«Το πρόβλημα είναι εδώ, στη Λέσβο. Ελα να το δεις από κοντά. Ελα να βραχείς όπως βρεχόμαστε εμείς καθημερινά για να σώσουμε πρόσφυγες. Μην κάνεις κριτική εκ του ασφαλούς. Η Μέρκελ από το γραφείο της μπορεί να λέει και να κάνει ό,τι θέλει».
Η συνομιλήτριά μας, η Ελένα Ερέρος Ρίβας, σίγουρα δεν είναι συνηθισμένη περίπτωση ανθρώπου, πόσο μάλλον, δημοσιογράφου.
Πρέπει να είναι ελάχιστες οι περιπτώσεις ρεπόρτερ οι οποίοι, αφού κατέγραψαν τις δραματικές σκηνές με τους πρόσφυγες που καταφτάνουν καθημερινά στα νησιά του Αιγαίου, πέρασαν μπροστά από την κάμερα κι έγιναν οι ίδιοι εθελοντές.
Από τον περασμένο Νοέμβρη, η Ελένα Ερέρος έχει περάσει το περισσότερο διάστημα στη Λέσβο. Αρχικά ως ρεπόρτερ για το ισπανικό κανάλι La Sexta κι αργότερα ως εθελόντρια.
Η Ελένα εργάζεται ως freelance δημοσιογράφος τα τελευταία οχτώ χρόνια.
Ηταν ανταποκρίτρια σε θέματα Μέσης Ανατολής με έδρα το Ισραήλ, από όπου κάλυπτε και τον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία.
Τα τελευταία χρόνια η έδρα της είναι στη Μαδρίτη όπου έχει μόνιμη συνεργασία με το κανάλι La Sexta, καθώς και με τον ραδιοφωνικό σταθμό Onda Cero και τη διαδικτυακή εφημερίδα El Diario.
Από μικρή είχε δείξει ιδιαίτερη ευαισθησία στο θέμα των προσφύγων χάρη και στη μητέρα της, επίσης δημοσιογράφο, η οποία για 22 χρόνια δούλευε για την Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (ACNUR).
Για μήνες, η Ελένα έβλεπε από το γραφείο της στη Μαδρίτη τις θλιβερές εικόνες με τους χιλιάδες πρόσφυγες που προσπαθούσαν να περάσουν στην Ευρώπη και κάτι «την έτρωγε», όπως λέει.
Πρότεινε στο κανάλι της μια σειρά ρεπορτάζ στην οποία θα ακολουθούσε τις προσφυγικές ροές.
Ξεκίνησε με την Ουγγαρία, κατέβηκε στα Βαλκάνια και τον Νοέμβρη κατέληξε στη Λέσβο μαζί με δύο Ισπανούς οπερατέρ, αφού πρώτα πέρασε από την Τουρκία, παρακολουθώντας τις μαφίες που ελέγχουν τη διακίνηση.
«Στο νησί ήρθαμε σε επαφή με την Proactiva, μια οργάνωση Ισπανών διασωστών. “Oι άγγελοι της θάλασσας”. Ετσι τους φωνάζουν εδώ. Δουλέψαμε μαζί τους γύρω στις 12 μέρες.
Αυτοί έκαναν τις διασώσεις στη θάλασσα κι εμείς κάναμε τα γυρίσματα από τη στεριά, ενώ παράλληλα βοηθούσαμε: τυλίγαμε τους ανθρώπους με ισοθερμικές κουβέρτες, τους δίναμε στεγνά ρούχα, νερό, λίγη τροφή…
Μπορώ να πω ότι η δουλειά αυτή καθεαυτή δεν κράτησε πάνω από πέντε μέρες συνολικά. Οι υπόλοιπες ήταν κυρίως εθελοντική βοήθεια. Οταν βλέπεις σε μία μόνο μέρα να φτάνουν 25 βάρκες, αφήνεις τη δουλειά και βοηθάς. Δεν μπορείς να κάνεις διαφορετικά».
Το τελευταίο βράδυ της στη Λέσβο, μια τραγική εμπειρία τη σημάδεψε και την έκανε να αλλάξει πορεία.
