Ιδέες για μια Πράσινη Πόλη: ένα περιβαλλοντικό διήμερο στο πάρκο Σταύρος Νιάρχος

Σήμερα Σάββατο 21 και αύριο Κυριακή 22 Σεπτεμβρίου, το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) διοργανώνει, για τρίτη συνεχή χρονιά, το SNFCC Green Weekend, ένα συναρπαστικό διήμερο αφιερωμένο στο περιβάλλον, που μας προσκαλεί να αλλάξουμε τον τρόπο που σκεφτόμαστε για την καθημερινότητα και τις επιλογές μας για ένα πιο βιώσιμο μέλλον. 

Δημιουργώντας μια πλατφόρμα συζήτησης, ανταλλαγής ιδεών, ενημέρωσης και ψυχαγωγίας, το SNFCC Green Weekend 2024 μεταμορφώνει το Πάρκο Σταύρος Νιάρχος σε ένα ζωντανό εργαστήριο με σκοπό τη συλλογική ενεργοποίηση για την αρμονική και βιώσιμη συνύπαρξη ανθρώπου και βιοποικιλότητας στο πλαίσιο του αστικού κέντρου. Όσες και όσοι επισκεφθούν το SNFCC Green Weekend, θα έχουν την ευκαιρία να συμμετάσχουν, με ελεύθερη είσοδο, σε ένα πράσινο φεστιβάλ που απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες. 

Συγκεκριμένα, σήμερα στις 18.30, τρεις διακεκριμένοι ομιλητές θα παρουσιάζουν τις προκλήσεις των πόλεων σήμερα και θα προτείνουν λύσεις. Θα συζητήσουν για την άνοδο της θερμοκρασίας στον αστικό ιστό και γιατί η ακραία ζέστη αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, για τους εναλλακτικούς τρόπους μετακίνησης μέσα στις πόλεις και τις εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά και για το πώς μπορούν τα σπίτια να γίνουν πιο «πράσινα». Οι ομιλητές της σημερινής συζήτησης είναι: Ελισσάβετ Μπαργιάννη (Αρχιτέκτων τοπίου, Επικεφαλής αστικής υπερθέρμανσης, Δήμος Αθηναίων), Αλεξία Σπυριδωνίδου (Ομάδα Εμπειρογνωμόνων Αστικής Κινητικότητας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) και Αρης Τσαγκρασούλης (Καθηγητής, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας). Συντονίζει η δημοσιογράφος Νατάσα Μαστοράκου ενώ θα υπάρχει ταυτόχρονη διερμηνεία στα αγγλικά και στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 

Εμεις συνομιλήσαμε με την κ. Αλεξία Σπυριδωνίδου από την ομάδα Εμπειρογνωμόνων για θέματα Αστικής Κινητικότητας της Κομισιόν:

«Τα καταναλωτικά πρότυπα και τα μοντέλα παραγωγής είναι κύρια πηγή της περιβαλλοντική κρίσης» 

• Ποια είναι η σπουδαιότητα αυτών των δράσεων; Ως προς τι ξεχωρίζουν δηλαδή. 

Δράσεις σαν το SNFCC Green Weekend βοηθούν στο να γεφυρωθεί το τεράστιο χάσμα μεταξύ της επιστημονικής κοινότητας και της «σφαίρας των ειδικών» με τους πολίτες. Οι πολίτες είναι οι πρώτοι που επηρεάζονται -ειδικά οι ευαίσθητες ομάδες- και έχουν άμεσο συμφέρον να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων με άποψη, λόγο και αιτήματα. Ωστόσο, βομβαρδίζονται από πληροφορίες που συχνά δυσκολεύονται να αφομοιώσουν και να διαχειριστούν, ερχόμενοι μάλιστα αντιμέτωποι με σωρεία από fakenews. Έτσι τελικά -πέρα από μεμονωμένες πρωτοβουλίες- αδρανοποιούνται και αποπροσανατολίζονται. Τέτοιες δράσεις λοιπόν, συμβάλλουν σημαντικά στην ενδυνάμωσή τους, στη παροχή πληροφοριών με απλό και κατανοητό τρόπο αλλά και στην διενέργεια διαλόγου που θα τους βοηθήσουν να δημιουργήσουν την δική τους άποψη για την επόμενη μέρα για το περιβάλλον και τον ρόλο τους μέσα σε αυτή. Επίσης, μέσα από τέτοιες δράσεις έρχονται σε επαφή με υφιστάμενες πρωτοβουλίες στις οποίες μπορούν να συμμετέχουν, να ενώσουν την φωνή τους και να βελτιώσουν την διαπραγματευτική τους θέση σε δικά τους αιτήματα για καλύτερο περιβάλλον και ποιότητα ζωής. Να σημειώσω ότι από κάθε τέτοια διοργάνωση θα πρέπει να φεύγουν «σοφότεροι» όχι μόνο οι πολίτες, αλλά και οι ειδικοί και ομιλητές. Και αυτό γιατί τέτοιες δράσεις δεν πρέπει να έχουν την λογική της αίθουσας διδασκαλίας, αλλά της ανταλλαγής ιδεών, πληροφοριών και απόψεων. 

