Στηρίζοντας τα παραδοσιακά πανηγύρια ως κομμάτια της ζωής

Οσες και όσοι είναι λίγο μεγαλύτεροι θα θυμούνται τα πανηγύρια στο χωριό, που περνούσε η ώρα και επέστρεφαν σπίτι για να κοιμηθούν κι ακούγονταν ακόμα τα όργανα να παίζουν και την άλλη μέρα συζητιόταν ότι το γλέντι κράτησε ώς το πρωί. Δεν το ένιωθαν ως ενόχληση. Ενα πανηγύρι μία φορά τον χρόνο, όπου συναντιούνταν οι κάτοικοι του χωριού και όσοι είχαν φύγει στις μεγάλες πόλεις ή και μετανάστες στο εξωτερικό, πανηγύρι που το έκαναν ο σύλλογος, η αδελφότητα και εθελοντές, χωρίς εμπορικό κέρδος, με μόνη έγνοια να καταφέρουν να το ξανακάνουν του χρόνου για να ξανανταμώσουν.

Υπάρχουν ακόμα τέτοια πανηγύρια; Ναι, υπάρχουν στην Ηπειρο, τη Μακεδονία, τη Θεσσαλία, την Πελοπόννησο, στα νησιά, παντού σε όλη τη χώρα. Οπως υπάρχουν κι άλλες εκδηλώσεις που ίσως να βαφτίζονται πανηγύρια ενώ είναι συναυλίες ή εκδηλώσεις με ισχυρό εμπορικό ενδιαφέρον. Και έχει προκύψει πια θέμα με το ωράριο και τη λειτουργία πολλών τέτοιων εκδηλώσεων, που επηρεάζουν όμως και τα παραδοσιακά πανηγύρια.

Σε δεκάδες περιπτώσεις φέτος το καλοκαίρι η αστυνομία επενέβη όταν καταγραφόταν υπέρβαση του ωραρίου και ακολουθούσε αυτόφωρη διαδικασία, όπως προβλέπεται, κάτι που έφερνε και διαμαρτυρίες, παράπονα και ανησυχία αν και κατά πόσο απειλούνται τα πανηγύρια.

Εξόντωση

Στις 3 Σεπτεμβρίου συναντήθηκαν στο Πνευματικό Κέντρο των Ηπειρωτών στην Αθήνα εννιά αποδημικές-εθνοτοπικές οργανώσεις της χώρας για να συζητήσουν «το φλέγον ζήτημα των πανηγυριών και την εν γένει αντιμετώπιση των οργανώσεών μας από την πολιτεία», αφού είχαν προηγηθεί συναντήσεις με τον υφυπουργό Οικονομικών Λ. Τσαβδαρίδη, τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη Μ. Χρυσοχοΐδη κ.ά. Στο επίκεντρο βρίσκεται το πρόβλημα όπως το περιγράφουν σε κοινή τους ανακοίνωση:

«Το τελευταίο διάστημα, μέσα από εξαντλητικούς ελέγχους, επιβολή προστίμων, αυτόφωρες διαδικασίες που πραγματοποιούνται σε πανηγύρια συλλόγων, αλλά και σε εκδηλώσεις που οργανώνονται σε όλη τη χώρα, επιχειρείται μια συστηματική προσπάθεια ουσιαστικά κατάργησης αυτών των κοινωνικών εκδηλώσεων και εξόντωσης των πολιτιστικών μας σωματείων και κατά συνέπεια της παράδοσής μας». «Τα πρόστιμα και οι μηνυτήριες αναφορές τραυματίζουν ακόμη περισσότερο τις τοπικές κοινωνίες, τις μικρές κοινότητες, τους ίδιους τους τόπους, ενώ αποθαρρύνουν το έργο και τη δράση των συλλογικών φορέων της αποδημίας που χρόνια τώρα στηρίζουν τα χωριά πολύπλευρα, σε πείσμα της πολύχρονης εγκατάλειψής τους από την επίσημη πολιτεία», συμπληρώνουν.

Στη συζήτηση καταδείχθηκε, όπως αναφέρουν, ότι «οι πολιτιστικοί σύλλογοι, με τεράστιο εθελοντικό έργο, κρατούν ζωντανή την παράδοση και την άυλη πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας, μεταλαμπαδεύοντας στις νεότερες γενιές αξίες, ήθη, μνήμες και ιστορική συνέχεια. Δεν είμαστε εταιρείες και κερδοσκοπικοί οργανισμοί, συνεπώς και δεν γίνεται να αντιμετωπιζόμαστε νομοθετικά όπως και τα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος. Η διάσπαρτη πολυνομία και το σύνολο των φορολογικών, ασφαλιστικών κ.λπ. υποχρεώσεων έχουν τη λογική της αντιμετώπισης των μη κερδοσκοπικών πολιτιστικών σωματείων ως εταιρειών, γεγονός που λειτουργεί σε βάρος μας, καθώς η συμμετοχή όλων μας είναι αφιλοκερδώς και εθελοντική».

