Ο Κώστας Γαβράς στο σημείο «Ζ»

Eξήντα τρία χρόνια μετά τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, 60 χρόνια από τη συγγραφή του «Ζ» από τον Βασίλη Βασιλικό και 57 χρόνια από το γύρισμα της ταινίας «Ζ» από τον Κώστα Γαβρά, στο σημείο της Θεσσαλονίκης όπου διαδραματίστηκαν τα αιματηρά γεγονότα, η πόλη υποδέχθηκε τον σκηνοθέτη, αναδεικνύοντας με την ευκαιρία το ιστορικό σημείο σε τοπόσημο.

Ο σκηνοθέτης γιόρταζε χθες τα 93α γενέθλιά του και βρέθηκε στο σημείο «Ζ» παρουσία των δημοτικών αρχόντων αλλά και των ελάχιστων πλέον ζωντανών μαρτύρων της βραδιάς κατά την οποία ο βουλευτής της ΕΔΑ δολοφονούνταν από κράτος και παρακρατικούς.

Οι αυτόπτες

Ο «Δείκτης Μνήμης» που τοποθετήθηκε παρουσία του Γαβρά έπειτα από απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Θεσσαλονίκης είναι η μοναδική κίνηση απόδοσης τιμών από τις επίσημες αρχές της πόλης, αφού ακόμη και το σχετικό μνημείο (διασταύρωση Ελ. Βενιζέλου και Ερμού) είναι προσφορά ιδιώτη (Απόστολου Φωκά).

Η πινακίδα είναι διπλής όψεως, δίγλωσση (ελληνικά και αγγλικά) και πάνω της με κείμενα και φωτογραφίες μαθαίνουν οι διαβάτες πληροφορίες για τον Γρηγόρη Λαμπράκη, την ταινία του κ. Γαβρά, το ομώνυμο μυθιστόρημα του Βασίλη Βασιλικού και τη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη.

Συνοδευόμενος από τον δήμαρχο Στέλιο Αγγελούδη, τον πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου Σπύρο Βούγια, τον πρόεδρο του Μουσείου Μ. Θεοδωράκη Ζάτουνας, Παρασκευά Παρασκευόπουλο -που οργάνωσαν τις εκδηλώσεις-, και έχοντας δίπλα του τη σύζυγό του Μισέλ, ο παγκοσμίου φήμης σκηνοθέτης στάθηκε μπροστά στον «Δείκτη Μνήμης» περιτριγυρισμένος από αυτούς/ές που ήταν αυτόπτες μάρτυρες όσων συνέβησαν το βράδυ της δολοφονίας του βουλευτή της ΕΔΑ.

Οι αυτοβούλως προσελθόντες Σπύρος Σακέττας, Αλέκος Γρίμπας, Καίτη Τσαρουχά και Γιώργος Μπαλάσης μίλησαν στον σκηνοθέτη για τα πραγματικά περιστατικά, του έδωσαν εικόνα του χώρου όπως ήταν εκείνα τα χρόνια, περιέγραψαν από πού βγήκε το τρίκυκλο των δολοφόνων, πού στέκονταν οι παρακρατικοί τραμπούκοι, πώς απομονωθήκαν όσοι είχαν βρεθεί στην εκδήλωση της ΕΔΑ αλλά και πώς απέτυχε η διαφυγή των δολοφόνων.

Στις συγκινητικές στιγμές σημειώνουμε το ποίημα του Βύρωνα Λεοντάρη που παρέδωσε στον σκηνοθέτη ο Σπύρος Σακέττας και την παρουσία του Νίκου Τέμπου, πολίτη της Θεσσαλονίκης που έζησε τα γεγονότα εκείνης της βραδιάς ως γείτονας και ο οποίος παραβρέθηκε ξανά στο σημείο, σηκώνοντας μια μικρή πινακίδα με τη φωτογραφία του Λαμπράκη, πινακίδα την οποία στη συνέχεια δώρισε στον κ. Γαβρά.

