Παρά τη σθεναρή αντίσταση ο «πολιτισμός της ξαπλώστρας» μοιάζει να εξαπλώνεται σαν ιός. Ωστόσο θα ήταν εξαιρετικά άδικο για μια χώρα σαν την Ελλάδα ή την Ισπανία να μείνει κανείς στην πρώτη εικόνα του μαζικού τουρισμού και της αδηφάγου κατανάλωσης.
Αν «είχαμε τρεις δραχμές στην τσέπη και τρεις ο διπλανός», η πλάση θα ήταν παράδεισος κατά πώς τα λέει ο Λοΐζος και σε εκείνον τον παράδεισο ξεχωριστή θέση είχε η γεύση με ένα «διπλό καρβέλι και δυο στάλες μέλι να γλύκαινε η καρδιά».
Αν λοιπόν όντως υπάρχουν αυτές οι τρεις δραχμές, αξίζει τον κόπο να ξεφύγουμε από τα εύκολα, μαζικά μονοπάτια και να ανακαλύψουμε κρυμμένες διαδρομές με οδηγό τις αισθήσεις.
Ελλάδα
Μπορεί η Ελλάδα για τους περισσότερους τουρίστες να ήταν ταυτισμένη για πολλά χρόνια με το τρίπτυχο «τζατζίκι – μουσακάς – ρετσίνα», ωστόσο εδώ και πολλές δεκαετίες κάνει μια μεγάλη προσπάθεια να γνωρίσει στους επισκέπτες της τον τεράστιο γαστρονομικό της πλούτο. Στο μεταίχμιο Ανατολής και Δύσης, η χώρα μας έχει μια κουζίνα πλούσια και εντελώς διαφορετική στα διάφορα σημεία της. Από τη Μακεδονία μέχρι την Κρήτη κι από τα Επτάνησα μέχρι τα Δωδεκάνησα οι κάτοικοι των διαφορετικών περιοχών ανέπτυξαν κουζίνες που αντανακλούν το φυσικό τοπίο αλλά και την ιστορία κάθε τόπου.
Ο γαστροτουρισμός στην Ελλάδα είναι αναπτυγμένος με κάθε τρόπο: μπορείτε να συμμετάσχετε σε οργανωμένους γαστρονομικούς περιπάτους σχεδόν σε κάθε πόλη και να δοκιμάσετε από φαγητό δρόμου μέχρι παραδοσιακά πιάτα, να επισκεφτείτε οινοποιεία και ελαιοτριβεία, να κάνετε μαθήματα μαγειρικής σε ξενοδοχεία αλλά ακόμα και σε σπίτια όπου θα διδαχτείτε παραδοσιακές συνταγές, να μαζέψετε μανιτάρια, να κάνετε εκδρομές για ψάρεμα με καΐκια και να μαγειρέψετε στο κατάστρωμα. Οπως επίσης αρκετά αναπτυγμένος είναι ο αγροτουρισμός, όπου οι επισκέπτες σε μικρά χωριά μπορούν όχι μονάχα να γευτούν τις τοπικές κουζίνες, αλλά και να συμμετέχουν στην παραγωγή κρασιού ή ελαιολάδου, να μαζέψουν καρπούς από τα δέντρα, να φροντίσουν έναν λαχανόκηπο ή τα ζώα ενός αγροκτήματος.
Σχεδόν κάθε πόλη και χωριό οργανώνουν γιορτές τιμώντας το τοπικό τους προϊόν: στη Μυτιλήνη θα βρείτε τη γιορτή της σαρδέλας, στην Κυνουρία τη γιορτή του κάστανου –ακόμα και στο μικρό ορεινό χωριό Τείχιο στη Δωρίδα οι ελάχιστοι κάτοικοι διοργανώνουν με πολύ μεγάλη επιτυχία τη γιορτή της πίτας κ.λπ. Σε πολλές περιοχές διοργανώνονται φεστιβάλ με τη συμμετοχή παραγωγών, όπου οι επισκέπτες μπορούν να δοκιμάσουν και να αγοράσουν προϊόντα –όπως στην Ηλεία το φεστιβάλ οίνου και γεύσεων, στην Καλαμάτα το φεστιβάλ ελαιολάδου, τη γιορτή του βοσκού και του τυριού στα Ζωνιανά Ρεθύμνου. Πολλές γιορτές, μαθήματα και περιηγήσεις γίνονται και σε αμπελώνες, ζυθοποιίες και αποστακτήρια. Οι «δρόμοι του κρασιού» είναι σηματοδοτημένες διαδρομές σε όλη την Ελλάδα μέσα από τις σημαντικότερες αμπελουργικές και οινοποιητικές περιοχές.