«Μας ειδοποίησαν αργά το βράδυ ότι μια βάρκα πλησίαζε στη στεριά, στην παραλία Κάγια. Πήγαμε ώς εκεί για να διαπιστώσουμε ότι όντως ήταν βάρκα με πρόσφυγες και όχι ψαροκάικο ή κάτι άλλο, ώστε να ειδοποιήσουμε τους διασώστες».
Δεν πρόλαβαν όμως. Η βάρκα βρισκόταν ήδη στα 10 μέτρα από τη στεριά, αφού βολόδερνε για 8 ώρες στα κύματα.
Κάποιοι προσπαθούσαν να βγουν μόνοι τους. Ενα αγόρι 12 χρόνων προσπαθούσε να τραβήξει έξω τη μητέρα του, ενώ η μηχανή ήταν αναμμένη.
Η βάρκα πήρε κλίση και η προπέλα του έπιασε το πόδι. Το παιδί μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο σε άσχημη κατάσταση.
«Λίγο μετά», συνεχίζει η Ελένα, «μου έδωσαν να κρατήσω ένα μωρό τυλιγμένο με πέντε ισοθερμικές κουβέρτες. Νεογέννητο, χωρίς καθόλου λίπος πάνω του. Πρέπει να είχε γεννηθεί μια-δυο μέρες, ίσως και λίγες ώρες πριν, απέναντι στην Τουρκία. Το μωρό έφυγε ζωντανό από τα χέρια μου, αλλά ώσπου να μπει στο λεωφορείο που θα μετέφερε τους πρόσφυγες στον καταυλισμό, είχε ξεψυχήσει».
Τα γεγονότα εκείνης της νύχτας δεν την άφηναν να ησυχάσει.
Στη Μαδρίτη, άρχισε να υποφέρει από αϋπνίες.
Το μυαλό της είχε μείνει στη Λέσβο.
Τότε ήταν που αποφάσισε να επιστρέψει στο νησί, αυτή τη φορά ως εθελόντρια.
«Μαζευτήκαμε τέσσερις άνθρωποι κι αποφασίσαμε να φτιάξουμε μια ομάδα εθελοντών που την ονομάσαμε “Welcome to Lesbos” (Καλώς ήρθατε στη Λέσβο). Αυτό έγινε τον Δεκέμβρη. Ανοίξαμε τραπεζικό λογαριασμό και ζητήσαμε την ενίσχυση του κόσμου. Μέσα σε τρεις εβδομάδες συγκεντρώσαμε 10.000 ευρώ. Με αυτά τα χρήματα αγοράσαμε το υλικό για τις διασώσεις στη στεριά: θερμικές κουβέρτες, ρούχα, παπούτσια… Τα έξοδα του ταξιδιού, εισιτήρια και διαμονή, τα κάλυψε ένας φίλος μου».
H επιστροφή στη Λέσβο ήταν μια «θεραπευτική» εμπειρία για την Ελένα Ερέρος.
Κάθε άνθρωπος που φτάνει ζωντανός στη στεριά είναι μια νίκη για όλους τους εθελοντές.
«Ξέρεις τι χρειάζονται περισσότερο αυτοί οι άνθρωποι;» ρωτάει. «Ούτε κουβέρτες ούτε ρούχα. Το πρώτο που χρειάζονται είναι μια αγκαλιά κι ένα φιλί. Αυτοί οι άνθρωποι φτάνουν εδώ τρομαγμένοι. Ανάμεσά τους υπάρχουν ηλικιωμένοι, μικρά παιδιά, μωρά… Χρειάζονται μια αγκαλιά, ένα καλωσόρισμα, να τους κάνεις να νιώσουν ασφαλείς και να τους πεις πως το χειρότερο έχει πια περάσει».
Βέβαια, από τη χαρά της καθημερινής προσφοράς δεν λείπουν ποτέ οι δυσάρεστες εκπλήξεις. Η Ελένα υποδέχτηκε στη Λέσβο ως εθελόντρια φίλους της από τη Συρία, ανθρώπους που πριν λίγα χρόνια δεν φαντάζονταν ούτε στους χειρότερους εφιάλτες τους ότι θα επιβιβάζονταν σε μια βάρκα για να γλιτώσουν από τον πόλεμο.