Αυτό που ζητούν άμεσα από την πολιτεία είναι «να τροποποιήσει την υπάρχουσα νομοθεσία και να απαλλάξει πλήρως από τις δεσμευτικές υποχρεώσεις τήρησης ανούσιων διατάξεων τους πολιτιστικούς φορείς που διοργανώνουν παραδοσιακά πανηγύρια». «Η τήρηση των παραδόσεων, οι παραδοσιακοί τρόποι οργάνωσης των πανηγυριών είναι αναγκαία για τη συνέχιση του πολιτισμού μας», σημειώνουν.

Συμφώνησαν να εντείνουν τις προσπάθειες συντονισμού της δράσης τους, να προχωρήσουν σε κοινές εκδηλώσεις με κορυφαία σε σύντομο χρονικό διάστημα μεγάλη συναυλία παραδοσιακής μουσικής από όλη την Ελλάδα στο κέντρο της Αθήνας, ενώ όρισαν και πενταμελή επιτροπή για τον συντονισμό και την εκπροσώπησή τους από: Πανηπειρωτική Συνομοσπονδία Ελλάδας, Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδας, Παναρκαδική Ομοσπονδία, Πανθεσσαλική Στέγη και Παναιτωλοακαρνανική Συνομοσπονδία. Θα επιδιώξουν δε σύντομα συνάντηση με τα αρμόδια υπουργεία και θα υποβάλουν συγκεκριμένες προτάσεις.

Αλλά και οι δήμοι κινητοποιούνται πλέον. Ο Δήμος Ιωαννιτών παρενέβη τον Ιούλιο με ανακοίνωσή του, με την οποία «υποστηρίζει την ανάγκη να θεσπιστεί ένα νέο ρυθμιστικό πλαίσιο που να λαμβάνει υπόψη την εθιμική, κοινωνική και πολιτιστική αξία των εκδηλώσεων αυτών, ώστε να μην καλείται η αστυνομία να γίνεται ρυθμιστής της παραδοσιακής ψυχαγωγίας. Η ελληνική παράδοση δεν είναι “παρανομία”. Είναι δικαίωμα. Είναι πολιτισμός. Είναι αυτό που μας ενώνει. Και στον τόπο μας, δεν διαπραγματευόμαστε τη ζωντάνια της», σημείωσε. «Ζητούμε από όλους να επιδείξουν πνεύμα κατανόησης και συνεργασίας. Η ανοχή που ζητείται από τους συμπολίτες μας που μένουν κοντά σε χώρους που γίνονται οι εκδηλώσεις αφορά μετρημένες μέρες τον χρόνο, πάντα σε πλαίσιο σεβασμού, με σαφή χρονικά όρια και υπεύθυνη στάση από τους διοργανωτές», τόνισε.

Παρεμβάσεις

Το πρόβλημα πάντως είναι όντως πολύπλοκο και απαιτεί σύγχρονες ρυθμιστικές παρεμβάσεις. Ειδικά για το ωράριο λειτουργίας του πανηγυριού και την υπέρβαση, αν γίνει, π.χ., παράπονο από πολίτη και κληθεί η αστυνομία, αν υπάρχει παράβαση, δεν μπορεί παρά να ακολουθηθεί η νόμιμη διαδικασία. Επίσης, εύλογο είναι να διαμαρτυρηθεί ένας πολίτης αν ενοχλείται από τον θόρυβο μιας εκδήλωσης ή τη μουσική αργά μετά τα μεσάνυχτα. Και ο νόμος είναι νόμος και ο σεβασμός στα δικαιώματα όλων των πολιτών είναι αυτονόητος.

Αυτό όμως που μπορεί να επιχειρηθεί είναι μέσω νομοθετικής τροποποίησης μια αλλαγή υπέρ του παραδοσιακού πανηγυριού, ώστε να διακρίνεται από άλλου τύπου εκδηλώσεις, αναγνωρίζοντας και μια διαφορετική λειτουργία. Επίσης, η διαδικασία του ελέγχου θα μπορούσε να συμπεριλάβει και τον δήμο, ο οποίος γνωρίζει κατά τεκμήριο και τους συλλόγους της περιοχής του, τους εθελοντές και τους στόχους των εκδηλώσεών τους, οι οποίες γίνονται συνήθως μία φορά τον χρόνο σε μια θρησκευτική γιορτή ή σαν αντάμωμα και επενδύουν στην αυθεντική παραδοσιακή μουσική και τον χορό.

Πέρα όμως από το θεσμικό ζήτημα, στον πυρήνα του θέματος είναι ο ορισμός του παραδοσιακού πανηγυριού, το οποίο ως εκδήλωση κινητοποιεί και συμπεριλαμβάνει την τοπική κοινωνία και γίνεται μέρος της κοινοτικής ταυτότητας. Ακριβώς η έννοια της κοινότητας είναι που μπορεί να διασφαλίσει και την κοινωνική συμμετοχή, τη συμφωνία για τους όρους λειτουργίας και εν τέλει την αποδοχή της εκδήλωσης. Το βασικό ερώτημα ίσως να είναι αν το κοινοτικό πνεύμα και η δύναμη της τοπικής και πολιτιστικής σύνδεσης των ανθρώπων επιβιώνουν ακόμα σε βαθμό που να δημιουργούν και νέες συνθήκες που χωρούν το πανηγύρι ως αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής.