Γενοκτονία, πολιτική και ελεύθερη έκφραση

Η λέξη γενοκτονία επανήλθε ταχύτατα έως και βίαια στην καθημερινότητα των Ελλήνων από την προηγούμενη εβδομάδα έπειτα από τις δηλώσεις Φίλη για το Ποντιακό, τις αντιδράσεις κομμάτω και οργανώσεων και τον ξυλοδαρμό του Γιώργου Κουμουτσάκου από τραμπούκους της Χρυσής Αυγής.

Η «Εφημερίδα των Συντακτών» ζήτησε από δύο επιστήμονες, αλλά και πρόσωπα του πρόσφατου πολιτικού παρελθόντος να εκφράσουν την άποψή τους για την γενοκτονία, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται έως και καπηλεύεται ο όρος για πολιτικές και όχι μόνο σκοπιμότητες.

Ο Δημήτρης Χριστόπουλος, αντιπρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και αναπληρωτής καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, σημειώνει «Τα “εθνικά” θέματα καταλαμβάνουν δεσπόζουσα θέση στον δημόσιο λόγο της χώρας μας. Ο λόγος περί “εθνικών” κανοναρχεί το ορατό και το αόρατο, το υπαρκτό και το ανύπαρκτο. Τα “εθνικά” θέματα είναι αυτά για τα οποία δεν μπορεί να γίνεται (άλλος) λόγος. Αν γίνει, είναι ύβρις. Για τα θέματα αυτά δεν υπάρχει θεμιτός αντίλογος. Μόνο σιωπή. Η σιωπή, η λογοκρισία και η γενικευμένη αυτολογοκρισία δεν είναι όμως ίδιον της κουλτούρας της δημοκρατίας, αλλά του ολοκληρωτισμού».

Ο κ. Χριστόπουλος μιλάει και για τον περιβόητο αντιρατσιστικό νόμο χαρακτηρίζοντας «εκτρωματικές» τις διατάξεις πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η Χρυσή Αυγή για να κάνει μήνυση στον υπουργό Παιδείας και προσθέτει «Το φίδι σαν το θρέψεις δεν διακρίνει ποιον θα χτυπήσει. Και μετά, αφού χρόνια βολεύεσαι με το ότι στα «εθνικά» δεν πρέπει να υπάρχει ούτε λόγος ούτε αντίλογος, δεν πρέπει να διερωτάσαι γιατί τμήμα της κοινωνίας εκφασίζεται. Διότι απλώς το άφησες. Το ότι ο ίδιος ο Κουμουτσάκος, η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ κατονόμασαν ως «ηθικό αυτουργό» της βίας τον Φίλη είναι ακριβώς η τρομακτική ένδειξη αυτού του προβλήματος, μέρος του οποίου είναι και το ίδιο το θύμα του ξυλοδαρμού».

Την άποψή της για το ζήτημα καταθέτει και η Μαρία Ρεπούση, καθηγήτρια Ιστορίας και Ιστορικής Εκπαίδευσης στο ΑΠΘ, η οποία έχει βρεθεί στο παρελθόν στο στόχαστρο της κριτικής για δηλώσεις της.

Η πρώην βουλευτής σημειώνει ότι «πολλές ομάδες ανθρώπων, εθνοτικές, θρησκευτικές, φυλετικές επενδύουν στα συλλογικά τους τραύματα, στα μαζικά εγκλήματα που έχουν υποστεί» και διεκδικούν τον όρο γενοκτονία γιατί «έχει το μεγαλύτερο ηθικό και πολιτικό κεφάλαιο. Θέτει τον θύτη τους στο ανώτερο επίπεδο εγκληματικής συμπεριφοράς και τον Εαυτό στον πρώτο κύκλο των θυμάτων».

Από την άλλη πλευρά, υποστηρίζει ότι «Πολλοί ιστορικοί είναι εξαιρετικά καχύποπτοι με τη χρήση του όρου. Γνωρίζουν ότι είναι προβληματικός για πολλούς λόγους. Είναι καταρχήν μια εύκολη γενίκευση που δεν προσιδιάζει στη φυσιογνωμία της ιστορικής έρευνας». 

«Τα ιστορικά γεγονότα είναι μοναδικά, ειδοποιά και δεν χωράνε στις γενικεύσεις. Γι’ αυτό και αν και ο όρος γνωρίζει μεγάλη άνθηση και ελαστικότητα στην καθημερινή επικοινωνία των ανθρώπων –γενοκτονία το ένα, γενοκτονία το άλλο– αποφεύγουν τη χρήση του για να χαρακτηρίσουν ένα γεγονός. Γνωρίζουν επίσης ότι ο όρος είναι ευάλωτος σε πολιτικές στερεοτυπικές χρήσεις. Οτι, αντί της σύνδεσής του με την υπόθεση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εξαρτάται συχνά από εθνικιστικές επιδιώξεις» τονίζει η Μαρία Ρεπούση.

Διαβάστε ολόκληρες τις αναλύσεις στην «Εφημερίδα των Συντακτών» που κυκλοφορεί