Η καμπάνια προκαλεί εγκεφαλικά!

Η είδηση γράφτηκε σε ισπανικά ΜΜΕ χθες. «Ανδρας, μη καπνιστής, μήνυσε νοσοκομείο που έβγαλε φωτογραφία του μετά από επέμβαση, η οποία χρησιμοποιήθηκε στην αντικαπνιστική καμπάνια της Ε.Ε.».

Η επίμαχη φωτογραφία είναι γνωστή και στην Ελλάδα, καθώς αποτελεί μέρος της καμπάνιας που είναι ίδια σε όλη την Ευρώπη και εκπορεύεται από την τελευταία οδηγία της Ε.Ε., η οποία προβλέπει πως η επιφάνεια των προϊόντων καπνού θα είναι καλυμμένη σε ποσοστό 65% με φωτογραφίες και μηνύματα κατά του καπνίσματος.

Το μήνυμα στη συγκεκριμένη διαφήμιση ήταν «Fumar provoca embolias e invalidez», δηλαδή «το κάπνισμα προκαλεί εμβολές και αναπηρία».

Στα ελληνικά προϊόντα, βέβαια, το μήνυμα είναι ελαφρώς διαφορετικό: «Το κάπνισμα προκαλεί εγκεφαλικά επεισόδια και αναπηρία».

Το περιστατικό συνέβη στη Γαλικία της Ισπανίας και ειδικότερα στο Νοσοκομείο του Σαντιάγο ντε Κομποστέλα.

Ο 54χρονος, όπως αναφέρουν ισπανικά ΜΜΕ, ενημερώθηκε από φίλους του καπνίζοντες ότι το πρόσωπό του απεικονίζεται στη διαφήμιση.

Ο ίδιος εξεπλάγη, καθώς είχε μπει μεν στο νοσοκομείο, αλλά μόνο για να κάνει μια επέμβαση στη μέση του. Ας σημειωθεί ότι δεν έχει καπνίσει ποτέ του.

Πλέον, τον λόγο έχει η Δικαιοσύνη στην οποία κατέφυγε ο 54χρονος άνδρας, ενώ απ’ το νοσοκομείο έγινε γνωστό ότι διεξάγεται έρευνα για το περιστατικό.

Πέρα όμως από το τραγελαφικό στοιχείο του πράγματος, είναι απορίας άξιον αν η συγκεκριμένη καμπάνια κατά του καπνίσματος όντως αποδίδει και αποτρέπει τους καπνιστές από το να αγοράζουν τσιγάρα ή καπνό.

Σύμφωνα με μελέτη που έγινε πριν από λίγα χρόνια από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, πολλοί άνθρωποι, χωρίς να το συνειδητοποιούν, όταν βλέπουν σήμα «απαγορεύεται το κάπνισμα» αντιδρούν ενστικτωδώς θέλοντας να καπνίσουν.

«Είναι αντικρουόμενα τα αποτελέσματα τέτοιων ερευνών», λέει στην «Εφ.Συν.» η κλινική ψυχολόγος Αγγελική Μενεδιάτου.

«Πάντα πρέπει να λαμβάνουμε υπ’ όψιν πώς στήθηκαν αυτές οι έρευνες. Σε γενικές γραμμές τα εκφοβιστικά μηνύματα πάνω στις συσκευασίες δεν είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά γιατί αυξάνουν το άγχος του ατόμου, το οποίο στη συνέχεια για να το απωθήσει οδηγείται στην άρνηση του προβλήματος που είναι το κάπνισμα. Κατά συνέπεια, συνεχίζει να καπνίζει», προσθέτει.

Στέλεχος διαφημιστικής εταιρείας με το οποίο επίσης επικοινωνήσαμε μας περιέγραψε εντελώς αρνητικά τη συγκεκριμένη καμπάνια:

«Οι συγκεκριμένες φωτογραφίες είναι το λιγότερο αστείες και προκαλούν γέλιο. Είναι υπερβολικές και αισθητικά κακές-ψεύτικες. Αυτό λοιπόν δεν λειτουργεί αποτρεπτικά, ένα μήνυμα γραμμένο ξεκάθαρα -περίπου όπως ήταν παλιά- είναι πιο δυνατό από μια κακή/ερασιτεχνική φωτογραφία, που στο κάτω κάτω δείχνει κάτι που όλοι γνωρίζουμε.

»Ο καπνιστής που θέλει να συνεχίσει να καπνίζει είτε δεν δίνει καν σημασία είτε αγοράζει ταμπακιέρα. Είναι μια καμπάνια με τόσο κακή αισθητική που απλά δεν συγκινεί», μας λέει.

