Στους δρόμους για το κυκλοφοριακό έμφραγμα στα νότια προάστια

Σε κινητοποίηση καλούν τους πολίτες των περιοχών τους τη Δευτέρα 29 Σεπτεμβρίου οι δήμαρχοι Ηλιούπολης, Ελληνικού-Αργυρούπολης, Βύρωνα, Δάφνης-Υμηττού και Αγίου Δημητρίου για τα οξυμένα και ογκούμενα προβλήματα κυκλοφορίας στα νότια προάστια. Η συγκέντρωση θα πραγματοποιηθεί στις 6.30 το απόγευμα στη συμβολή των οδών Ελ. Βενιζέλου & Αναστάσεως στην Ηλιούπολη, όπου θα γίνει συμβολικό κλείσιμο του δρόμου και θα συσταθεί επιτροπή αγώνα.

Το επίδικο στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι άλλο από την αστική σήραγγα που θα ενώσει την περιφερειακή του Υμηττού με τη λεωφόρο Βουλιαγμένης, έργο που έχει εξαγγελθεί και ανακληθεί επανειλημμένα εδώ και δεκαετίες και οι δήμαρχοι χαρακτηρίζουν τώρα ζωτικής σημασίας για τις πόλεις τους. Οι δήμαρχοι Ελληνικού, Ηλιούπολης και Βύρωνα, που πήραν αρχικά την πρωτοβουλία, τον Ιούλιο είχαν θέσει τελεσίγραφο στην κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό προσωπικά μέχρι τις 15 Σεπτεμβρίου 2025 για μιαν απάντηση, απαιτώντας «διαφάνεια στον σχεδιασμό, πρόσβαση σε μελέτες και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης». Ο λόγος είναι ότι με το χρονοδιάγραμμα λειτουργίας της επένδυσης της Lamda Development στο Ελληνικό να προχωράει χωρίς μεγάλες καθυστερήσεις και με την αύξηση των οχημάτων κάθε χρόνο, δεν φαίνεται να υπάρχει επαρκής χρόνος ωρίμανσης και κατασκευής των απαραίτητων οδικών έργων.

Με την παρέλευση του τελεσιγράφου και καθώς δεν έλαβαν απαντήσεις, όπως λένε, αποφάσισαν να καλέσουν τους δημότες τους σε κινητοποίηση. «Δεν μπορεί οι τοπικές κοινωνίες να πληρώνουν το τίμημα με θόρυβο, ρύπανση και χάος στους δρόμους», τονίζουν χαρακτηριστικά σε κοινή ανακοίνωσή τους.

Η κατάσταση σήμερα

Σύμφωνα με την Περιφέρεια Αττικής, ο στόλος των αυτοκινήτων σήμερα στο Λεκανοπέδιο αριθμεί περί τα 3,5 εκατομμύρια οχήματα, οι μοτοσικλέτες υπολογίζονται σε 720.000 και τα ταξί σε 14.000. «Κάθε χρόνο προστίθενται επιπλέον 100.000 έως 120.000 νέα οχήματα, μετά από όλες τις μεταβολές, όπως είναι αποσύρσεις, καταθέσεις πινακίδων κ.ά.» εξηγεί ο αντιπεριφερειάρχης Αττικής, υπεύθυνος για την οδική ασφάλεια, Κωνσταντίνος Μαρκουίζος, ο γνωστός Ιαβέρης.

Σύμφωνα με το TomTom Traffic Index, μια διεθνή βάση δεδομένων με στοιχεία οδικής κυκλοφορίας από όλο τον κόσμο, οι οδηγοί Ι.Χ. χάνουν κάθε χρόνο στο Λεκανοπέδιο συνολικά 107 (2023) έως 111 (2024) ώρες από τη ζωή τους στην κίνηση, δηλαδή περίπου 5 ημέρες, κάτι που κοστίζει επιπλέον πολύ σε κατανάλωση καυσίμων και παραγωγή ατμοσφαιρικών ρύπων CO₂.

Μόνο για τα νότια προάστια η ετήσια αύξηση οχημάτων υπολογίζεται σε 5-7% σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, παρότι δεν υπάρχουν επίσημες μελέτες σχετικά. Σύμφωνα με στοιχεία κίνησης από τους χάρτες της Google (δεδομένα μέσω κινητών τηλεφώνων που συνδέονται στο σύστημα GPS), η λεωφόρος Βουλιαγμένης παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια αυξανόμενη καθυστέρηση κατά τις ώρες αιχμής. Τα στοιχεία αυτά θεωρούνται ακριβή από τους υπεύθυνους της Περιφέρειας Αττικής με τους οποίους ήρθαμε σε επαφή, καθώς βασίζονται σε ανώνυμα δεδομένα τοποθεσίας που συλλέγονται σε πραγματικό χρόνο. Οι παρακάτω εκτιμήσεις προκύπτουν από τη ρύθμιση σε «τυπική κυκλοφορία» της εφαρμογής Google maps, η οποία αναλύει ιστορικά δεδομένα για να προβλέψει τους χρόνους μιας διαδρομής.

