Προσέχουμε για να ζούμε καλά

Σε λίγες μέρες, στις 14 Νοεμβρίου, γιορτάζεται η Ημέρα του Διαβήτη σε όλο τον κόσμο. Τιμάται ο άνθρωπος που ανακάλυψε την ινσουλίνη τo 1922, ένας Καναδός γιατρός (Frederick Banting). Σώθηκαν έτσι πολλές ζωές ατόμων που δεν είχαν ικανότητα παραγωγής ινσουλίνης. Ο Banting τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ για την ανακάλυψη αυτή.

Ο όρος «διαβήτης» αποδίδεται στον Ελληνα γιατρό Αρεταίο τον Καππαδόκη (2ος αιώνας μ.Χ.), εξαιτίας του ότι θεωρούσε πως «το νερό που έπινε ο άρρωστος διάβαινε αναλλοίωτο στα ούρα».

Τι είναι λοιπόν ο διαβήτης;

Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι χρόνια νόσος, σύμφωνα με τον ορισμό της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας.

Εμφανίζεται όταν το πάγκρεας (β-κύτταρα) των ανθρώπων δεν παράγει επαρκή ποσότητα ινσουλίνης (τύπος 2) για τις ανάγκες του οργανισμού ή ενίοτε καθόλου ινσουλίνη (τύπος 1).

Η ινσουλίνη είναι η κύρια ορμόνη για τη ρύθμιση των επιπέδων γλυκόζης (σακχάρου) στο αίμα. Αρα τα επίπεδα γλυκόζης είναι αυξημένα.

Στον ορισμό που αναφέραμε υπάρχουν δύο στοιχεία που μας βοηθούν να καταλάβουμε τι είναι ο διαβήτης :

1. Είναι χρόνια νόσος, δηλαδή δεν θεραπεύεται. Το άτομο θα ζήσει με τον διαβήτη όλη την υπόλοιπη ζωή του.

2. Υπάρχουν αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα εφόσον δεν ρυθμίζεται ο διαβήτης.

Τι σημαίνει αυτό; Οτι μακροχρόνια μπορεί να πειραχτούν πολλά όργανα του σώματος από την αυξημένη ποσότητα γλυκόζης, κυρίως όμως τα νεύρα και τα αιμοφόρα αγγεία που αιματώνουν όλα τα όργανα του οργανισμού (μικρά ή μεγάλα αγγεία).

Υπολογίζεται ότι κατά το έτος 2014 το 9% του πληθυσμού άνω των 18 ετών είχε διαβήτη. Οι προβλέψεις για το μέλλον είναι ζοφερές, δηλαδή αναφέρεται ότι το έτος 2035 θα εμφανίζουν διαβήτη 592 εκατομμύρια άτομα σε όλο τον κόσμο.

● Πότε εμφανίζεται ο διαβήτης; Πώς γίνεται αντιληπτός;

Ο τύπος 1 του διαβήτη (παλαιότερες ονομασίες: νεανικός διαβήτης, ινσουλινοεξαρτώμενος) εμφανίζεται σε ηλικία συνήθως μικρότερη των 40 ετών.

Υπάρχουν συμπτώματα στην εμφάνισή του, π.χ. πολυουρία, πολυδιψία, απώλεια βάρους, κόπωση κ.λπ. Οφείλεται δε στην αδυναμία του παγκρέατος να παράγει ινσουλίνη.

Αυτό καθορίζει και την αντιμετώπισή του, που είναι η χορήγηση ινσουλίνης, σύμφωνα με τον ρυθμό παραγωγής της από το πάγκρεας υγιούς ατόμου. Περίπου ποσοστό 10% των ατόμων με διαβήτη εμφανίζουν τον τύπο αυτό.

Ο τύπος 2 του διαβήτη έχει «ύπουλη» εμφάνιση. Δεν εμφανίζει ανάλογα συμπτώματα. Τις περισσότερες φορές ανακαλύπτεται αυξημένο σάκχαρο σε εξετάσεις προληπτικού ελέγχου. Πολλές φορές όμως ανακαλύπτεται αργά.

● Τι σημαίνει αυτό;

Υπάρχει από πολλά χρόνια και ήδη έχουν εμφανιστεί βλάβες στα όργανα του οργανισμού (μάτια, νεφροί, πόδια, καρδιά και αγγεία).

Μια άλλη μορφή, ο σακχαρώδης διαβήτης κύησης, εμφανίζεται σε γυναίκες που είναι σε κατάσταση εγκυμοσύνης και μετά τον τοκετό συνήθως εξαφανίζεται.

Οι συνέπειες του αυξημένου σακχάρου σε μακροχρόνια βάση είναι:

α) Η νευροπάθεια (βλάβη των νεύρων με συνέπεια αδυναμία αντίληψης των ερεθισμάτων, π.χ. αδυναμία αντίληψης πόνου, θερμού, αφής, πίεσης, με συνέπεια οποιοδήποτε τραύμα -στα πόδια συνήθως- να μη γίνεται αντιληπτό και τη δημιουργία πληγής, εμφάνιση λοίμωξης και πιθανόν ακρωτηριασμού κ.λπ.).

β) Η αμφιβληστροειδοπάθεια (ο αμφιβληστροειδής είναι χιτώνας του οφθαλμού) με συνέπεια τη διαταραχή της όρασης και ενίοτε την τύφλωση,

γ) Η νεφροπάθεια που αρχικά εμφανίζεται με αποβολή λευκώματος στα ούρα και μπορεί να καταλήξει σε νεφρική ανεπάρκεια.

