφησε χιλιάδες κλινικές χωρίς προσωπικό, καθυστέρησε προγράμματα πρόληψης, διέκοψε τον έλεγχο για HIV και ανάγκασε πολλές κοινοτικές οργανώσεις να περιορίσουν ή να διακόψουν τις δράσεις τους για τον HIV», αναφέρεται στην έκθεση της UNAIDS, που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη.
Η υπηρεσία του ΟΗΕ εξέφρασε επίσης φόβους ότι και άλλοι μεγάλοι δωρητές ίσως περιορίσουν τη στήριξή τους, ανατρέποντας δεκαετίες προόδου στον παγκόσμιο αγώνα κατά του AIDS — και ότι η ισχυρή πολυμερής συνεργασία απειλείται από τους πολέμους, τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις και την κλιματική αλλαγή.
Τα 4 δισεκατομμύρια δολάρια που είχαν υποσχεθεί οι Ηνωμένες Πολιτείες για την παγκόσμια ανταπόκριση στον HIV το 2025 εξαφανίστηκαν σχεδόν εν μία νυκτί τον Ιανουάριο, όταν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ διέταξε την αναστολή όλης της ξένης βοήθειας και αργότερα προχώρησε στο κλείσιμο της υπηρεσίας U.S. AID.
Ο Άντριου Χιλλ, ειδικός στον HIV από το Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ που δεν συνδέεται με τον ΟΗΕ, δήλωσε ότι, παρόλο που ο Τραμπ έχει δικαίωμα να διαθέτει τα αμερικανικά κονδύλια όπως επιθυμεί, «οποιαδήποτε υπεύθυνη κυβέρνηση θα έδινε έγκαιρη προειδοποίηση ώστε οι χώρες να μπορούν να προετοιμαστούν». Αντιθέτως, εγκαταλείφθηκαν οι ασθενείς στην Αφρική και οι κλινικές έκλεισαν μέσα σε μία νύχτα.
Το PEPFAR (Πρόγραμμα Έκτακτης Ανάγκης του Προέδρου των ΗΠΑ για την Ανακούφιση από το AIDS) ξεκίνησε το 2003 από τον Πρόεδρο Τζορτζ Μπους, ως η μεγαλύτερη δέσμευση που έχει γίνει ποτέ από μια χώρα για μια μεμονωμένη ασθένεια.
Η UNAIDS χαρακτήρισε το πρόγραμμα «σανίδα σωτηρίας» για χώρες με υψηλά ποσοστά HIV, επισημαίνοντας ότι στήριξε τον έλεγχο για 84,1 εκατομμύρια ανθρώπους και τη θεραπεία για 20,6 εκατομμύρια, μεταξύ άλλων πρωτοβουλιών. Σύμφωνα με στοιχεία από τη Νιγηρία, το PEPFAR χρηματοδοτούσε το 99,9% του προϋπολογισμού της χώρας για φάρμακα πρόληψης του HIV.
Το 2024, υπήρξαν περίπου 630.000 θάνατοι σχετιζόμενοι με το AIDS παγκοσμίως, σύμφωνα με την εκτίμηση της UNAIDS – ο αριθμός παραμένει σταθερός από το 2022, έχοντας κορυφωθεί γύρω στα 2 εκατομμύρια το 2004.
Ακόμη και πριν τις περικοπές της αμερικανικής χρηματοδότησης, η πρόοδος στη μείωση του HIV ήταν άνιση. Η UNAIDS αναφέρει ότι το 50% των νέων μολύνσεων καταγράφεται στην υποσαχάρια Αφρική και ότι πάνω από το 50% των ανθρώπων που χρειάζονται θεραπεία αλλά δεν την λαμβάνουν βρίσκονται σε Αφρική και Ασία.
Αδύνατο να καλυφθεί το κενό της Αμερικής – Διακοπή των δεδομένων από ΗΠΑ
Ο Τομ Έλμαν, της φιλανθρωπικής οργάνωσης Γιατροί Χωρίς Σύνορα, δήλωσε ότι, παρόλο που ορισμένες φτωχότερες χώρες αρχίζουν πλέον να χρηματοδοτούν περισσότερα προγράμματα HIV, είναι αδύνατο να καλυφθεί το κενό που αφήνει πίσω της η Αμερική.
«Δεν υπάρχει τίποτα που να μπορούμε να κάνουμε ώστε να προστατεύσουμε αυτές τις χώρες από την αιφνίδια, βάναυση απόσυρση της στήριξης από τις ΗΠΑ», δήλωσε ο Έλμαν, διευθυντής της Ιατρικής Μονάδας των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στη Νότια Αφρική. «Μέσα σε λίγους μήνες από την απώλεια της θεραπείας, οι άνθρωποι θα αρχίσουν να αρρωσταίνουν σοβαρά και κινδυνεύουμε να δούμε μαζική αύξηση σε μολύνσεις και θανάτους».
Οι ειδικοί φοβούνται επίσης μια άλλη σημαντική απώλεια: την απώλεια δεδομένων. Οι ΗΠΑ χρηματοδοτούσαν το μεγαλύτερο μέρος της θεραπείας των ασθενών με HIV στις αφρικανικές χώρες, συμπεριλαμβανομένων νοσοκομειακών και ηλεκτρονικών ιατρικών φακέλων, τα οποία πλέον έχουν διακοπεί απότομα, σύμφωνα με τον Δρ. Chris Beyrer, διευθυντή του Global Health Institute στο Πανεπιστήμιο Duke.
«Χωρίς αξιόπιστα δεδομένα για το πώς εξαπλώνεται ο HIV, θα είναι απίστευτα δύσκολο να τον σταματήσουμε», δήλωσε.
Αυτή η αβεβαιότητα έρχεται σε μια στιγμή που ένα ενέσιμο φάρμακο δύο φορές τον χρόνο θα μπορούσε να βάλει τέλος στον HIV, καθώς μελέτες που δημοσιεύθηκαν πέρυσι έδειξαν ότι το φάρμακο της φαρμακευτικής εταιρείας Gilead ήταν 100% αποτελεσματικό στην πρόληψη του ιού.
Τον περασμένο μήνα, ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) ενέκρινε το φάρμακο, που ονομάζεται Sunlenca – μια κίνηση που θα έπρεπε να αποτελεί «σημείο καμπής» για τον τερματισμό της επιδημίας του AIDS, σύμφωνα με τον Peter Maybarduk της οργάνωσης Public Citizen.
Όμως, ακτιβιστές όπως ο Πίτερ Μείμπαρντουκ υποστηρίζουν ότι η τιμολόγηση από τη Gilead θα καταστήσει το φάρμακο απρόσιτο για πολλές χώρες που το έχουν ανάγκη. Η Gilead έχει συμφωνήσει να πουλήσει γενόσημες εκδοχές του φαρμάκου σε 120 φτωχές χώρες με υψηλά ποσοστά HIV, αλλά έχει αποκλείσει σχεδόν όλη τη Λατινική Αμερική, όπου τα ποσοστά είναι μεν χαμηλότερα αλλά αυξάνονται.
«Θα μπορούσαμε να τελειώνουμε με το AIDS», δήλωσε ο Μέιμπαρντουκ. «Αντί γι’ αυτό, οι ΗΠΑ εγκαταλείπουν τον αγώνα».