Στη διαδρομή Γλυφάδα-πλατεία Συντάγματος, η πρωινή αιχμή ξεκινά στις 07.30 π.μ. και διαρκεί ώς τις 10.00, με την «ουρά» της κίνησης να απλώνεται χρονικά πριν και μετά περισσότερο κάθε χρόνο που περνάει. Η κορύφωσή της στη Βουλιαγμένης παρατηρείται μεταξύ 08.15 και 09.15 το πρωί και στα δύο ρεύματα κυκλοφορίας. Αντίστοιχα η απογευματινή αιχμή τοποθετείται κατά τις ώρες 16.00 έως 19.30.

Η εικόνα είναι πολύ χειρότερη αν προσπαθήσει να υπολογίσει κανείς τη διαδρομή Γλυφάδα-Μαρούσι, μια απόσταση 22 χλμ. περίπου, στην οποία το Ι.Χ. χάνει όποια πλεονεκτήματα έχει έναντι των ΜΜΜ, ακόμα και αν περάσει από τα διόδια της Αττικής Οδού στην περιφερειακή Υμηττού. Ενας οδηγός στις 8.30 το πρωί θα αντιμετωπίσει συμφόρηση σε όλη τη Βουλιαγμένης και στη συνέχεια στην Κηφισίας, από το ύψος του Ψυχικού.

Η διάρκεια αυτής της διαδρομής υπολογίζεται 55-85 λεπτά και το κόστος σε καύσιμα 7-12 ευρώ (με σημερινές τιμές). Αντίστοιχα μέσω Αττικής Οδού η διαδρομή μπορεί να διαρκέσει 45-70 λεπτά και το κόστος να κυμανθεί μεταξύ 9-15 ευρώ. Τα ΜΜΜ έχουν σχετικά πιο προβλέψιμο χρόνο μετακίνησης (παρά τις σοβαρές αρρυθμίες σε λεωφορεία και εσχάτως στο μετρό), που προσδιορίζεται στα 75-90 λεπτά με κόστος 1,20 ευρώ.

Η παρατήρηση που βγαίνει αβίαστα είναι ότι είναι πρακτικά αδύνατον να προγραμματιστεί μια διαδρομή μέσα στην πόλη με ακρίβεια, η δε διαδρομή από το ένα άκρο στο άλλο ισοδυναμεί με ταξίδι στο άγνωστο. Επιπλέον, τη εξαιρέσει έκτακτων γεγονότων, η τυπική καθυστέρηση σε ώρες αιχμής είναι σταθερά πάνω από το 100% του χρόνου ελεύθερης ροής. Η μέση ταχύτητα στα τμήματα με το μεγαλύτερο πρόβλημα πέφτει κάτω από τα 15 χλμ./ώρα.

Το Ελληνικό

Τα παραπάνω ισχύουν χωρίς να υπολογίζεται η επιβάρυνση που θα προκληθεί από τη νέα πόλη της Lamda Development στο Ελληνικό, η οποία αναμένεται να επηρεάσει τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα των μετακινήσεων. Μιλώντας στο ITC 2025-8ο Συνέδριο Υποδομών & Μεταφορών, τη μεγαλύτερη ετήσια συνάντηση για τις μεταφορές που γίνεται στη χώρα και ολοκληρώθηκε την περασμένη Τετάρτη 24 Σεπτεμβρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, ο διευθύνων σύμβουλος της Αττικό Μετρό, Νίκος Κουρέτας, έθεσε για πρώτη φορά σε απόλυτη προτεραιότητα την επέκταση προς Γλυφάδα και Ελληνικό.

Ωστόσο, όπως επισήμανε ο ίδιος, οι μελέτες που ξεκινούν τώρα θα χρειαστούν 5-10 χρόνια προτού ωριμάσουν. Την κατασκευή σταθμών μετρό στην περιοχή του καζίνου των IRC-ΤΕΡΝΑ έχει ζητήσει και η Lamda Development ως ενδιάμεσου σταθμού της γραμμής 2 στην επέκταση προς Γλυφάδα.