«Ξέρεις πόσο εξευτελιστικό είναι», λέει, «για έναν άνθρωπο που σε είχε υποδεχτεί στην πατρίδα του σε ένα μεγάλο σπίτι κι είχε δύο αυτοκίνητα να σε βλέπει τώρα να τον υποδέχεσαι εσύ σε αυτή την κατάσταση και να του δίνεις στεγνό παντελόνι να αλλάξει;»
Στο μεταξύ, η ομάδα μεγάλωσε. «Εχουμε μαζί μας εδώ και μια εβδομάδα έναν γιατρό από την Ισπανία», λέει με καμάρι.
Η ομάδα έχει σελίδα στο facebook και λογαριασμό στο twitter (@welcomelesbos), από όπου ενημερώνει για τις δραστηριότητές της.
Το πρόγραμμά της έχει διάρκεια ενός μήνα. Ξεκίνησε στις 13 Γενάρη και έληξε πριν από λίγες μόλις μέρες, στις 13 Φλεβάρη.
Στόχος τους είναι να συγκεντρώσουν πόρους και να ξαναπάνε στη Λέσβο τον Απρίλη. Πάντως, όπως μας λέει η Ελένα, ούτε και οι άλλοι, πιο παλιοί και έμπειροι διασώστες μένουν στο νησί για μεγαλύτερο διάστημα:
«Το επιτελείο της Proactiva, για παράδειγμα, ανανεώνεται κάθε 15 μέρες. Δύσκολα αντέχει κανείς παραπάνω. Η κατάσταση είναι εξουθενωτική και σωματικά, αλλά πολύ περισσότερο ψυχικά».
Πώς βλέπει τη στάση των ντόπιων απέναντι στους πρόσφυγες και τους εθελοντές;
«Καλή. Παράλληλα, βέβαια, έχει αναπτυχθεί μια μικρή μαφία η οποία εκμεταλλεύεται τους πρόσφυγες. Σε γενικές γραμμές όμως, οι κάτοικοι του νησιού έχουν επιδείξει μια αξιοθαύμαστη ανθρωπιά».
Αντίθετα, δεν βρίσκει καθόλου καλή τη στάση της Ευρωπαϊκής Ενωσης απέναντι στη χώρα μας, αλλά και σε όλο τον χειρισμό του προσφυγικού προβλήματος.
«Πώς είναι δυνατό να ζητούν περισσότερα από την Ελλάδα; Η χώρα δεν μπορεί να αντεπεξέλθει μόνη της σε αυτή την προσφυγική κρίση», λέει με θυμό.
«Η Ε.Ε. υποσχέθηκε βοήθεια. Γιατί δεν τη στέλνει; Κανονικά, εγώ δεν θα έπρεπε να βρίσκομαι εδώ ως εθελόντρια. Μόνο ως κανονική εργαζόμενη και αμειβόμενη με ευρωπαϊκά χρήματα. Οι Ευρωπαίοι έχουν υπογράψει κάποιες διεθνείς συμβάσεις. Ας τις τιμήσουν λοιπόν. Είναι ντροπή αυτό που συμβαίνει».
Η Ελένα Ερέρος Ρίβας γίνεται πραγματικά χειμαρρώδης όταν η κουβέντα φτάνει στην ευρωπαϊκή αδιαφορία και υποκρισία.
«Για μένα, το Νόμπελ Ειρήνης δεν το αξίζει κανένας Ομπάμα και καμία Ευρωπαϊκή Ενωση. Αυτοί είναι υπεύθυνοι για τους πολέμους που προκαλούν το κύμα των προσφύγων. Αν κάποιος αξίζει να πάρει το Νόμπελ είναι εκείνος ο ψαράς στη Βόρεια Λέσβο που μπαίνει στη θάλασσα καθημερινά για να σώσει κόσμο. Είναι υποψήφιος. Αν του το δώσουν, θέλω να είμαι εδώ».
➤ Δείτε τον διαδραστικό πανελλαδικό χάρτη σημείων συλλογής ειδών για τους πρόσφυγες