Το νόημα του μνημείου

Βαθιά συγκινημένος ο κ. Γαβράς περιεργάστηκε προσεκτικά τον «Δείκτη Μνήμης» λέγοντας πως «εκείνο που ήθελα να σας πω και επιμένω, αυτή δεν είναι μια τελετή για το φιλμ, είναι μια τελετή για τον άνθρωπο, τον Λαμπράκη. Τον Λαμπράκη που γύριζε στον κόσμο με την πινακίδα λέγοντας “Ελλάς” και πίσω από την πινακίδα είχε τα σημεία της ειρήνης. Δηλαδή ζητούσε την Ελλάδα σε ειρήνη».

Ο σκηνοθέτης υπογράμμισε πως «οι ιδέες του Λαμπράκη για την Ελλάδα πρέπει να μείνουν, όχι το φιλμ, όχι εγώ. Γιατί η Ελλάδα πρέπει να μείνει έτσι, όλοι μαζί. Να είμαστε όλοι μαζί, να ξεχάσουμε, όπως το έλεγε, τους φανατισμούς, τις διαφορές που έχουμε και να μείνουμε σε μια συζήτηση μεταξύ μας, όλοι οι Ελληνες.

»Και να μην ξαναπεράσουμε πια από μίση και από εμφυλίους πολέμους, όπως τον έζησε η γενιά μου. Δεν τον έχετε ζήσει εσείς, η γενιά μου τον έζησε, είναι το χειρότερο από όλα τα πράγματα. Ελπίζω λοιπόν ο Λαμπράκης να είναι παράδειγμα. Αυτή είναι η σημασία αυτού του μνημείου».

Το βράδυ πραγματοποιήθηκε ανοιχτή εκδήλωση στην αίθουσα συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου Θεσσαλονίκης με την παρουσία του σπουδαίου σκηνοθέτη. Οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και το Μουσείο Μίκη Θεοδωράκη Ζάτουνας.

Η βραδιά έκλεισε με τον εορτασμό των 93ων γενεθλίων του σκηνοθέτη και μουσικό πρόγραμμα, με τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη τα οποία απέδωσαν η Καλλιόπη Βέττα, ο Αγγελος Θεοδωράκης-Παπαγγελίδης και ο Παναγιώτης Καραδημήτρης. Στην εκδήλωση παραβρέθηκε και η κόρη του Μίκη Θεοδωράκη, Μαργαρίτα.

Το τετραήμερο

Το πρόγραμμα Γαβρά στη Θεσσαλονίκη έχει συνέχεια σήμερα (7 μ.μ.) με τη μετονομασία του πολιτιστικού χώρου του πρώην εργοστασίου Κωνσταντινίδη ΗΛΙΟΣ του Δήμου Νεάπολης-Συκεών, σε «Πολυχώρο Πολιτισμού Ζ». Το Σάββατο, (7.30 μ.μ.) ο Δήμος Καλαμαριάς υποδέχεται τον Κώστα Γαβρά στο Remezzo, σε μια συνάντηση-συζήτηση του σκηνοθέτη με νεολαίους των πολιτιστικών σχημάτων και φορέων πολιτισμού του δήμου.

Το τετραήμερο παραμονής του Κώστα Γαβρά στη Θεσσαλονίκη θα ολοκληρωθεί με την προβολή της ταινίας του «Ζ» και συζήτηση (Κυριακή 15 Φεβρουαρίου, 11.30 π.μ. «ΟΛΥΜΠΙΟΝ»), σε διοργάνωση του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, του δήμου και του Μουσείου Μίκη Θεοδωράκη Ζάτουνας, με οικοδεσπότες τον πρόεδρό του φεστιβάλ Ακη Σακελλαρίου, τον κ. Αγγελούδη, τον πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου Σπύρο Βούγια και τον κ. Παρασκευόπουλο.

Σημ.: Η ηλεκτρονική διαφημιστική πινακίδα –την οποία κάποιοι σκέφτηκαν και κάποιοι φυσικά ενέκριναν– η οποία είναι τοποθετημένη πάνω από το μνημείο, για την ακρίβεια το σκέπει, αποτελεί μια αδιανόητα αισχρή αισθητική παρέμβαση και –μέχρι το ξήλωμά της από τον δήμο– κηλίδα και ντροπή στο κορμί της πόλης.