Αντιθέτως, απουσίασε η αναφορά στο τραμ, το οποίο, σύμφωνα με ανακοίνωση του Σωματείου Ηλεκτροδηγών Τραμ Αττικής του 2024, φαίνεται να εγκαταλείπεται έπειτα από απόφαση του υφυπουργού Μεταφορών και Υποδομών, Νίκου Ταχιάου, παρά το γεγονός ότι προβλεπόταν στο ρυθμιστικό σχέδιο για την Αττική του 2014 και στη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων που συνόδευε το ΣΟΑ του Ελληνικού το 2018.

Στο ίδιο συνέδριο ο πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός, τόνισε χαριτολογώντας ότι «είναι τύχη» που καθυστερεί το έργο του Ελληνικού καθώς, αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα το ζήτημα των συντηρήσεων του υπάρχοντος οδικού δικτύου, το πρόβλημα που θα δημιουργηθεί θα αποβεί άλυτο. Ο Θ. Τσιάνος, πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων, επισήμανε ότι η οικονομική ανάπτυξη, και δη η τουριστική, θα φέρει και ποιοτική αλλαγή στις μετακινήσεις, καθώς ο δείκτης ιδιοκτησίας ιδιωτικού οχήματος, που στην Αττική είναι χαμηλός (!) σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη, πρόκειται να αυξηθεί.

Ο ίδιος θέτει μιαν άλλη προτεραιότητα για τα νότια προάστια: «Πρέπει η Βουλιαγμένης να μετατραπεί σε οδικό άξονα ταχείας κυκλοφορίας με ανισόπεδους κόμβους, ώστε να εξυπηρετήσει τον διπλάσιο κυκλοφοριακό φόρτο, πριν από τη λειτουργία του Ελληνικού, για να αποφύγουμε ακόμα μεγαλύτερες καθυστερήσεις». Την ανισοπεδοποίηση της λεωφόρου Βουλιαγμένης στο τμήμα από τον Αλιμο έως το Ελληνικό έχει προτείνει και η Lamda Development.

Σε επικοινωνία της «Εφ.Συν.» με το γραφείο του υπουργού Μεταφορών και Υποδομών κ. Κυρανάκη, μας μεταφέρθηκε ότι εξετάζονται προτάσεις, χωρίς να διευκρινίζεται ωστόσο αν υπάρχει σχέδιο αντιμετώπισης του προβλήματος ή αν είναι καν αρμοδιότητα του υπουργείου. Η συνθήκη αυτή στηλιτεύεται από την Περιφέρεια Αττικής, η οποία διεκδικεί τη δημιουργία Μητροπολιτικού Φορέα Διαχείρισης της Κυκλοφορίας έναντι των σχεδίων βιώσιμης κινητικότητας (ΣΒΑΚ) που εκπονούνται σήμερα από κάθε δήμο χωριστά.

Πρόκειται για έναν θεσμό που προβλεπόταν στο σχέδιο «Καλλικράτης», όμως δεν υλοποιήθηκε ποτέ, παρά τον υπερτοπικό χαρακτήρα των μετακινήσεων στην πρωτεύουσα. Σύμφωνα με τον κ. Μαρκουίζο, η Περιφέρεια διαθέτει στοιχεία μόνο για ένα μέρος του δικτύου το οποίο υποχρεούται να συντηρεί και να εποπτεύει και καμία δυνατότητα σχεδιασμού. Η πολυδιάσπαση της ευθύνης και η απουσία στρατηγικού σχεδιασμού είναι μάλλον η πιο σημαντική αιτία των καθυστερήσεων που οδηγούν το δίκτυο στα νότια προάστια σε κατάρρευση. Οι ερωτήσεις μας προς όλες τις κατευθύνσεις για το θέμα κατέτειναν όλες προς τη Lamda Development.

Η εταιρεία έχει δημόσια τοποθετηθεί για την ανάγκη κατασκευής της σήραγγας για την οποία κατεβαίνουν στους δρόμους τη Δευτέρα οι πέντε δήμοι, ενώ έχει εκφράσει και τη βούληση να χρηματοδοτήσει τις συγκοινωνιακές μελέτες μέχρι του σημείου ωρίμανσής τους, δηλαδή πρακτικά ώς την κατασκευή. Σύμφωνα με τον κ. Τσιάνο, υπάρχουν ήδη δύο μελετητικές ομάδες που εργάζονται αυτή τη στιγμή για το θέμα: μία στο υπουργείο, χρηματοδοτούμενη από τη Lamda, και μία δεύτερη των παραχωρησιούχων. Το κεντρικό ερώτημα του ITC 2025 άλλωστε ήταν η χρηματοδότηση των έργων συντήρησης και επέκτασης του δικτύου απουσία ευρωπαϊκών πόρων. Η λύση που προκρίνουν οι εταιρείες είναι τα ΣΔΙΤ, που όμως δεν λύνουν το πρόβλημα του στρατηγικού σχεδιασμού και της βιωσιμότητας.