δ) Αυξημένος κίνδυνος καρδιαγγειακών επεισοδίων, δηλαδή 2-4 φορές έχει αυξηθεί ο κίνδυνος για καρδιακά και άλλα αγγειακά επεισόδια στα άτομα με διαβήτη.

Η πρόληψη

● Ολα αυτά που προαναφέραμε μπορεί να προληφθούν. Πώς;

Αμεση εφαρμογή υγιεινο-διαιτητικών μέτρων, π.χ. σωματική άσκηση (το λιγότερο 30′ της ώρας περπάτημα ημερησίως), υγιεινή διατροφή (π.χ. μεσογειακή), διακοπή καπνίσματος και μείωση σωματικού βάρους.

● Αρκούν αυτά τα μέτρα για τη ρύθμιση του σακχάρου;

Φυσικά όχι. Εχουμε στη φαρέτρα μας και τη φαρμακευτική αγωγή. Δραστικά είναι και τα παλαιότερα αντιδιαβητικά φάρμακα (διγουανίδες, σουλφονυλουρίες) και τα νεότερα (γλιπτίνες, γλιφλοζίνες). Ωστόσο ας σημειωθεί πως τα νεότερα έχουν μικρότερο ποσοστό υπογλυκαιμιών, αν και είναι ακριβότερα. Υπάρχουν και ινσουλίνες που έχουν ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας κατά τη χορήγησή τους (π.χ. βασικές ινσουλίνες).

● Μόνο το αυξημένο σάκχαρο προκαλεί βλάβες στα αγγεία;

Οχι. Τα αυξημένα λιπίδια (χοληστερόλη κ.λπ.) προκαλούν βλάβες στα αγγεία (στεφανιαία, εγκεφάλου, ποδιού) καθώς και η αυξημένη αρτηριακή πίεση.

Αρα και οι δύο αυτοί παράγοντες πρέπει να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά. Ας τονίσουμε στο σημείο αυτό ότι οι τιμές των λιπιδίων στον διαβήτη πρέπει να είναι χαμηλότερες από τις τιμές του μη διαβητικού πληθυσμού για να επιβραδύνουμε κατά το δυνατόν τη βλάβη των αγγείων.

● Αρκεί η φαρμακευτική αγωγή που λαμβάνει το άτομο στην παρούσα χρονική στιγμή για να αποφύγουμε τις επιπλοκές, όπως αναφέραμε παραπάνω, εφόσον τα σάκχαρα του αίματος είναι σε ικανοποιητικά επίπεδα;

Δεν είμαστε σίγουροι, διότι τα επίπεδα του σακχάρου ποικίλλουν, δεν είναι σχεδόν ποτέ ικανοποιητικά για μεγάλο χρονικό διάστημα καθώς ο διαβήτης είναι εξελικτική νόσος. Χρειάζεται λοιπόν αναπροσαρμογή της θεραπευτικής αγωγής ανά τακτά διαστήματα.

Χρειάζεται επίσης και ο ετήσιος προληπτικός έλεγχος κάθε ατόμου με διαβήτη. Οφείλουμε να ελέγχουμε την εμφάνιση πρώιμων βλαβών στα όργανα που αναφέραμε παραπάνω ότι βλάπτονται κυρίως. Ελέγχουμε λοιπόν τη λειτουργία των νεφρών (κυρίως αν υπάρχει λεύκωμα στα ούρα), την κατάσταση των οφθαλμών (αγγεία με βλάβες στον βυθό), τα πόδια (αν υπάρχει ή όχι η ικανότητα αντίληψης του πόνου, του θερμού κ.λπ.) και την καρδιά και τα αγγεία.

Πιο συχνά όμως οφείλουμε να ελέγχουμε τα πόδια, ιδίως όταν υπάρχει ο διαβήτης για μεγάλο χρονικό διάστημα ή έχει διαπιστωθεί ότι το άτομο δεν αντιλαμβάνεται πια το θερμό, τον πόνο κ.λπ.

Απλές οδηγίες είναι οι εξής:

α) Για κάθε άτομο: έλεγχος των ποδιών κάθε βράδυ. Η τελευταία ενέργεια που κάνουμε για το 24ωρο είναι η «επιθεώρηση» της κατάστασης των ποδιών το βράδυ. Πρέπει να δούμε, να ελέγξουμε αν το πέλμα των ποδιών (εκεί συμβαίνουν οι περισσότερες βλάβες) εμφανίζει κάποια βλάβη, δηλαδή πληγή, φουσκάλα, ερυθρότητα, σκούρο χρώμα, και αναφέρουμε στον γιατρό μας οποιαδήποτε μεταβολή.

β) Για την κοινωνία: οργάνωση της φροντίδας για τα πόδια – έλεγχος όλων των διαβητικών, ομάδες διαβητικού ποδιού στα νοσοκομεία, θεσμοθέτηση ιατρείων διαβητικού ποδιού.

Διατηρούμε έτσι την υγεία μας, δεν χάνουμε τα πόδια μας και δεν επιβαρύνεται το περιβάλλον μας από τις τραγικές συνέπειες των ακρωτηριασμών και των υπόλοιπων επιπλοκών του διαβήτη.

* Παθολόγος με εξειδίκευση στον σακχαρώδη διαβήτη, διευθυντής ΕΣΥ στο Διαβητολογικό Κέντρο Γ.Ν. «Παπαγεωργίου» της Θεσσαλονίκης