Το εμβληματικό σιντριβάνι της πλατείας Συντάγματος λειτουργεί ξανά! Καθαρό και επισκευασμένο! Κάποιος ίσως υποστηρίξει ότι αποτελεί υπερβολή η παρομοίωση της εξέλιξης με μια «αλλαγή σελίδας» για το ιστορικό τοπόσημο της κεντρικής πλατείας της Αθήνας. Ομως ας λάβει υπόψη ότι το σιντριβάνι επαναλειτουργεί έχοντας δεχτεί την πρώτη -σύμφωνα με τις υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων- σε βάθος 153 χρόνων καταγεγραμμένη και επιστημονικά ολοκληρωμένη διαδικασία συντήρησής του, ενώ επιπλέον για να ολοκληρωθεί η αποκατάστασή του έπρεπε να προηγηθεί ακόμη και αντιπαράθεση, πέρα από επίμονη αλληλογραφία, μεταξύ δημοτικής αρχής και υπουργείου Πολιτισμού.
Το σιντριβάνι της πλ. Συντάγματος σχεδιάστηκε από τον Ερνστ Τσίλερ το 1872. Φτιάχτηκε από πεντελικό μάρμαρο και αποτελούσε ανέκαθεν το κεντρικό στοιχείο της πλατείας. Κατά τη διάρκεια των ετών υπέστη κάποιες μετατροπές, αφέθηκε παραμελημένο, οι περιβαλλοντικές συνθήκες επιβάρυναν την εικόνα του, οι δε επισκευαστικές επεμβάσεις που δέχτηκε (π.χ. επικαλύψεις με ασύμβατα υλικά) ήταν ακατάλληλες, κάποιοι μηχανικοί καθαρισμοί προκάλεσαν φθορές και χαράξεις, ενώ δεν έλειψαν και οι βανδαλισμοί.
Η αποκατάστασή του απαιτούσε μελέτη και επιστημονική προσέγγιση. Για παράδειγμα, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε ο Δήμος Αθηναίων, η εξωτερική δεξαμενή είχε επικαλυφθεί στο παρελθόν με ένα άγνωστο προϊόν που με τον χρόνο δημιούργησε μια σκληρή μαύρη κρούστα, η οποία για να αφαιρεθεί απαίτησε ειδικές τεχνικές (και βεβαίως υπομονή…). Σύμφωνα με την ιστορικό τέχνης και προϊσταμένη του Ιστορικού Αρχείου του Δήμου Αθηναίων, Ζέττα Αντωνοπούλου, ο καθαρισμός διεξήχθη όχι μόνο με τις απαιτούμενες εργασίες, αλλά και λαμβάνοντας υπόψη τα ποιοτικά χαρακτηριστικά που είχαν τα ξεχωριστά τεμάχια πεντελικού μαρμάρου που συνθέτουν το σιντριβάνι.
Το ιστορικό σιντριβάνι είναι κηρυγμένο ως νεότερο μνημείο. Υπάγεται επομένως στο αντίστοιχο καθεστώς προστασίας. Η μελέτη συντήρησής του εκπονήθηκε από τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού κατόπιν αιτήματος και… ιώβειας υπομονής από πλευράς του Δήμου Αθηναίων.
Από την άνοιξη του 2024 ο δήμος είχε ξεκινήσει εργασίες καθαρισμού των σιντριβανιών της πόλης. Ειδικά για αυτό της πλ. Συντάγματος ζήτησε οδηγίες από την αρμόδια Διεύθυνση του υπουργείου Πολιτισμού. Η πρώτη επιστολή έμεινε αναπάντητη και ακολούθησε νεότερη. Τον περσινό Μάιο ο δήμος ενημερώθηκε ότι η αρμοδιότητα του σιντριβανιού ανήκει στο υπουργείο.
Τον Ιούνιο του 2024 η υπουργική Διεύθυνση ενημέρωσε τον δήμο ότι απαιτείται η σύνταξη μελέτης συντήρησης. Ακολούθησε μια περίοδος αδράνειας και ο δήμος απευθύνθηκε εκ νέου στην υπουργική Διεύθυνση ζητώντας ταχύτερες κινήσεις για το σιντριβάνι που έμενε βρόμικο, με τους κάτοικους του αθηναϊκού κέντρου και τους περαστικούς από την πλ. Συντάγματος να διαμαρτύρονται για την απωθητική εικόνα του. Καθώς μεσολάβησε και ένα ρεπορτάζ της «Εφ.Συν.» (21/11/2024: «Κάτι… βρομάει με το σιντριβάνι της πλατείας Συντάγματος»), η μελέτη εισήχθη τάχιστα προς έγκριση στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων (βλ. «Εφ.Συν.» 22/11/2024: «Ο Τύπος… καθάρισε για το σιντριβάνι στο Σύνταγμα»).
Σε κάθε περίπτωση το αποτέλεσμα είναι ένα: «Το σιντριβάνι-τοπόσημο στην καρδιά της Αθήνας αποκτά τη λάμψη που του αξίζει» τόνισε ο δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, μετά τη χθεσινή επαναλειτουργία του σιντριβανιού.
Η ιστορία του εμβληματικού σιντριβανιού είναι πλούσια. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε ο Δήμος Αθηναίων, στο αρχικό κεντρικό του τμήμα υπήρχε μια μαρμάρινη ανθοστήλη και μια μεταλλική σύνθεση με υδρόβια πτηνά και καλαμιές στο κάτω μέρος, καθώς και ένα αγαλματίδιο νεανικής μορφής με κοχύλι ως επίστεψη. Αργότερα αυτό το κεντρικό τμήμα φαίνεται ότι μεταφέρθηκε στο πανομοιότυπο σιντριβάνι της πλατείας Κουμουνδούρου, όπου σώζεται έως σήμερα χωρίς όμως την επίστεψη. Δεν αποκλείεται πάντως να υπήρχαν εξ αρχής δύο πανομοιότυπα σιντριβάνια της ίδιας εποχής.
Ακόμη, σύμφωνα με φωτογραφικά ντοκουμέντα, σε μια περίοδο πριν από τα μέσα του 20ού αιώνα η κατασκευή δεν λειτουργούσε ως σιντριβάνι, αλλά ως μικρός κήπος-κυκλικό παρτέρι με καλλωπιστικά άνθη. Εξετάζεται ακόμα το ενδεχόμενο η εσωτερική μαρμάρινη δεξαμενή να προέρχεται από το παλαιό κυκλικό σιντριβάνι της πλατείας Κοτζιά, με πιθανή την εκεί μεταφορά του στο πλαίσιο εξωραϊστικών επεμβάσεων του Δήμου Αθηναίων τη δεκαετία του 1960. Αλλά και μεταγενέστερα το σιντριβάνι απεικονίζεται με πολυγωνική πρόσθετη περίμετρο και οπωσδήποτε οι αλλαγές αυτές συνδέονται με έργα που αφορούν ευρύτερα την πλατεία Συντάγματος, σύμφωνα πάντα με την ενημέρωση του δήμου.