Υψηλό κόστος

H πρόταση για την κατασκευή της σήραγγας της Ηλιούπολης υπήρξε μέρος των πρότυπων προτάσεων για επεκτάσεις της Αττικής Οδού που κατατέθηκαν στην κυβέρνηση τον Μάιο του 2023 (μαζί με προμελέτες) από την κοινοπραξία ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ-Ακτωρ-Αβαξ με το μοντέλο των ΣΔΙΤ. Τον Ιούλιο που μας πέρασε ο υφυπουργός Ν. Ταχιάος είπε σε συνέδριο πως η κυβέρνηση δεν είναι έτοιμη να ανοίξει το κεφάλαιο αυτό λόγω του υψηλού κόστους της. Ωστόσο, περιλαμβάνεται και σε μελέτη που έχει εκπονήσει η Lamda Development εδώ και περίπου δύο χρόνια.

«Σκεφτείτε τώρα ότι όλοι πάνε στις δουλειές τους την ίδια ώρα, ότι εξακολουθούμε να χτίζουμε πολυκατοικίες και ότι ο τουρισμός αυξάνεται κάθε χρόνο. Δεν μπορούμε να σχεδιάσουμε πια με ορίζοντα δεκαετίας, αλλά εικοσαετίας» είπε ο κ. Μαρκουίζος στο ITC Forum.

«Διαπιστώνουμε μια έμφαση της ελληνικής πολιτείας (κράτος, Περιφέρεια, Δήμοι) στις υποτιθέμενες “λύσεις” των μεγάλων οδικών έργων, όταν στην πραγματικότητα η λύση βρίσκεται στο πώς θα μεταφέρουμε μετακινήσεις από το αυτοκίνητο στα πράσινα μέσα μεταφοράς. Αυτό είναι μια γενική αρχή που ακολουθείται πλέον διεθνώς και υπάρχει σε όλες τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τις χώρες-μέλη» σχολιάζει στην «Εφ.Συν.» ο συγκοινωνιολόγος-πολεοδόμος Κοσμάς Αναγνωστόπουλος, εκπρόσωπος του δικτύου CIVITAS στην Ελλάδα.

Το δίκτυο CIVITAS είναι ένα πρόγραμμα της Κομισιόν που προωθεί τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας στον τομέα της κινητικότητας και των μεταφορών. Στην Αθήνα προκρίνει τη σύνδεση των νοτίων με τα βόρεια προάστια μέσω ΜΜΜ και δη σταθερής τροχιάς, όπως το μετρό ή το τραμ σε περιοχές που η επέκταση του μετρό κρίνεται μη βιώσιμη. «Οι νέες οδικές συνδέσεις θα έπρεπε να εξετάζονται μόνο αφού έχουν εξαντληθεί τα σενάρια για περισσότερη και πιο αξιόπιστη δημόσια συγκοινωνία, πολλώ δε μάλλον όταν έργα όπως οι αστικές σήραγγες και οι ανισόπεδες λεωφόροι προϋποθέτουν τεράστιους πόρους και χρόνο που δεν περισσεύουν στη χώρα» συνεχίζει ο ίδιος. Μια παράμετρος που δεν συζητείται είναι και εκείνη της οδικής ασφάλειας. Τα έργα που ενθαρρύνουν τις μεγάλες ταχύτητες εντός αστικού ιστού, όπως η υπογειοποίηση της Ποσειδώνος και η ανισοπεδοποίηση της Βουλιαγμένης, αυξάνουν τις πιθανότητες για συγκρούσεις εντός σηράγγων και ατυχήματα με πεζούς που προσπαθούν να τις διέλθουν.

Στο Ελληνικό σχεδιάζονται λιγότερες θέσεις πάρκινγκ ως μέτρο αποθάρρυνσης της χρήσης του Ι.Χ., σύμφωνα με τον κ. Τσιάνο, όμως χωρίς ταυτόχρονη γενναία προώθηση των ΜΜΜ δεν φαίνεται να αντιμετωπίζεται το πρόβλημα. Στο ITC ο διευθύνων σύμβουλος του καζίνου της Hard Rock Athens IRC-ΤΕΡΝΑ, Γ. Στρατηγός, είπε ότι περιμένουν από 10.000 έως 15.000 επισκέπτες καθημερινά, μεγαλύτερης εισοδηματικής ικανότητας. Οπως σχολίασε σκωπτικά μια έμπειρη πολεοδόμος, κάτοικος της περιοχής: «Τι πιστεύετε ότι θα θέλουν αυτοί οι άνθρωποι, να πάνε στο καζίνο με το μετρό και το τραμ ή με το ακριβό τους αυτοκίνητο;» Ιδού η απορία..