Η πρόσβαση στις παραλίες αποτελεί βασικό δικαίωμα όλων των πολιτών και η διασφάλισή της είναι υποχρέωση και δείκτης πολιτισμού. Ωστόσο, νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο έγκριτο διεθνές περιοδικό Marine Policy αποκαλύπτει ότι μόνο το 1,3% των ελληνικών παραλιών είναι πλήρως προσβάσιμο για άτομα που χρησιμοποιούν αναπηρικό αμαξίδιο.
Από τις 2.573 καταγεγραμμένες ελληνικές παραλίες, μόλις 322 διαθέτουν ειδική ράμπα και από αυτές, μόνο το 11% προσφέρει όλες τις απαραίτητες υποδομές πρόσβασης (ράμπες πρόσβασης, χώροι στάθμευσης για ΑμεΑ, προσβάσιμα ντους, αποδυτήρια, σκιεροί χώροι και τουαλέτες). Για παράδειγμα, η Αττική, με πληθυσμό 3,8 εκατομμύρια και τουριστικά έσοδα 3,3 δισεκατομμύρια ευρώ από τον Μάιο έως τον Σεπτέμβριο του 2023, είχε μόνο 48 ράμπες, γεγονός που υποδηλώνει σημαντικά κενά προσβασιμότητας. Ομοίως, η Κεντρική Μακεδονία, με πληθυσμό 1,8 εκατομμύρια, είχε μόνο 17 ράμπες, παρά τα 1,4 δισεκατομμύρια ευρώ σε καλοκαιρινά τουριστικά έσοδα το 2023. Τα Ιόνια Νησιά, που εξυπηρετούν πληθυσμό 204.532 κατοίκων και διαθέτουν 15 ράμπες, επέδειξαν επίσης ανεπαρκείς υποδομές προσβασιμότητας για την εξυπηρέτηση του μεγάλου αριθμού τουριστών, παρ’ όλο που είχαν 2 δισεκατομμύρια ευρώ έσοδα το 2023.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, το 64% των συμμετεχόντων, που είναι χρήστες αναπηρικών αμαξιδίων, χαρακτηρίζει την προσβασιμότητα στις ελληνικές ακτές κακή έως πολύ κακή. Παρά το γεγονός ότι το 83% των ερωτηθέντων αξιολόγησε την προσβασιμότητα ως «πολύ σημαντική» και το 82% πίστευε ότι η βελτιωμένη πρόσβαση θα είχε θετικό αντίκτυπο στη ζωή του, η πλειοψηφία (63,5%) αξιολόγησε την τρέχουσα προσβασιμότητα στην παραλία ως «πολύ κακή» ή «κακή». Οι έννοιες που ανέφεραν συχνότερα σχετικά με το τι σημαίνει για εκείνους η προσβασιμότητα ήταν η «ισότητα» (28%) και η «ελευθερία» (24%).
Ζήτημα υγείας
Το 11% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι δεν επισκέπτεται παραλίες λόγω ανεπαρκούς ή ελλιπούς υποδομής προσβασιμότητας. Τα κύρια κίνητρα για την επίσκεψη στις παραλίες περιελάμβαναν τη «χαλάρωση» (67%), την «άσκηση» (59%) και τις «θεραπευτικές επιδράσεις» του παράκτιου περιβάλλοντος (55%), τα οποία όλα σχετίζονταν τόσο με την ψυχική όσο και με τη σωματική υγεία.
Η έρευνα, που εκπονήθηκε από το Τμήμα Ωκεανογραφίας και Θαλασσίων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου σε συνεργασία με το Τμήμα Βιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, πραγματοποιεί για πρώτη φορά στην Ελλάδα εκτίμηση και χαρτογράφηση της οικονομικής αξίας της αναψυχής στις παραλίες για χρήστες αμαξιδίων και αναδεικνύει το κοινωνικό και οικονομικό κόστος του αποκλεισμού. Οπως διαφαίνεται, η επένδυση στην προσβασιμότητα ενισχύει την κοινωνική ισότητα και την οικονομική βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών.
Η αναψυχή στην παραλία για χρήστες αναπηρικών αμαξιδίων αποφέρει περίπου 237 εκατομμύρια ευρώ ετησίως, σε ό,τι αφορά τον εσωτερικό τουρισμό. Ωστόσο, τα υπάρχοντα εμπόδια προσβασιμότητας έχουν αποτέλεσμα μια εκτιμώμενη ετήσια απώλεια 57 εκατομμυρίων ευρώ. Σημειώνεται ότι, αν και οι χρήστες αναπηρικών αμαξιδίων επισκέπτονται τις παραλίες λιγότερο συχνά από τον γενικό πληθυσμό, το σχετικό κόστος είναι σημαντικά υψηλότερο, με μέση δαπάνη 60 ευρώ ανά επίσκεψη στην παραλία σε σύγκριση με 27 ευρώ για τον γενικό πληθυσμό.
Οι ετήσιες δαπάνες μεταξύ των χρηστών αναπηρικών αμαξιδίων ποικίλλουν σημαντικά, με μέσο όρο τα 1.382 ευρώ για ημερήσιες επισκέψεις και 998 ευρώ για ταξίδια στην παραλία. Αυτή η διακύμανση αντανακλά όχι μόνο τις διαφορές από τον γενικό πληθυσμό αλλά και τις σημαντικές ανισότητες εντός της ίδιας της ομάδας, που οφείλονται σε ποικίλες ανάγκες. Ορισμένα άτομα χρειάζονται τη βοήθεια ενός φροντιστή, άλλα νοικιάζουν ή χρησιμοποιούν εξειδικευμένο εξοπλισμό, όπως αναπηρικά αμαξίδια παραλίας, και πολλά είτε διατηρούν ένα ιδιωτικά διαμορφωμένο όχημα είτε βασίζονται σε ακριβά προσβάσιμα ταξί λόγω της μη προσβασιμότητας των περισσότερων δημόσιων συγκοινωνιών. Αυτά τα αυξημένα έξοδα μεταφοράς και υποστήριξης συχνά οδηγούν σε συνολικό κόστος που είναι υπερδιπλάσιο από αυτό των άλλων παραθεριστών.
