Δέκα χρόνια μετά την πυρκαγιά στο κλαμπ Collective του Βουκουρεστίου, που κόστισε τη ζωή σε 65 ανθρώπους και άφησε πίσω της εκατοντάδες τραυματίες, η Ρουμανία εξακολουθεί να μη διαθέτει λειτουργικό κέντρο για την αντιμετώπιση βαριά εγκαυματιών. Το τραγικό γεγονός αποκάλυψε τις χρόνιες αδυναμίες ενός συστήματος υγείας που επί χρόνια έκρυβε πίσω από τις γραφειοκρατικές υποσχέσεις του την πραγματικότητα: έλλειψη εξειδικευμένων κλινών, ανεπαρκής εξοπλισμός και νοσοκομεία πλημμυρισμένα από ανθεκτικά μικρόβια και κρατική διαφθορά.
Η υπόθεση Collective σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά. Από τους 146 τραυματίες που νοσηλεύτηκαν, οι 38 πέθαναν στα νοσοκομεία. Οι 33 από αυτούς είχαν επιζήσει τις πρώτες μέρες, αλλά υπέκυψαν αργότερα, σε ένα σύστημα που αποδείχθηκε ανίκανο να τους κρατήσει ζωντανούς. Τα έγγραφα της δίκης καταγράφουν πως οι 23 πέθαναν από πολυανθεκτικές νοσοκομειακές λοιμώξεις – ένα αθέατο «δεύτερο πυρ» που έκαιγε τα σώματά τους μέσα στις ΜΕΘ.
Δέκα χρόνια μετά, σχεδόν τίποτα δεν έχει αλλάξει. Η χώρα των 19 εκατομμυρίων κατοίκων, που υπόσχεται εδώ και χρόνια την ίδρυση τριών σύγχρονων κέντρων εγκαυμάτων, συνεχίζει να μεταφέρει τους πιο σοβαρά ασθενείς της στο εξωτερικό. Οι εξαγγελίες διαδέχονται η μία την άλλη, αλλά το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: οι βαριά εγκαυματίες πεθαίνουν μέσα στα νοσοκομεία της, περιμένοντας ένα αεροπλάνο που δεν έρχεται ποτέ στην ώρα του. Οι τρεις νέες μονάδες –σε Τιμισοάρα, Τάργκου Μουρές και Βουκουρέστι– αναμένεται να ολοκληρωθούν το 2026-2027 με χρηματοδότηση από την Παγκόσμια Τράπεζα. Μέχρι τότε, οι περισσότεροι ασθενείς θα συνεχίσουν να μεταφέρονται σε Βέλγιο, Γερμανία και Αυστρία.
Τα θύματα που νοσηλεύτηκαν μετά τη φωτιά του 2015 περιέγραψαν έναν «δευτερεύοντα» θάνατο μέσα στα νοσοκομεία. Η υπόθεση αναζωπύρωσε την ανάγκη για διαφάνεια και λογοδοσία – ένα κλίμα στο οποίο αναδύθηκαν προσωπικότητες κατά της διαφθοράς, όπως η εισαγγελέας Λάουρα Κοβέσι. Το συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ Collective (Netflix) καταγράφει με σκληρή λεπτομέρεια την πορεία της έρευνας, τις αποκαλύψεις για νοθευμένα/αραιωμένα αντισηπτικά και την πίεση που άσκησαν η ερευνητική δημοσιογραφία και ακτιβιστές ώστε να φωτιστεί ολόκληρη η αλυσίδα ευθυνών. Το ρουμανικό συλλογικό τραύμα φέρνει στη μνήμη και την ελληνική τραγωδία του 2018.
Το Μάτι και η αφύπνιση που δεν έγινε ποτέ
Η πυρκαγιά του Ιουλίου 2018 στο Μάτι άφησε πίσω της από 100 νεκρούς, δεκάδες εκ των οποίων πέθαναν από εγκαύματα τις επόμενες ημέρες. Παρότι το γεγονός ανέδειξε για πρώτη φορά τόσο έντονα το ζήτημα της φροντίδας των εγκαυματιών, η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε -όχι άδικα- κυρίως στην ευθύνη των Αρχών για την ίδια τη φωτιά. Η 23η Ιουλίου 2018 είναι η ημέρα με τους περισσότερους εγκαυματίες και νεκρούς από φωτιά στη σύγχρονη ιστορία της χώρας.
Από εκείνη την τραγωδία γεννήθηκε η Salvia (πήρε το όνομά της από το ομώνυμο φυτό, το οποίο στην Ελλάδα ονομάζεται και «φωτιά», ενώ το όνομα αυτό παραπέμπει στο salvare/salvation, που σημαίνει «διάσωση», «σωτηρία»), η πρώτη ελληνική οργάνωση αφιερωμένη στους εγκαυματίες. Με πρωτοβουλία της δημιουργήθηκε το Εθνικό Μητρώο Θυμάτων Εγκαυμάτων και καθιερώθηκε η 16η Δεκεμβρίου ως Ημέρα Πρόληψης Εγκαυμάτων. Ωστόσο, το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Εγκαύματα, που εξαγγέλθηκε το 2023, παραμένει στα χαρτιά.