Από σπουδαίους σεφ, εξειδικευμένους δημοσιογράφους και συγγραφείς γίνεται μεγάλη προσπάθεια να εκπαιδευτεί το κοινό ώστε να καταλάβει τη μεγάλη σημασία που έχει η εποχικότητα και η εντοπιότητα των υλικών όχι μονάχα για να διατηρηθεί η γαστρονομική παράδοση, αλλά και για να περιοριστεί το κλιματικό αποτύπωμα της εστίασης. Κάποια εστιατόρια έχουν καθετοποιήσει την παραγωγή τους και σίγουρα στα μικρά χωριά θα βρείτε ταβέρνες όπου ό,τι δοκιμάσετε -από λαχανικά μέχρι το ψωμί και τα κρέατα- θα είναι παραγωγής τους.
Το κράτος αλλά και οι τοπικές αρχές προωθούν συστηματικά τον γαστροτουρισμό, οργανώνοντας επιστημονικά συνέδρια και ενημερώνοντας τους εμπλεκόμενους φορείς για την αξία του και την προστιθέμενη αξία που μπορεί να δώσει στο τουριστικό προϊόν, αλλά και τη θεμελιώδη σημασία της σύνδεσης του πρωτογενούς τομέα με την τουριστική βιομηχανία.
Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, που είναι γνωστή παγκόσμια ως «ολυμπιακή γη» αφού στην αρχαία Ολυμπία κάθε 4 χρόνια ανάβει η φλόγα για να ταξιδέψει μετά όπου διεξάγονται οι Ολυμπιακοί Αγώνες.
Ετσι και η πλούσια κουζίνα των τριών νομών που απαρτίζουν την Περιφέρεια (Αιτωλοακαρνανία, Αχαΐα, Ηλεία) ονομάζεται «ολυμπιακή κουζίνα» και οι τοπικές Αρχές την προωθούν όχι μονάχα με σχετική ιστοσελίδα και ενημερωτικό υλικό, αλλά και διοργανώνοντας συμπόσιο για τουριστικούς πράκτορες και πιστοποιώντας τα ξενοδοχεία που προσφέρουν πρωινό με παραδοσιακά προϊόντα.
Λιθουανία
Η Dovilė Seliukė, επικεφαλής του Τμήματος Τουριστικού Μάρκετινγκ και Επικοινωνίας της «Keliauk Lietuvoje», σημειώνει ότι ο γαστρονομικός τουρισμός στις περιφέρειες ανακαλύπτεται συχνότερα από τους ντόπιους Λιθουανούς, ενώ δεν υπάρχουν ξένοι που θα έρχονταν μόνο για τις προσφερόμενες γαστρονομικές εμπειρίες.
«Κοιτάζοντας την εικόνα των ξένων τουριστών, δεν έχουμε ακόμη πραγματικούς γαστρονομικούς τουρίστες -αυτούς που ταξιδεύουν ειδικά για το φαγητό- αλλά ελπίζουμε ότι η συμπερίληψή μας στον οδηγό Michelin θα αλλάξει αυτή την κατάσταση. Ωστόσο η επίσκεψη σε εστιατόρια είναι μία από τις πιο δημοφιλείς και εκτιμώμενες εμπειρίες στη Λιθουανία. Οι τουρίστες θέλουν να δοκιμάσουν παραδοσιακά πιάτα, ενώ οι ντόπιοι τουρίστες αναζητούν μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις που παρέχουν εξειδικευμένο, όχι καθημερινό φαγητό, γι’ αυτό και οι θεματικοί χάρτες που δημιουργούμε είναι πολύ δημοφιλείς –αν απλώς η κρύα σούπα παντζαριού ή τα παγωτά ακούγονται βαρετά, οι γκουρμέ ερμηνείες τους φαίνονται πολύ πιο ελκυστικές» λέει η D. Seliukė.
