O στόχος είναι φιλόδοξος και ο σκοπός ευγενής, η δουλειά εντατική και η ομάδα τους εξαιρετικά δραστήρια. Εδώ και 12 μήνες, Ρομά και μπαλαμοί εθελοντές εργάζονται ασταμάτητα ώστε να πραγματοποιήσουν το πρώτο «Φεστιβάλ Ρομά κουλτούρας και αλληλεπίδρασης με τον ευρωπαϊκό πολιτισμό» στον Δήμο Ηλιδας του νομού Ηλείας. Ετσι, η Ελλάδα θα μπει δυναμικά στον χάρτη των πολύμορφων εκδηλώσεων για τον πολιτισμό των Ρομά, που σε κάποιες χώρες μετρούν ακόμα και δεκαετίες.
«Θα είναι η απαρχή ενός θεσμού που θα φέρει πιο κοντά τους πολίτες της Ευρώπης», μας λέει ο Ρομά συγγραφέας και κάτοικος Αμαλιάδας, Νίκος Μπατζαλής. «Η ομάδα των εθελοντών εργάζεται με πολύ μεράκι επάνω σε αυτό το όραμα, ετοιμάζοντας μια πρόταση που θα μπορέσει πρώτα απ’ όλα να φέρει κοντά και να ενώσει τις διαφορετικές κουλτούρες των Ρομά της Ευρώπης. Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα φεστιβάλ που θα επαναλαμβάνεται ανά δύο χρόνια σε διαφορετική πόλη και χώρα της Ευρώπης και στο οποίο θα δίνουν το «παρών» Ρομά από όλα τα κράτη της Ευρώπης». Το φεστιβάλ, όπως εξηγεί ο Ν. Μπατζαλής, θα έχει θεματικές ενότητες που θα ξεκινούν από την ιστορία των Ρομά και την καταγραφή και διάσωση της γλώσσας ρομανί μέχρι θεατρικά δρώμενα και θεματικές βραδιές με παγκόσμιας φήμης καλλιτέχνες και συγκροτήματα Ρομά.
Ο Χρήστος Χριστοδουλόπουλος είναι ο δήμαρχος Ηλιδας, του δήμου που θα φιλοξενήσει αυτό το πρωτοποριακό για την Ελλάδα φεστιβάλ. «Σε αγαστή συνεργασία με τους συνεργάτες μας στις κοινότητες των Ρομά, προσπαθούμε να υλοποιήσουμε το μεγαλύτερο project για Ρομά στη χώρα μας, δημιουργώντας έναν πανευρωπαϊκό θεσμό, ο οποίος πάνω και πρώτα απ’ όλα θα προσπαθήσει να αναδείξει αυτά που μας ενώνουν», μας λέει ο κ. Χριστοδουλόπουλος, υπογραμμίζοντας πως «η ανάπτυξη της διαπολιτισμικότητας οδηγεί στην αποδοχή του άλλου, στον σεβασμό προς αυτόν και τον πολιτισμό του, έως ότου φτάσουμε στην αγαστή συνεργασία όλων μας. Αυτό σημαίνει στις μέρες μας συμπερίληψη, και στον Δήμο Ηλιδας έχουμε καταφέρει να το κατακτήσουμε. Και αυτό συνέβη διότι όλοι κάνουμε εδώ και δεκαετίες ένα βήμα πίσω, για να μπορέσουμε να κάνουμε μαζί πολλά βήματα μπροστά. Και αυτό βέβαια αφορά το σύνολο των Ρομά που ζουν στην περιοχή μας: τους κατοίκους της συνοικίας Παπακαυκά, που αυτοπροσδιορίζονται ως Τσιγγάνοι Ρομ προερχόμενοι από την Κωνσταντινούπολη, αφορά και τους συμπολίτες μας που διαβιούν στην κοινότητα του κέντρου, που μπορεί να μην τους αρέσει ο όρος Ρομ ή Ρομά, όμως διατηρούν στο ακέραιο τα δικά τους ξεχωριστά ήθη και έθιμα. Η δημοτική αρχή έχει ένα συγκεκριμένο δόγμα, το οποίο ακολουθείται από ένα ακόμα πιο συγκεκριμενοποιημένο σχέδιο δράσης και αυτό είναι: ένταξη σε όλα τα επίπεδα».
Εν αναμονή του φεστιβάλ στην Ελλάδα, ας κάνουμε μια βόλτα στις γειτονιές της Ευρώπης, εκεί όπου αντίστοιχες διοργανώσεις πραγματοποιούνται με μεγάλη επιτυχία.
Τσεχία
Το Ghettofest στην πόλη του Μπρνο είναι ένα φεστιβάλ πόλης που συνδυάζει μουσική και θεατρικές παραστάσεις με την αυθεντική εμπειρία του δρόμου. Και είναι μοναδικό διότι διοργανώνεται στους δρόμους εκείνου του τμήματος της πόλης που ονομάζεται Μπρονξ – τμήμα το οποίο είχε παραδοσιακά κατοικηθεί από τη γερμανική μειονότητα, αλλά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο κατοικήθηκε από εξαιρετικά αδύναμες κοινωνικά οικογένειες, κυρίως Ρομά.
