Ψηφιακός μετασχηματισμός των τρένων – ποιων τρένων;

Την ώρα που ο σιδηρόδρομος στην Ελλάδα τελεί υπό διαρκή συρρίκνωση και σε πλήθος γραμμών τα δρομολόγια καταργούνται, ο ΟΣΕ αποφάσισε να προχωρήσει στον «ψηφιακό εκσυγχρονισμό» του, αναθέτοντας στην ΤΕΡΝΑ έργα πληροφορικής συνολικού ύψους 57,9 εκατομμυρίων ευρώ από τα οποία, μάλιστα, το μεγαλύτερο μέρος πρέπει να εκτελεστεί εντός 5 μηνών.

Ερωτήματα γεννά το πολύ σύντομο διάστημα στο οποίο πρέπει να εκτελεστεί μια σύμβαση με πολύπλοκο αντικείμενο το οποίο περιλαμβάνει δημιουργία «έξυπνων σταθμών», συστήματα αυτόματης έκδοσης και ακύρωσης εισιτηρίων και καρτών, συστήματα βιντεοεπιτήρησης με δυνατότητα καταμέτρησης επιβατών, πινακίδες πληροφόρησης και ένα πλήθος άλλων μελετών και εκπαιδεύσεων. Σημειώνεται, πάντως, ότι η ανάδοχος ΤΕΡΝΑ δέχθηκε να μειωθεί η διάρκεια της βασικής σύμβασης από τους 8 μήνες που ήταν αρχικά (η διακήρυξη βγήκε το περασμένο καλοκαίρι) στους 5, δεδομένου ότι το βασικό έργο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης, που λήγει επίσης το καλοκαίρι.

Πρόσθετα ερωτήματα δημιουργεί το γεγονός ότι και οι Ιταλοί της Hellenic Train έχουν αναλάβει δέσμευση να επενδύσουν 15 εκατομμύρια ευρώ σε τεχνολογικά συστήματα που αφορούν επίσης την πληροφόρηση των επιβατών, εμπορική πλατφόρμα και τις θύρες εισόδου στους σταθμούς. Η υποχρέωση αυτή προκύπτει από τη σύμβαση που υπέγραψαν με το ελληνικό Δημόσιο στο τέλος του 2025 για να εισπράττουν ετησίως κρατική επιχορήγηση 62 εκατομμυρίων ευρώ με προσαύξηση αναλόγως του πληθωρισμού. Εδώ ίσως δίνεται μια απάντηση από το γεγονός ότι οι Ιταλοί είχαν αναλάβει αντίστοιχη δέσμευση και το 2022, στην προηγούμενη σύμβαση με το Δημόσιο. Τότε, οι τεχνολογικές επενδύσεις των 15 εκατ. ευρώ έπρεπε να έχουν υλοποιηθεί μέχρι το τέλος του 2024, ενώ με τη νέα σύμβαση η ημερομηνία μετακινήθηκε στις 31/12/2027.

Το έργο για τον «Ψηφιακό Εκσυγχρονισμό» του ΟΣΕ είχε ενταχθεί στο Ταμείο Ανάκαμψης από το 2024, αλλά ο διαγωνισμός συνάντησε εμπόδια στα πρώτα του βήματα και ενστάσεις από ενδιαφερόμενους αναδόχους. Τελικά, προκηρύχθηκε τον Ιούνιο του 2025 και κατέληξε στην ΤΕΡΝΑ πριν από λίγες ημέρες. Ο ανάδοχος είναι κοινοπραξία των εταιρειών ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ και ΤΕΡΝΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΓΙΩΝ, η οποία έχει διακριτικό τίτλο «ΟΣΕ ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ». Ομως, ο ανάδοχος μπορεί, βάσει της σύμβασης, να χρησιμοποιήσει ως υπεργολάβο τη (μητρική) ΓΕΚ-ΤΕΡΝΑ, αναθέτοντας σε εκείνη έργα στα συστήματα διαχείρισης εισιτηρίων, τις υποδομές «έξυπνων σταθμών», έτοιμο λογισμικό, μελέτες και υπηρεσίες Διαχείρισης Εργου. Στη σύμβαση αναφέρεται επίσης ότι μπορεί να λειτουργήσει ως υπεργολάβος και η κορεατική LG, χωρίς να αναφέρεται το αντικείμενο που θα αναλάβει. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, το σχήμα θυμίζει αρκετά τις εταιρείες που έχουν αναλάβει τα συστήματα έκδοσης εισιτηρίων για τις αστικές συγκοινωνίες Αθηνών και Θεσσαλονίκης.