«Εχουμε πιάτα που η ίδια η διαδικασία μαγειρέματος είναι μοναδική και μπορεί να αποτελέσει μια μοναδική γαστρονομική και εκπαιδευτική εμπειρία. Εξίσου μοναδική είναι η ευκαιρία να γευτείτε ένα πιάτο του οποίου τα υλικά έχετε συγκεντρώσει εσείς οι ίδιοι. Συλλογή μανιταριών και μούρων –για εμάς δεν είναι ιδιαίτερες εμπειρίες, αλλά στους ξένους κάνει μεγάλη εντύπωση ότι αυτό που μαζεύεις στο δάσος μπορεί να καταλήξει στο πιάτο σου λίγες ώρες αργότερα» αναφέρει η Seliukė.
Η καλύτερη γαστρονομική εμπειρία σε μια περιοχή συμβαίνει όταν το φαγητό φτάνει από τον κήπο του τοπικού αγρότη στο πιάτο του τουρίστα. Σύμφωνα με τον Bronius Markauskas, πρόεδρο της Ενωσης Περιφέρειας Klaipėda, στις περιφέρειες αναπτύσσονται σχέδια για την ενίσχυση των αγροτών προς αυτήν την κατεύθυνση, αν και η αλλαγή δεν γίνεται γρήγορα. «Ο γαστρονομικός τουρισμός θα μπορούσε να προσφέρει πρόσθετο εισόδημα για τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, αλλά η συντριπτική πλειονότητά τους εξακολουθεί να επικεντρώνεται στην καλλιέργεια και την επεξεργασία μεγάλων ποσοτήτων προϊόντων. Οι συνεταιρισμοί θα μπορούσαν να ξεκινήσουν τέτοιες δραστηριότητες στην περιοχή, συγκεντρώνοντας τουλάχιστον μερικές αγροτικές εκμεταλλεύσεις και βοηθώντας στην οργάνωσή τους. Ισως τότε οι αγρότες μας να ενδιαφερθούν και όλα τα μέρη να επωφεληθούν» δήλωσε ο Markauskas.
Ισπανία
Τα οινοχώρια της Ισπανίας
Από τα 71,7 εκατομμύρια τουρίστες που επισκέφτηκαν την Ισπανία σε ένα έτος (2022), περισσότεροι από 17 εκατομμύρια δήλωσαν ότι συμμετείχαν σε δραστηριότητες κρασιού και γαστρονομίας, που αντιπροσωπεύουν το 24% του συνολικού αριθμού των τουριστών σύμφωνα με τα στοιχεία της Turespaña. Οι συνολικές δαπάνες των τουριστών για δραστηριότητες οίνου και γαστρονομίας ανήλθαν σε 22,704 δισ. ευρώ, δηλαδή το 26% των συνολικών δαπανών.
Σε αυτή την εποχή της ερήμωσης, της άδειας Ισπανίας, των ολοένα και πιο γεμάτων μεγαλουπόλεων, των διακοπών σε πολυσύχναστες παραλίες ανάμεσα σε βουνά από σκουπίδια που αφήνουν οι επισκέπτες, είναι καιρός να υπερασπιστούμε τα μικρά χωριά που μας παρέχουν όλα τα παραδοσιακά πράγματα που αγαπάμε, από τα ανοιξιάτικα μπιζέλια μέχρι τις ντομάτες του Οκτωβρίου. Είναι αδύνατον να διαχωρίσουμε την ιστορία της Ισπανίας από τα χωριά της και την παράδοση της παραγωγής κρασιού. Ακολουθούν μερικές από τις καλύτερες διαδρομές μέσα από τα οινοχώρια της Ισπανίας.
Castilla y León
Η τεράστια έκτασή της και η τεράστια ποικιλία διαφορετικών τοπίων που έχει να προσφέρει η βορειότερη Καστίλη δεν μπορεί να αγνοηθεί. Επιπλέον είναι αδύνατον να αγνοήσει κανείς το κύριο συστατικό της, την ένωση του κρασιού και των χωριών της Καστίλης: τον ποταμό Duero. Τα νερά του τρέφουν αρκετές από τις σημαντικότερες ονομασίες προέλευσης της Ισπανίας (Rueda, Ribera del Duero, Toro ή Tierra del Vino de Zamora).
