Η πολυφαγία είναι «επιστροφή»…

Στην πρώτη συνάντησή μας με τον Γρηγόρη, μου έκανε εντύπωση με πόση ευκολία περιέγραφε τις πολυφαγίες του. Στη μιάμιση ώρα συζήτηση που είχαμε όλες οι άλλες πληροφορίες που μου έδωσε ήταν λίγο πολύ συνηθισμένες: «Δεν τρώω όλη μέρα, πίνω μόνο καφέ, δεν μου αρέσουν τα λαχανικά, τρώω μόνο ντομάτα, μου αρέσει το κρέας, τα μακαρόνια, οι πατάτες οι τηγανητές…».

Ηταν ασυνήθιστο για κάποιον που είχε διαταραχή στη σχέση του με την τροφή να μπορεί τόσο εύκολα να περιγράφει τον τρόπο που τον καθησύχαζαν τα γεύματά του. Να μπορεί να αποκαλύπτει τις ποσότητες και το είδος της τροφής που κατανάλωνε.

«Κι όταν πια τελειώνω τη δουλειά κατά τις επτά το απόγευμα, τρέχω να πάω με χαρά στο σούπερ μάρκετ, να δω τι θα αγοράσω για να φτιάξω να φάω. Αυτή είναι η ευχαρίστησή μου, η ευχαρίστηση της ημέρας μου, και μετά ξαπλώνω στο κρεβάτι και παρακολουθώντας τηλεόραση τρώω παγωτό» – και μου περιέγραφε και με τα χέρια πώς ανέβαζε την κάθε κουταλιά στο στόμα και με τα μάτια φανέρωνε όλη του τη λαχτάρα γι’ αυτό το συναρπαστικό γλυκό έδεσμα.

Ακόμη και με όλους τους μυς του προσώπου περιέγραφε την αγαλλίαση που ένιωθε με αυτή την καθημερινή του τελετουργία.

Σε αυτό το σημείο της εκμυστήρευσής του ένιωσα συγκίνηση, καθώς είδα έναν άνθρωπο που κάθε βράδυ σαν να δημιουργούσε, με αυτό τον τρόπο, μια αγκαλιά γύρω του και, έτσι χαλαρωμένο και ανακουφισμένο, τον έπαιρνε ο ύπνος. Μια ζεστή αγκαλιά, κι ας ήταν κρύο το παγωτό.

Αυτή η σκηνή σε παραπέμπει σε μια άλλη σκηνή, τόσο φυσική και γνώριμη –σαν αίσθηση που έχουμε ή σαν εικόνα που έχουμε αντικρίσει–, του μωρού που μετά το τάισμα στην αγκαλιά της μάνας αποκοιμιέται ευτυχισμένο.

Κάθε πολυφαγία είναι σαν μια παλινδρόμηση για την ανεύρεση αυτής της ευδαιμονίας. Μια επιστροφή δηλαδή σε αυτή την κατάσταση της «χόρτασης» αγκαλιάς (συναισθήματος) και τροφής (γάλα).

Δανείζομαι αποσπάσματα από το κείμενο «Η παλινδρόμηση και η καθήλωση στην ψυχοσωματική θεωρία» (Σηµειώσεις Εισαγωγικών Διαλέξεων της ΕΨΣΕ) του ψυχαναλυτή Κλεόπα Ιάκωβου, όπου εκείνος μιλά για την παλινδρόμηση στη λειτουργία του ονείρου:

«Ο Freud αναφέρεται στον µηχανισµό της παλινδρόµησης στο 7ο κεφάλαιο της “Ερµηνείας των ονείρων”, διατυπώνοντας την πρώτη τοπική θεωρία και τις αρχικές µεταψυχολογικές προτάσεις. Η αναφορά στην παλινδρόµηση γίνεται στο πλαίσιο της εξήγησης της λειτουργίας του ονείρου. Η ψυχική και βιολογική διεργασία του ονείρου και του ύπνου αποτελεί µια παλινδρόµηση από την έκφραση και την υλοποίηση της επιθυµίας µέσα από τη δράση, προς τον αντιληπτικό πόλο, την ψευδαισθητική ικανοποίηση της επιθυµίας και την επανεύρεση του πρωτογενούς ναρκισσισµού.