Το βασικό αντικείμενο της σύμβασης που πρέπει να εκτελεστεί σε 5 μήνες είναι ύψους 31,2 εκατομμυρίων ευρώ, από τα οποία τα 24 είναι συνεισφορά του Ταμείου Ανάκαμψης. Υπάρχει όμως και μεγάλο κομμάτι έργων προαίρεσης τα οποία μπορούν να καλυφθούν από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και με αυτά το συνολικό κόστος ανεβαίνει στα 57,9 εκατομμύρια με τον ΦΠΑ. Μέσα στην προαίρεση περιλαμβάνονται δικαιώματα συντήρησης για 30 σταθμούς έως 3 έτη, συντήρηση για ακόμη 35 σταθμούς και δικαιώματα αύξησης αντικειμένου ύψους 11,5 εκατομμυρίων χωρίς τον ΦΠΑ. Εννοείται, πάντως, ότι θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να δημιουργήσει μια εταιρεία τέτοια περίπλοκα συστήματα πληροφορικής και μετά να αναλάβει κάποια άλλη τη συντήρηση. Για το αν τα συστήματα που θα εγκαταστήσει ο ΟΣΕ θα «συνομιλούν» με εκείνα της Hellenic Train ή εκείνα του ΟΑΣΑ και του ΟΑΣΘ, η απορία θα λυθεί επί του πεδίου.

Με μειωμένα δρομολόγια

Θα ξοδευτούν, όπως φαίνεται, δεκάδες εκατομμύρια για να αποκτήσει ο ελληνικός σιδηρόδρομος «έξυπνους σταθμούς», αλλά το ερώτημα είναι εάν σε αυτούς θα φτάνουν κάποτε και τρένα. Τα δρομολόγια είναι καταργημένα αυτή τη στιγμή σε πολλά τμήματα του δικτύου, με χαρακτηριστικότερη περίπτωση τη γραμμή Αλεξανδρούπολης-Ορμενίου στον Εβρο, που είχε κλείσει από τον Ιανουάριο, προχθές ανακοινώθηκε η επανέναρξη δρομολογίων και χθες η… επαναδιακοπή τους.

Τον Ιανουάριο, αιτία ήταν οι τοπικές πλημμύρες που οδήγησαν στο «σπάσιμο» της γραμμής προκειμένου να εκτονωθεί η πίεση των υδάτων. Χθες, η διακοπή επιβλήθηκε προληπτικά καθώς υπήρξε ενημέρωση από τη Βουλγαρία για μεγάλους όγκους νερού που θα διοχετευθούν στον Εβρο. Εκτός της γραμμής Αλεξανδρούπολης-Ορμενίου, τα δρομολόγια έχουν ανασταλεί στα τμήματα Θεσσαλονίκη-Σέρρες, στον τρενάκι του Πηλίου τα Σαββατοκύριακα και στο τμήμα Κατάκολο-Ολυμπία, ενώ συνεχή προβλήματα προκύπτουν και στον οδοντωτό Διακοπτού-Καλαβρύτων. Ο κεντρικός άξονας Αθηνών-Θεσσαλονίκης έχει μόλις δύο ζεύγη δρομολογίων ημερησίως, ενώ Δράμα και Φλώρινα έχουν πολλά χρόνια να δουν τρένο, όπως επίσης η Καλαμπάκα και ο Βόλος.