Σε αυτό το τοπίο υπάρχουν πολλά χωριά που πρέπει να επισκεφτείτε: το Tordesillas (γενέτειρα της θεμελιώδους συνθήκης για την κατάκτηση της Αμερικής, με το τείχος του, το βασιλικό μοναστήρι της Σάντα Κλάρα, που χρονολογείται από το 1340, και τη θαυμάσια γέφυρά του πάνω από το Duero) ή το Peñafiel (ένα από τα πιο οινοκεντρικά χωριά της χώρας, όπου βρίσκονται φημισμένα οινοποιεία όπως το Protos -με τα κελάρια του σχεδιασμένα από τον αρχιτέκτονα Richard Rogers- και ένα από τα μεγαλύτερα και καλύτερα διατηρημένα κάστρα της Ισπανίας).
Ωστόσο ένα μέρος που ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα είναι η νότια όχθη του Duero, στο ύψος του μικρού χωριού San Bernardo, όπου βρίσκεται το μοναστήρι Santa María de Valbuena το οποίο έχει μετατραπεί σε πολυτελές ξενοδοχείο spa. Σε αυτή τη νότια όχθη, με εδάφη που τρέφονται απευθείας από τον ποταμό που ρέει στο Πόρτο, σε μια απόσταση πέντε χιλιομέτρων βρίσκονται μερικά από τα καλύτερα οινοποιεία όχι μόνο στην Ισπανία αλλά και στον κόσμο: Finca Villacreces, Vega Sicilia, Arzuaga ή Viña Mayor και ακριβώς απέναντι, στη βόρεια όχθη, μπορούμε να βρούμε τους αμπελώνες της Matarromera. Ολα αυτά σε έναν χώρο που περιλαμβάνει μόλις πέντε χωριά: Quintanilla de Arriba, Quintanilla del Onésimo, Olivares de Duero, Valbuena de Duero και San Bernardo.
Castilla-La Mancha
Η νότια Καστίλη δεν υπολείπεται σε ονομασίες προέλευσης ή οινική παράδοση (περιλαμβάνει τις DOs Valdepeñas, Tierra de Castilla, Jumilla, Pago, Almansa, Ribera del Júcar, Uclés, Mondéjar και Méntrida). Αλλά στο τρίγωνο μεταξύ Albacete, Ciudad Real και Τολέδο βρίσκεται αυτό που είναι γνωστό ως Διαδρομή του Κρασιού της Mancha, η οποία περιλαμβάνει εννέα δήμους πλούσιους σε ιστορία.
La Rioja
Η πιο διάσημη από τις ονομασίες προέλευσης της Ισπανίας λούζεται από τα νερά του ποταμού Εβρου. Στον μαίανδρο του ποταμού, που συνορεύει με τον ποταμό Najerilla, βρίσκεται το Cenicero, ανάμεσα σε φυσικές αναβαθμίδες γεμάτες αμπέλια και μικρούς κήπους. Πίσω από αυτό το μικρό χωριό του Riojan υψώνεται η οροσειρά της Κανταβρίας, η οποία χωρίζει την κοιλάδα Ebro από τη Llanada Alavesa. Εκεί βρίσκεται το δεύτερο παλαιότερο οινοποιείο της Rioja. Το Marqués de la Concordia ιδρύθηκε το 1870 και διαθέτει περισσότερα από 150 χρόνια εμπειρίας με τα κρασιά του.
Ακολουθώντας τα νερά του ποταμού στον δρόμο του προς το Logroño, θα συναντήσουμε ένα άλλο διάσημο όνομα στον οινοτουρισμό της La Rioja μόλις λίγα χιλιόμετρα μακριά: Fuenmayor.
Επίσης στα νότια σύνορα του Εβρου αυτή η πόλη, της οποίας οι πρώτες γραπτές αναφορές χρονολογούνται από τον 11ο αιώνα και φιλοξενεί 3.191 κατοίκους, έχει μια απαράμιλλη οινοποιητική παράδοση: LAN, Montecillo, Marqués de Arviza.
Αραγονία
Είναι λίκνο του κρασιού εδώ και εκατοντάδες χρόνια, όπως αποδεικνύεται από τις ιδιαίτερα φημισμένες οινοποιίες που εδρεύουν εκεί: Calatayud, Campo de Borja, Cariñena, Somontano, Aylés και Cava.
? Το άρθρο αυτό γράφτηκε στο πλαίσιο του προγράμματος PULSE, μιας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας που διευκολύνει τη διεθνή δημοσιογραφική συνεργασία και στην οποία συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα στην Ελλάδα η «Εφ.Συν.». Για το ρεπορτάζ αυτό συνεργάστηκαν: Delfi, Ieva Kniukštienė, Fran Sánchez Becerril, El Confidencial.