Η τσεχική κοινωνία δεν είναι βαθιά ρατσιστική, αλλά υπάρχει μια συγκεκριμένη διαδεδομένη μορφή ρατσισμού κατά της μειονότητας των Ρομά. Επιπλέον, το τμήμα αυτό της πόλης είναι αντικειμενικά παραμελημένο, βρόμικο, με γνωστά στέκια τοξικομανών. Κατά συνέπεια, για πολλούς κατοίκους του Μπρνο μια επίσκεψη στο Ghettofest είναι μερικές φορές η πρώτη ευκαιρία να επισκεφθούν αυτό το τμήμα της πόλης και να μείνουν εκεί τουλάχιστον για λίγες ώρες. Εκτός από την τοποθεσία, το γεγονός ότι ορισμένα συγκροτήματα παίζουν απευθείας στους δρόμους ανάμεσα στα παλιά πενταώροφα κτίρια είναι ακόμη ένας πυλώνας της αυθεντικής ατμόσφαιρας. Οι τοπικές οικογένειες παρακολουθούν συνήθως την παράσταση από τα παράθυρα των διαμερισμάτων τους, μερικές φορές με όλα τα μέλη, συμπεριλαμβανομένων των παππούδων και των μικρών.
Ρουμανία
Στη Ρουμανία, εδώ και 10 χρόνια το Φεστιβάλ Balkanik κάθε Σεπτέμβριο συνδυάζει τσιγγάνικη μουσική από τα Βαλκάνια σε μια ζωντανή ατμόσφαιρα, με ρομά χειροτεχνία και βαλκανικό φαγητό. Εκεί μπορείτε να δείτε τους ανθρώπους να έρχονται επιτέλους όλοι μαζί.
Το Gipsy Fest, ένα από τα 4 μεγαλύτερα φεστιβάλ Ρομά του κόσμου, ξεκίνησε το 2008 και συγκεντρώνει καλλιτέχνες από κάθε μεριά της Γης. Η Ρουμανία το φιλοξένησε το 2022 και φέτος η διεθνής εκδήλωση πραγματοποιείται στη Σλοβακία, στην Μπρατισλάβα, στις 19-20 Ιουλίου.
Το επικείμενο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου Ρομά, Kathe Akana, πραγματοποιείται στο Βουκουρέστι για τρία συνεχόμενα χρόνια. Η συγκεκριμένη εκδήλωση έχει φέρει κοντά καλλιτέχνες από την Ιταλία, τη Σουηδία, την Ουγγαρία, την Αυστρία και τη Ρουμανία. Το Giuvlipen, που σημαίνει φεμινισμός στη γλώσσα των Ρομά, είναι η πρώτη ανεξάρτητη φεμινιστική θεατρική ομάδα Ρομά στη Ρουμανία, που ιδρύθηκε το 2014 από τις ηθοποιούς Mihaela Dragan και Zita Moldovan. «Τα θέματα των παραστάσεών μας είναι ποικίλα, αλλά όλα έχουν κάτι κοινό: συζητούν θέματα που η Ιστορία, η νοοτροπία και οι κοινωνικοί ή πολιτικοί περιορισμοί έχουν συχνά αποσιωπήσει. Σε κάθε παράσταση, επιδιώκουμε να διεκδικήσουμε την τέχνη, την ιστορία και την πολιτιστική ταυτότητα των Ρομά μέσα από ιστορίες που αφηγούμαστε εμείς, οι Ρομά καλλιτέχνες».
Στο Μουσείο Ρουμανικών Χωριών στο Βουκουρέστι, ένα σπίτι των Ρομά μεταφέρθηκε από τη βόρεια πλευρά της χώρας Maramures. Το σπίτι του Lazăr Naftanailă. Χρησιμοποιώντας την Τεχνητή Νοημοσύνη οι επισκέπτες μπορούν να πάρουν μια εικόνα της παλιάς ζωής και των συνηθειών των Ρομά.
Βουλγαρία
Στα τέλη Μαΐου εδώ και 19 χρόνια στο πάρκο Marno Pole στο Βέλικο Τάρνοβο διοργανώνεται το διήμερο μεγάλο παιδικό φεστιβάλ Ρομά «Ανοιχτή Καρδιά» – το μοναδικό μεγάλο φεστιβάλ Ρομά στη Βουλγαρία, που διοργανώνεται από το Κέντρο Διεθνοτικού Διαλόγου και Ανοχής Amelipe.
«Στόχος του είναι να αναδείξει τη λαογραφία των Ρομά και τη σύνδεσή της με τη βουλγαρική και την τουρκική λαογραφία και να δώσει βήμα σε παιδιά από όλη τη χώρα, που δεν είναι μόνο Ρομά», λέει η διευθύντρια προγράμματος του Amelipe, Teodora Krumova. Το φεστιβάλ παρακολουθούν κυρίως παιδιά όλων των ηλικιών, αλλά μερικές φορές συμμετέχουν ενεργά και ενήλικες. Το φεστιβάλ έχει μεγάλη συμμετοχή και κάθε χρόνο έχει κατά μέσο όρο 1.500 συμμετέχοντες από περισσότερα από 100 σχολεία σε όλη τη χώρα.
* Το άρθρο αυτό γράφτηκε στο πλαίσιο του προγράμματος PULSE, μιας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας που διευκολύνει τη διεθνή δημοσιογραφική συνεργασία και στην οποία συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα στην Ελλάδα η «Εφ.Συν.». Για το ρεπορτάζ αυτό συνεργάστηκαν: Petr Jedlička (Denik Referendum-Τσεχία), Oana Dumbrava (OBCT-Ιταλία), Radoslav Alexandrov (Mediapool.bg-Βουλγαρία)