Διακρίνει έτσι τη µορφή της τοπικής παλινδρόµησης. Δηλαδή την παλινδρόµηση µέσα στο σχήµα λειτουργιών που περιγράφει η πρώτη τοπική. Στην πρώτη τοπική το ψυχικό όργανο αποτελεί µια µορφή µνηµονικού οργάνου, συνεχόµενων εγγραφών µνηµονικών ιχνών, αναπαραστάσεων λέξης και αναπαραστάσεων πράγµατος. Η παλινδρόµηση, η επιστροφή προς τα πίσω, αποτελεί επίσης µία χρονική παλινδρόµηση, ένα ταξίδι στον υποκειµενικό χρόνο, στις µνήµες του ασυνειδήτου […]».

Ο Γρηγόρης με ρωτούσε εναγωνίως αν θα κατάφερνε σίγουρα να χάσει το βάρος του και να διατηρήσει αυτό το βάρος, μια και είχε αδυνατίσει ήδη τρεις φορές στη ζωή του, αφαιρώντας σαράντα κιλά την κάθε φορά από το σώμα του. Είχε φτάσει πια να σκέφτεται ως λύση στο πρόβλημα πλέον και την εκδοχή βαριατρικής επέμβασης (χειρουργείο παχυσαρκίας).

Ενα ήταν σίγουρο, ο Γρηγόρης χρειαζόταν να καταλάβει πως η αντιμετώπιση του προβλήματος παχυσαρκίας που είχε δεν αφορούσε μόνο τη μείωση της τροφής…

«[…] Θα λέγαµε εποµένως ότι το σύστηµα παλινδρόµησης και καθήλωσης, εξ ορισµού και εν δυνάµει, αφορά και τον ψυχισµό και το σώµα. Λέω εξ ορισµού διότι ό,τι συµβαίνει κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης ή µιας παθολογικής διεργασίας συµβαίνει εντός της σωµατοψυχικής οντότητας, και εν δυνάµει διότι ο βαθµός κατά τον οποίο µία αποδιοργανωτική κίνηση αγγίζει το σώµα έως και τις θεµελιώδεις ζωτικές λειτουργίες του είναι συνάρτηση του βαθµού ψυχικοποίησης ή νοηµατοδότησης της ψυχικής ωρίµανσης που έχει επιτευχθεί. […] Από την πλευρά της, η παλινδρόµηση αποτελεί µια επιστροφή σε ολοένα θεµελιωδέστερα θέµατα σύνδεσης της ψυχικής πραγµατικότητας µε την πραγµατικότητα του σώµατος και των αντικειµένων […]».

Δεν είναι τυχαίο που οι βουλιμίες είναι ανεξέλεγκτες, η αναζήτηση αγαλλίασης μέσω της τροφής είναι ασυνείδητη και ανεπίλεκτη διαδικασία. Ο παχύσαρκος χρειάζεται να αποκτήσει συνείδηση γι’ αυτό που του συμβαίνει (να μην αισθάνεται ότι φταίει) και από πρακτικής μεθοδολογίας να δημιουργήσει συνθήκες ώστε να έχει τρόπους να αντλεί χαρά (διασκέδαση, κίνηση, χαλάρωση κ.λπ.) και να μην παραμένει με μοναδική πηγή άντλησης χαράς την τροφή.

Ξέρετε ότι

Ο Pierre Marty και η ψυχοσωµατική προσέγγιση θεωρούν ότι η ατοµική ζωή της σωµατοψυχικής οντότητας, αν και απορρέει από τη φυλογενετική εξέλιξη, είναι ξεχωριστή και προσωπική τόσο ψυχικά όσο και σωµατικά σε κάθε στιγµή της ανάπτυξής της, και αυτό ήδη από την αρχή της εµβρυϊκής ύπαρξης. Ετσι, η οργάνωση της ψυχικής πραγµατικότητας θα θεωρηθεί ως απόρροια µιας συνεχιζόµενης εξέλιξης και ενός ατοµικού τρόπου οργάνωσης των λειτουργιών και των διεργασιών που συγκροτούν την ενιαία σωµατική και ψυχική οντότητα. Σύµφωνα µε την ορολογία του Marty, αυτή η ενιαία οντότητα αποτελεί την ψυχοσωµατική τάξη (l’ordre psychosomatique) που χαρακτηρίζει κάθε άνθρωπο. Στη θεωρία της ψυχοσωµατικής η έννοια της λειτουργίας ή καλύτερα των ψυχοσωµατικών λειτουργιών κατέχει µια κεντρική θέση. Αυτό διότι από την ανάπτυξη και τη θεµελίωση των λειτουργιών εξαρτάται η συγκρότηση της ατοµικής ψυχοσωµατικής τάξης και, διαµέσου αυτής, ο τρόπος και ο βαθµός συγκρότησης της ψυχικής πραγµατικότητας.

*Σύμβουλος διατροφής [email protected]