Εβδομάδα… multimedia επιτήρησης από την Αστυνομία

Φορητές κάμερες που εφαρμόζουν στις στολές (body worn cameras, μοντέλο Hytera VM780 DS-B), «για την αποτροπή και καταστολή αξιόποινων πράξεων», θα έχουν εκτάκτως τις επόμενες ημέρες τα στελέχη των ΟΠΚΕ-ΔΡΑΣΗ, από σήμερα Τρίτη και ώρα 06.00 μέχρι το ξημέρωμα της Τρίτης 25 Μαρτίου, στις περιοχές εδαφικής αρμοδιότητας των Αστυνομικών Τμημάτων Εξαρχείων, Ομονοίας, Κολωνού, Κυψέλης, Αγίου Παντελεήμονα, Συντάγματος και Ακροπόλεως, δηλαδή πρακτικά στο μεγαλύτερο μέρος της Αθήνας.

Νομιμοποιητική βάση για αυτή τη γενική χρήση είναι η απόφαση 641/17.3.2025 με επίκληση της ανάγκης λήψης και επεξεργασίας δεδομένων ήχου και εικόνας με σκοπό τον εντοπισμό και την αναγνώριση προσώπων που εμπλέκονται σε αξιόποινες πράξεις για τις οποίες «η διερεύνησή τους είναι αδύνατη και ουσιωδώς δυσχερής με άλλο τρόπο», με επίκληση στατιστικών στοιχείων διακίνησης ναρκωτικών ουσιών, ληστειών, κλοπής αυτοκινήτων και διαρρήξεων, σε συγκεκριμένους δρόμους.

Σχετικά με τη χρήση συστημάτων βιντεοεπιτήρησης από αρχές που είναι αρμόδιες για την πρόληψη, διερεύνηση, ανίχνευση ή δίωξη ποινικών αδικημάτων ή την εκτέλεση ποινικών κυρώσεων, περιλαμβανομένων της προστασίας από απειλές κατά της δημόσιας ασφάλειας και της αποτροπής τους, εφαρμόζεται το κεφ. Δ του ν. 4624/2019 (δηλαδή η ενσωμάτωση της Οδηγίας Ε.Ε. 2016/680) όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 36 του ν. 5002/2022 με ισχύ από την 9η Δεκεμβρίου 2022.

Τα δεδομένα συλλέγονται για καθορισμένους, σαφείς και νόμιμους σκοπούς και δεν υποβάλλονται σε επεξεργασία κατά τρόπο ασύμβατο, διατηρούνται σε μορφή που επιτρέπει τον προσδιορισμό της ταυτότητας των υποκειμένων των δεδομένων για χρονικό διάστημα όχι μεγαλύτερο από αυτό που είναι αναγκαίο για την επίτευξη των σκοπών για τους οποίους υποβάλλονται σε επεξεργασία (δηλαδή έως 15 ημέρες, εκτός εάν προκύπτει αξιόποινη έκθεση στη δημόσια σφαίρα, οπότε διατηρούνται μέχρι τη λήξη της ποινικής διαδικασίας). Είναι αυτονόητο ότι ο υπεύθυνος επεξεργασίας (εδώ δηλώνεται γενικά το Αρχηγείο Ελληνικής Αστυνομίας) οφείλει να είναι σε θέση να αποδείξει την τήρηση των υποχρεώσεών του.

Σημειώνεται ότι η λήψη (που ταυτίζεται με επεξεργασία) δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που αποκαλύπτουν τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή, τα πολιτικά φρονήματα, θρησκευτικές ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις ή συμμετοχή σε συνδικαλιστική οργάνωση, καθώς και η επεξεργασία γενετικών ή βιομετρικών δεδομένων για την αποκλειστική ταυτοποίηση ενός φυσικού προσώπου ή δεδομένων που αφορούν την υγεία ή σεξουαλική ζωή ή σεξουαλικό προσανατολισμό επιτρέπονται μόνο όταν είναι απολύτως αναγκαίες για την επίτευξη συγκεκριμένων σκοπών και εφόσον προβλέπονται ρητά από τον νόμο ή το δίκαιο της Ενωσης και επιβάλλονται για την προστασία των ζωτικών συμφερόντων του υποκειμένου των δεδομένων ή άλλου φυσικού προσώπου, ή η επεξεργασία αυτή αφορά δεδομένα τα οποία έχουν προδήλως δημοσιοποιηθεί από τον καταγραφόμενο (υποκείμενο των δεδομένων).

Υπάρχει υποχρέωση ενημέρωσης για τη νομική βάση της επεξεργασίας· την περίοδο για την οποία θα αποθηκευτούν τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα ή, εάν αυτό δεν είναι δυνατόν, τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν για τον καθορισμό της εν λόγω περιόδου· για τους αποδέκτες των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, εάν υπάρχουν· και φυσικά τυχόν πρόσθετες πληροφορίες, ιδίως όταν τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα συλλέχθηκαν εν αγνοία του ενδιαφερόμενου.