Η οικονομική ανάλυση κόστους-οφέλους της έρευνας καταδεικνύει ότι η επένδυση σε υποδομές προσβασιμότητας στις παραλίες είναι οικονομικά βιώσιμη. Η συγκριτική ανάλυση κόστους-οφέλους κατέδειξε ότι τα οφέλη από την εφαρμογή νέων υποδομών προσβασιμότητας υπερτερούν του σχετικού κόστους και στα δύο σενάρια που εξετάστηκαν. Στο πρώτο σενάριο (με βάση την τρέχουσα συμπεριφορά των παραθεριστών), η προβλεπόμενη οικονομική συνεισφορά θα ήταν επαρκής για να υποστηρίξει την εγκατάσταση περίπου 234 ραμπών προσβασιμότητας. Στο δεύτερο σενάριο (συμπεριλαμβανομένων των πιθανών νέων παραθεριστών), η πιθανή οικονομική συνεισφορά θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει την εγκατάσταση έως και 560 ραμπών.
Η μελέτη παρέχει στις περιφερειακές και τοπικές αρχές πολύτιμα δεδομένα και τεκμηριωμένα επιχειρήματα για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση πολιτικών και δράσεων που ενισχύουν την ισότητα, την κοινωνική συνοχή και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Επιπλέον, προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για την προώθηση νέων μορφών τουρισμού, όπως ο προσβάσιμος τουρισμός για άτομα με κινητικές δυσκολίες, άτομα μεγαλύτερης ηλικίας κ.ά.
Η Ελλάδα δεν έχει ακόμη υιοθετήσει πλήρως τον προσβάσιμο τουρισμό, ο οποίος αναμένεται να επεκταθεί περαιτέρω λόγω του αυξημένου προσδόκιμου ζωής και του αυξανόμενου αριθμού ατόμων με αναπηρίες ή κινητικά προβλήματα. Η βελτίωση της προσβασιμότητας στις παραλίες αποτελεί σαφή ευκαιρία για την Ελλάδα να ενισχύσει τη θέση της σε αυτόν τον τομέα. Για την αποτελεσματική προώθηση του συμπεριληπτικού τουρισμού, είναι απαραίτητο να επικαιροποιηθούν τα εθνικά στατιστικά στοιχεία, να διεξαχθούν στοχευμένες έρευνες και να ενσωματωθούν οι απόψεις των ενδιαφερόμενων μερών στην ανάπτυξη σχετικών πολιτικών και πρωτοβουλιών προσβασιμότητας, σημειώνεται στην έρευνα.
Ελλιπή στοιχεία
Στατιστικά δεδομένα για άτομα με αναπηρίες, συμπεριλαμβανομένων των χρηστών αναπηρικών αμαξιδίων, παραμένουν ελάχιστα τόσο στην Ελλάδα όσο και στην ευρύτερη Ε.Ε. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα δεν διαθέτει επικυρωμένα και ενημερωμένα δεδομένα σχετικά με τα δημογραφικά στοιχεία, τη γεωγραφική κατανομή και τα χαρακτηριστικά κινητικότητας του πληθυσμού που χρησιμοποιεί αναπηρικά αμαξίδια. Ομοίως, τα δεδομένα για τον τουρισμό που σχετίζεται με την αναπηρία στην Ελλάδα και την Ευρώπη είναι είτε ξεπερασμένα είτε ανεπαρκώς λεπτομερή.
Η μελέτη υπογραμμίζει τη σημαντική οικονομική αξία της αναψυχής στην παραλία για χρήστες αναπηρικών αμαξιδίων στην Ελλάδα. Παρά τις εθνικές και ενωσιακές δεσμεύσεις για βελτίωση της προσβασιμότητας, οι υπάρχουσες υποδομές παραμένουν ανεπαρκείς για να καλύψουν τις ανάγκες αυτού του πληθυσμού. Μόνο ένα μικρό ποσοστό των εγκατεστημένων ραμπών προσφέρει ολοκληρωμένη υποστήριξη και επιτυγχάνει υψηλά ποσοστά επισκεψιμότητας. Τα ευρήματα της μελέτης υπογραμμίζουν την επείγουσα ανάγκη για βελτιωμένη προσβασιμότητα, ώστε να διασφαλιστεί η ισότιμη πρόσβαση στα παράκτια οικοσυστήματα και να προωθηθεί ο συμπεριληπτικός τουρισμός που ωφελεί τα άτομα με αναπηρίες και την ευρύτερη κοινότητα, αναφέρεται στο συμπέρασμα της μελέτης.
● Η ερευνητική ομάδα που εκπόνησε τη μελέτη αποτελείται από τους Βαλεντίνη Σταματιάδου, Στέλιο Κατσανεβάκη, Αντώνη Μαζάρη, Αντώνη Βελεγράκη και Θοδωρή Χαλαζά. Το πλήρες άρθρο της μελέτης υπό τον τίτλο «Are beaches accessible to all? Economic valuation and mapping of recreational ecosystem services for wheelchair users in Greece» είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα της επιθεώρησης Science Direct (Sciencedirect.com).