Η Ελλάδα διαθέτει τέσσερις μονάδες εγκαυμάτων – στην Αθήνα («Γεννηματάς», Θριάσιο, 251 ΓΝΑ) και στη Θεσσαλονίκη («Παπανικολάου»). Παρ’ όλα αυτά, οι μονάδες αυτές λειτουργούν υποστελεχωμένες και χωρίς σταθερή διασύνδεση μεταξύ τους. Οι περισσότεροι ασθενείς με εκτεταμένα εγκαύματα αντιμετωπίζονται σε γενικές ΜΕΘ, χωρίς εξειδικευμένο προσωπικό ή τα απαραίτητα φίλτρα αέρα που απαιτούνται για την αποφυγή λοιμώξεων.
Σύμφωνα με στοιχεία της οργάνωσης Salvia, στην Ελλάδα καταγράφονται περίπου 2.000 εγκαυματίες ετησίως, από τους οποίους 700-800 νοσηλεύονται σε σοβαρή κατάσταση. Ωστόσο, δεν υπάρχουν επίσημα εθνικά δεδομένα για τους θανάτους και τις μακροχρόνιες επιπλοκές. Με βάση τα δεδομένα της Πυροσβεστικής, στη χώρα έχουμε γύρω στις 20.000-25.000 αστικές πυρκαγιές τον χρόνο και σε αυτές περίπου 80 άνθρωποι ανασύρονται χωρίς τις αισθήσεις τους μέσα από τα σπίτια τους.
Η πυρκαγιά δεν είναι ωστόσο η μοναδική αιτία πρόκλησης εγκαυμάτων: λανθασμένη χρήση χημικών, λανθασμένη χρήση οινοπνεύματος, δυστυχήματα από χαλασμένα πολύπριζα ή θερμαντικά σώματα, ακόμα και από καθημερινές εργασίες με καυτά υγρά. Ο τραυματισμός λόγω εγκαύματος παρουσιάζει μεγάλη θνησιμότητα εξαιτίας των λοιμώξεων, ενώ απαιτεί χρονοβόρα νοσηλεία, πολλαπλά χειρουργεία και χρόνια αποκατάσταση. Στην Ελλάδα η μοναδική πιστοποιημένη μονάδα εγκαυμάτων σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα και τη European Burn Association είναι αυτή του Νοσοκομείου «Παπανικολάου».
Από χώρα-θύμα, χώρα υποδοχής
Η Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, έχει βρεθεί και στην αντίθετη πλευρά: τον Μάρτιο του 2025, μετά την εφιαλτική φωτιά στο κλαμπ Pulse στο Κοτσάνι της Βόρειας Μακεδονίας, δώδεκα σοβαρά τραυματίες μεταφέρθηκαν σε ελληνικά νοσοκομεία – πέντε στο «Παπανικολάου» και επτά σε στρατιωτικά νοσοκομεία της Αθήνας. Η μεταφορά έγινε γρήγορα, με την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, αποδεικνύοντας πως, υπό προϋποθέσεις, η χώρα μπορεί να ανταποκριθεί. Αυτό όμως ήταν εξαίρεση. Δεν υπάρχει σταθερό πρωτόκολλο συνεργασίας με τα γειτονικά κράτη, ούτε ένα ενιαίο σχέδιο αντιμετώπισης μαζικών εγκαυμάτων, παρότι τα καλοκαίρια οι πυρκαγιές γίνονται ολοένα και πιο καταστροφικές.
Η χειρότερη έλλειψη είναι όμως στον τομέα της αποκατάστασης του εγκαύματος, καθώς δεν υπάρχει εξειδικευμένο προσωπικό. Οπως αναφέρει η οργάνωση Salvia, οι σχετικές στατιστικές αποκατάστασης είναι δυσοίωνες: στην Ελλάδα καταφέρνει να επιζήσει περίπου το 40% των εγκαυματιών. Παρότι δεν υπάρχει ένα επικαιροποιημένο, εθνικό και συγκρίσιμο ποσοστό επιβίωσης/θνητότητας για όλους τους νοσηλευόμενους εγκαυματίες, είναι δεδομένο πως ξεπερνά το 35%, όπως έδειξε και παλαιότερη μελέτη για το Nοσοκομείο «Γεννηματάς» (βλ. Fatalities from a Greek Burn Unit-A clinicopathological correlation of 129 cases, https://shorturl.at/vkuXZ). Στο εξωτερικό το ποσοστό αυτό αυξάνεται κατά 50 μονάδες! Στην Ιταλία το ποσοστό θνησιμότητας των ασθενών που έχουν υποστεί εγκαύματα είναι μόλις 5,3% (εκτίμηση για νοσηλευμένους ασθενείς), ενώ μονοψήφια είναι τα ποσοστά σε Ισπανία, Αυστρία και Βουλγαρία.
* Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι Laura Camacho (Εl Confidencial, Ισπανία), Kim Son Hoang (Der Standard, Αυστρία), Marina Kelava, (H-Alter.org, Κροατία), Alina Neagu (Hotnews-Ρουμανία), Martina Bozukova (Μediapool- Βουλγαρία)
