Τι είναι η λιποπρωτεΐνη – α; Ποιος είναι ο παράγοντας κινδύνου των καρδιαγγειακών νοσημάτων

Ένας στους πέντε Έλληνες έχει υψηλά επίπεδα Λιποπρωτεΐνης – ά. Τι είναι όμως αυτός ο δείκτης για τον οποίο ακούσαμε πρόσφατα για πρώτη φορά όταν συμπεριλήφθηκε στο πρόγραμμα «Προλαμβάνω» στο πλαίσιο της Εθνικής Δράσης Πρόληψης των Καρδιαγγειακών Νοσημάτων για όλους τους πολίτες άνω των 30 ετών, του υπουργείου Υγείας; Γιατί δεν τον γνωρίζαμε και δεν τον αξιολογούσαμε μέχρι τώρα; Πόσο σημαντική είναι για την καλή υγεία της καρδιάς μας; 

Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης του Κοινού για την Λιποπρωτεΐνη – α , γνωστή ως Lp(a), η σημερινή (24 Μαρτίου) και η  Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης ενημερώνει για τον κρίσιμο ρόλο που διαδραματίζει ως ένας ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου της καρδιαγγειακής νόσου και της στένωσης της αορτικής βαλβίδας.

Τι είναι η Λιποπρωτεΐνη – α;

Είναι μία λιποπρωτεΐνη του αίματος. Ένα σωματίδιο που αποτελείται κυρίως από πρωτεΐνες, αλλά και λιπίδια, με κυριότερο τη χοληστερόλη. Η Lp(a) μοιάζει με την «κακή» λιποπρωτεΐνη LDL, με σημαντική διαφορά ότι περιέχει μία επιπλέον πρωτεΐνη, την απολιποπρωτεΐνη (a), που την καθιστά περισσότερο επικίνδυνη για τα αγγεία μας. Η βιοσύνθεση της Lp(a) γίνεται στο ήπαρ. Τα επίπεδά της στο αίμα καθορίζονται κυρίως γενετικά, δηλαδή κληρονομούνται, συνεπώς παραμένουν σταθερά κατά τη διάρκεια της ζωής μας και δεν επηρεάζονται σημαντικά από τον τρόπο ζωής, τις διατροφικές συνήθειες, τη σωματική άσκηση και τις μεταβολές του σωματικού βάρους. Στις γυναίκες ενδέχεται να παρατηρηθεί μια ήπια αύξηση της συγκέντρωσης της Lp(a) μετά την εμμηνόπαυση.

Όσον αφορά τις φυσιολογικές της λειτουργίες, θεωρείται ότι η Lp(a)  μπορεί να συμμετέχει σε μηχανισμούς επούλωσης τραυμάτων και άμυνας του οργανισμού. Ωστόσο, τα αυξημένα επίπεδά της διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των αθηρωματικών πλακών στο τοίχωμα των αρτηριών και συνεπώς είναι ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για το έμφραγμα του μυοκαρδίου, το ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο, την περιφερική αρτηριακή νόσο (νόσος των αρτηριών των κάτω άκρων) καθώς και της στένωσης της αορτικής βαλβίδας της καρδιάς.

Επιδημιολογικά δεδομένα για την Lp(a).

Ένας στους 5 παγκοσμίως – περίπου το 20% του πληθυσμού – έχει υψηλά επίπεδα Lp(a) (>50 mg/dL; >125 nmol/L), καθιστώντας την αυξημένη συγκέντρωση αυτής της λιποπρωτεΐνης ως την περισσότερο συχνή γενετική διαταραχή των επιπέδων των λιποπρωτεϊνών και των λιπιδίων στο αίμα. 

Ενας στους 5 και στη χώρα μας, σύμφωνα με την επιδημιολογική μελέτη ΑΤΤΙΚΗ (2002-2022) έχει υψηλά επίπεδα Lp(a) χωρίς διαφοροποίηση μεταξύ των ανδρών και γυναικών. Πρόσφατη μελέτη από Έλληνες ερευνητές κατέδειξε ότι η ενσωμάτωση της Lp(a) στην κλινική εκτίμηση κινδύνου βελτιώνει ουσιαστικά τη σωστή διαστρωμάτωση του καρδιαγγειακού κινδύνου, αναδεικνύοντας άτομα υψηλού κινδύνου τα οποία δεν θα είχαν ταυτοποιηθεί με βάση τους συμβατικούς κλινικούς δείκτες.

Γιατί είναι Σημαντική η Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Lp(a);

Η Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Lp(a) έχει ως στόχο να ενημερώσει για τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου που διατρέχουν τα άτομα με αυξημένα επίπεδα Lp(a) και να προτρέψει όλους να μετρήσουν τη συγκέντρωσή της στο αίμα. 

Υπολογίζεται ότι περίπου 1,4  δισεκατομμύρια άτομα παγκοσμίως έχουν υψηλά επίπεδα Lp(a), παρόλα αυτά μόνο το 1-2% του συνολικού πληθυσμού έχει μετρήσει και γνωρίζει τα επίπεδά της. Η Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης, όπως και η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης καθώς και η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία, συνιστούν να γίνεται η μέτρηση της Lp(a) τουλάχιστον μια φορά κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου, χωρίς να χρειάζεται να γίνονται συχνές επαναλήψεις. Συνεπώς, όλοι πρέπει να γνωρίζουμε τα επίπεδα της Lp(a) στο αίμα μας. Στο πλαίσιο αυτό είναι σημαντικό η πολιτεία και οι υγειονομικές αρχές να αναλάβουν πρωτοβουλία ενημέρωσης των πολιτών για τη σημασία της μέτρησής της.

Ο προσδιορισμός των επιπέδων της Lp(a) γίνεται με μια απλή εργαστηριακή εξέταση αίματος. Τα επίπεδα της Lp(a) που σχετίζονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο είναι >50 mg/dL (>125 nmol/L). Ωστόσο, ο πραγματικός κίνδυνος που διατρέχει κάποιος δεν εξαρτάται μόνο από την τιμή της Lp(a), αλλά από το συνολικό προφίλ καρδιαγγειακού κινδύνου.

Τι πρέπει να κάνουμε αν έχουμε υψηλά επίπεδα Lp(a);

Με δεδομένο ότι με τις υπάρχουσες θεραπείες τα επίπεδα της Lp(a) δεν μπορούν να μειωθούν σημαντικά, είναι απαραίτητο τα άτομα με αυξημένη Lp(a) να ρυθμίζουν έγκαιρα και αποτελεσματικά άλλους συνυπάρχοντες παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως είναι το κάπνισμα, η υψηλή συγκέντρωση της «κακής» LDL-χοληστερόλης, ο διαβήτης, η αρτηριακή υπέρταση και η παχυσαρκία. Επίσης, τα άτομα αυτά θα πρέπει να ακολουθούν ένα υγιεινό τρόπο ζωής, όπως διατροφή με λίγα λιπαρά, συχνή άσκηση και διακοπή/αποφυγή του καπνίσματος.