Τα λόγια του έρχεται να επιβεβαιώσει η κ. Μενεδιάτου:

«Συνήθως αυτές οι φωτογραφίες έχουν αποτέλεσμα σε όσους δεν καπνίζουν ή έστω στους περιστασιακούς καπνιστές. Για τους κανονικούς καπνιστές ισχύει το φαινόμενο της εξοικείωσης.

»Με λίγα λόγια, πέρα απ’ το ενδεχόμενο αρχικό σοκ, στη συνέχεια απλώς συνηθίζουν τις φωτογραφίες και δεν τους κάνουν καμία εντύπωση».

«Θα είχε νόημα», προσθέτει η κ. Μενεδιάτου, «αν η εικόνα συνοδευόταν από ουσιαστικές πληροφορίες που θα βοηθούσαν τον καπνιστή να απαλλαγεί απ’ το κάπνισμα. Να του ενισχύσουν την αίσθηση ότι μπορεί να κάνει κάτι για να το διακόψει».

Πέρα όμως απ’ το πόσο πετυχημένη ή όχι είναι η καμπάνια αισθητικά, υπάρχει και το θέμα του στιγματισμού που προωθεί. Μιλώντας με ανάπηρους ακτιβιστές, μας γίνεται σαφές κάτι που στους περισσότερους φαίνεται «αθώο».

«Καπνίζεις; Αρα εσύ φταις για την αναπηρία σου. Το κάπνισμα -αν το συνεχίσεις- θα σε εντάξει στους “άτυχους ανάπηρους”. Οι ανάπηροι δηλαδή, που παρουσιάζονται σαν κάτι το απεχθές, μια κατηγορία που απορρίπτεται εξ αρχής. Ο ρατσιστικός μύθος της αναπηρικής δυστυχίας του Βιγκότσκι, που θέλει τους ανάπηρους a priori δυστυχισμένους.

»Είναι άλλη μια στερεοτυπική αντίληψη που προωθεί το ιατροκεντρικό μοντέλο το οποίο αναπαράγουμε και έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη Συνθήκη για τα Δικαιώματα των Αναπήρων του ΟΗΕ που έχουμε κυρώσει με νόμο του κράτους το 2012, αλλά και με την κοινή λογική.

»Αν το μήνυμα ήταν απλώς “το κάπνισμα προκαλεί σοβαρές βλάβες ή παθήσεις ή τον θάνατο”, δεν θα υπήρχε πρόβλημα. Αλλά εδώ ουσιαστικά χρησιμοποιούνται οι ανάπηροι για να περαστεί ένα διαφημιστικό μήνυμα. Και παρουσιάζονται αρνητικά. Στη σπουδή της αναπηρίας διεθνώς ονομάζεται μισαναπηρισμός».

«Η… υποκρισία»

Η αλήθεια είναι ότι η Ε.Ε. έχει πάρει πολύ ζεστά την αντικαπνιστική εκστρατεία. Και αυτό γιατί, αν διαβάσει κανείς το σχετικό σάιτ, «το συνολικό κόστος του καπνίσματος στην Ε.Ε. υπολογίστηκε σε 544 δισ. ευρώ το 2009. Συνεπώς, κάθε καπνιστής που αποφασίζει να κόψει το κάπνισμα συμβάλλει στη μείωση της οικονομικής επιβάρυνσης των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης και των οικονομιών της Ευρώπης».

«Αυτό είναι η επιτομή της υποκρισίας», σχολιάζει η κ. Μενεδιάτου. «Αν όντως ενδιαφέρονται για την υγεία, ας απαγορεύσουν εντελώς το κάπνισμα. Δεν μπορείς να βγάζεις ως κράτος, ως Ευρώπη, χρήματα απ’ αυτό και απ’ την άλλη να λες στον καπνιστή “εσύ φταις, εσύ είσαι ο αποκλειστικός υπεύθυνος για την οικονομική επιβάρυνση των συστημάτων υγείας”. Δεν μου κάνει εντύπωση όμως, είναι η νεοφιλελεύθερη τάση που επικρατεί πλέον και στη Δημόσια Υγεία».

Ο επίλογος ανήκει σε μια καπνίστρια. Η Ελένη, 27 ετών, καπνίζει τα τελευταία 7 χρόνια. «Θέλω να σταματήσω το κάπνισμα, αλλά προς το παρόν δεν το έχω καταφέρει. Τις διαφημίσεις στα πακέτα απλώς τις αγνοώ. Αν θελήσω να το κόψω, θα το κάνω επειδή το θέλω και όχι επειδή με επηρέασε η διαφήμιση».