Ο υπεύθυνος επεξεργασίας ενημερώνει όσους έχουν καταγραφεί -κατόπιν αιτήσεως- για την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που τους αφορούν και ιδίως για τα δεδομένα που υποβάλλονται σε επεξεργασία και τις κατηγορίες στις οποίες ανήκουν· τις διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με την προέλευση των δεδομένων· τους σκοπούς και τη νομική βάση για την επεξεργασία· τους αποδέκτες ή τις κατηγορίες αποδεκτών στους οποίους κοινοποιήθηκαν τα δεδομένα, ιδίως τους αποδέκτες σε τρίτες χώρες ή διεθνείς οργανισμούς· την περίοδο για την οποία θα αποθηκευτούν τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα ή, εάν αυτό δεν είναι δυνατόν, τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν για τον καθορισμό της εν λόγω περιόδου· τη δυνατότητα άσκησης του δικαιώματος διόρθωσης ή διαγραφής ή περιορισμού της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα· το δικαίωμα κατ’ εφαρμογή του άρθρου 58 να υποβάλει καταγγελία στην Αρχή· και τα στοιχεία επικοινωνίας της Αρχής.

Υπάρχει όμως «παραθυράκι» για τη μη εφαρμογή όλων αυτών των προϋποθέσεων, στα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που υποβάλλονται σε επεξεργασία μόνο επειδή δεν μπορούν να διαγραφούν λόγω νομικών απαιτήσεων διατήρησης ή εξυπηρετούν αποκλειστικά σκοπούς ασφάλειας των δεδομένων ή ελέγχων προστασίας των δεδομένων, εάν η παροχή πληροφοριών απαιτεί δυσανάλογη προσπάθεια και η επεξεργασία για άλλους σκοπούς μέσω ενδεδειγμένων τεχνικών και οργανωτικών μέτρων αποκλείεται. Επίσης, δεν παρέχονται πληροφορίες εάν ο ενδιαφερόμενος δεν παρέχει πληροφορίες που να επιτρέπουν ανεύρεση των δεδομένων του και, κατά συνέπεια, «η απαιτούμενη προσπάθεια είναι δυσανάλογη έναντι του συμφέροντος του υποκειμένου των δεδομένων για παροχή πληροφοριών».

Κάμερες παντού

Ολα αυτά είναι πολύ σημαντικά, καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη ευρύτερη προσπάθεια τοποθέτησης μόνιμων καμερών σε όλη την πόλη, η οποία προς το παρόν έχει παγώσει με αποφάσεις της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ), καθώς δεν τεκμηριώνονται ούτε η νομιμότητά τους ούτε οι προϋποθέσεις επεξεργασίας των δεδομένων που συγκεντρώνονται σε σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό. Φυσικά, παράλληλα πρέπει να γίνει αυτονόητη η μόνιμη χρήση του αναγνωριστικού αριθμού στις στολές (και η χρήση αριθμού κυκλοφορίας στις μοτοσικλέτες περιπολίας), ώστε να διασφαλίζεται η λογοδοσία, υποχρεώσεις που καταστρατηγούνται συχνά-πυκνά.

Σε επικοινωνία μας, ο εκτελεστικός διευθυντής της Homo Digitalis, Λευτέρης Χελιουδάκης (δικηγόρος, ειδικευμένος σε θέματα νέων τεχνολογιών), τόνισε στην «Εφ.Συν.» ότι το σχετικό προεδρικό διάταγμα (75/2020) προβλέπει πως σε κάθε περίπτωση πρέπει να αναλύεται δημόσια η αναγκαιότητα χρήσης του μέτρου (π.χ. η περιστασιακή χρήση καμερών ή ακόμη και τα drones στις διαδηλώσεις κ.λπ.) και είναι ένα πρώτο θετικό βήμα στο πλαίσιο της λογοδοσίας των δημόσιων αρχών, όμως παραμένουν σοβαρά ζητήματα που με πρόσχημα την εθνική ασφάλεια δυσχεραίνουν ακόμη τον εποπτικό ρόλο των αρμόδιων Ανεξάρτητων Αρχών και ιδίως της ΑΠΔΠΧ, μετά την πρόσφατη κύρωση στις αρχές Μαρτίου της Σύμβασης 108+ του Συμβουλίου της Ευρώπης από την Ελλάδα που επιβάλλει πλήρη συνεργασία και λογοδοσία. Πρέπει λοιπόν άμεσα να αποσυρθούν οι διατάξεις που περιόρισαν τον ρόλο της Αρχής με κύρια αφορμή τις υποκλοπές, ώστε να επανέλθει πλήρως ο εποπτικός ρόλος της με βάση τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις της χώρας.