• Πώς μπορεί να προσεγγιστεί από ιδρύματα και φορείς το καίριο αυτό ζήτημα της εποχής ώστε να έχει επίδραση στο κοινό; 

Τα ιδρύματα και οι φορείς που δραστηριοποιούνται στο περιβάλλον οφείλουν να εφαρμόσουν όλες τις τεχνικές που απαιτούνται για να φτάσει το μήνυμά τους στους πολίτες με τρόπο ξεκάθαρο, διαφανή και κατανοητό. Αυτό μπορεί να σημαίνει να αλλάξουν την γλώσσα που χρησιμοποιούν, να απλοποιήσουν τις δύσκολες ορολογίες που είναι κατανοητές μόνο από λίγους, και να διοργανώνουν δράσεις οι οποίες δίνουν χώρο και χρόνο σε όλους τους πολίτες να κατανοήσουν, να τοποθετηθούν, να ασκήσουν κριτική και να συνεργαστούν. Η διαδικασία αυτή είναι μία τεράστια επένδυση για τον κάθε φορέα που την επιδιώκει, ωστόσο είναι και κρίσιμη για να υπάρξει θετικός αντίκτυπος και ουσιαστική αλληλεπίδραση με την κοινωνία των πολιτών. Σημαντικός επίσης είναι ο ρόλος των ιδρυμάτων και των φορέων σε θέματα δικτύωσης αλλά και διευκόλυνσης του διαλόγου μεταξύ μερών που δεν μιλούν αναγκαστικά την ίδια γλώσσα (π.χ. επιστήμονες/πολιτικοί/πολίτες), ή συχνά καλύπτουν συγκεκριμένες πτυχές ενός ζητήματος. 

• Ποιο πιστεύετε ότι είναι το χειρότερο που συμβαίνει στον πλανήτη αυτή τη στιγμή, ποιο είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα δηλαδή: Ο υπερπληθυσμός; Η υπερκατανάλωση; Ο καταστροφή των φυσικών πόρων; Ο καπιταλισμός; 

Θα ήταν δύσκολο να ξεχωρίσω ένα πρόβλημα ως το κυριότερο, καθώς πρόκειται για μία δυνατή αλληλουχία επιλογών, προβλημάτων, πολιτικών, κλπ. Συνεπώς, κατ’ εμέ το ερώτημα έχει να κάνει πιο πολύ με το πώς θα οργάνωνε κάποιος αυτή την αλληλουχία. Ένα δίδυμο λοιπόν το οποίο σε ένα μεγάλο βαθμό αποτελεί την εκκίνηση των προβληματικών επιλογών που έχουν γίνει από τους ανθρώπους με δραματικές επιπτώσεις στο περιβάλλον είναι τα «καταναλωτικά πρότυπα» και τα «μοντέλα παραγωγής». Οι δύο αυτές όψεις του ίδιου νομίσματος ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό στο να υπάρχουν μη αμελητέα κίνητρα για την αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, με όλες τις δυσχερείς επιπτώσεις που έχει αυτή η αύξηση στα οικοσυστήματα, το περιβάλλον, την ποιότητα ζωής και την υγεία. Δυστυχώς, βλαπτικά καταναλωτικά πρότυπα παρατηρούνται πλέον σε όλες τις κοινωνικές και οικονομικές τάξεις (π.χ. οικονομικά προϊόντα τα οποία προέρχονται από μακρινές χώρες προτιμώνται σε σχέση με τοπικά προϊόντα που έχουν έρθει στο ράφι χωρίς να επιβαρύνουν πολύ το περιβάλλον). Αντίστοιχα, τα μοντέλα παραγωγής εστιάζουν στην αύξηση του κέρδους, με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις να μην αποτελούν μέρος της εξίσωσης.Και φυσικά όταν μιλάμε για βιομηχανική παραγωγή, οι επιπτώσεις είναι τεράστιες ως προς το εύρος και τον αντίκτυπό τους. 

Υπάρχει λύση σε αυτά τα ζητήματα; Η απάντηση είναι πως ναι. Με κατάλληλες θεσμοθετήσεις αλλά και επιστημονική τεκμηρίωση, και βάζοντας στο επίκεντρο την κυκλική οικονομία, η βιομηχανική παραγωγή μπορεί να μετασχηματιστεί, δημιουργώντας οφέλη προς όλες τις κατευθύνσεις. Ομοίως και τα καταναλωτικά πρότυπα, αλλά και οι ενεργοποιημένοι πολίτες, μέσα από μεμονωμένες αλλά και συλλογικές επιλογές μπορούν να απαιτήσουν πρόσβαση σε προϊόντα τα οποία έχουν παραχθεί με κοινωνικά και περιβαλλοντικά φιλικό τρόπο. Υπάρχουν αυτή τη στιγμή σημαντικές πρωτοβουλίες τέτοιων πιστοποιήσεων ώστε να βοηθήσουν τους πολίτες στις αποφάσεις τους. Τέλος, υπάρχει και το πολιτικό σκέλος, το οποίο διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο σε αυτά τα ζητήματα, και φέρει τεράστια ευθύνη στον εν λόγω μετασχηματισμό.