Στο Ευρωκοινοβούλιο η… κηδεία του Μεταξουργείου

Στις 28 Ιανουαρίου, μαυροφορεμένοι κάτοικοι, ενοικιαστές, μέλη συλλογικοτήτων, καλλιτέχνες και άλλοι «κήδεψαν» το Μεταξουργείο, πραγματοποιώντας μια ιδιαίτερα πρωτότυπη και ευρηματική πορεία διαμαρτυρίας ενάντια στην υπέρμετρη αύξηση των ενοικίων και τον εξευγενισμό μιας λαϊκής γειτονιάς της Αθήνας. Πρόκειται για μία από τις χιλιάδες γειτονιές σε όλη την Ευρώπη που «χάνονται» για τους κατοίκους τους εξαιτίας της μη βιώσιμης αύξησης της αξίας των ακινήτων και των ενοικίων, που οδηγεί πολλούς μακριά από ολόκληρες περιοχές ή συνοικίες των πόλεων, μετατρέποντάς τους σε μεταμοντέρνους νομάδες. Μαζί τους ξεκινούν να δραστηριοποιούνται και ομάδες ή κινήματα γειτονιάς για το δικαίωμα σε προσιτή στέγη ενάντια στο αφήγημα του άτεγκτου νόμου της αγοράς που ξεριζώνει παλιούς και νέους κατοίκους.

Ολα τα παραπάνω συζητήθηκαν στην εκδήλωση «Κοινωνική και νεανική στέγαση στην Ε.Ε.», του ευρωβουλευτή Στέλιου Κούλογλου, που πραγματοποιήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου στο Ευρωκοινοβούλιο. Κατά τραγική ειρωνεία, μάθαμε ότι η «ευρωπαϊκή συνοικία» στις Βρυξέλλες που φιλοξενεί το Ευρωκοινοβούλιο κρύβει το δικό της σκοτεινό μυστικό: για χάρη της εγκατάστασης στο κέντρο της βελγικής πρωτεύουσας των κτιρίων των ευρωπαϊκών θεσμών, μια ολόκληρη γειτονιά με τη δική της ταυτότητα και μια γενιά κατοίκων εκτοπίστηκαν.

Τις πολύπλευρες πτυχές της στεγαστικής κρίσης εξειδίκευσαν ευρωβουλευτές, ερευνητές, ακτιβιστές, στελέχη της τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλοι εκπρόσωποι από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η παρέμβαση του πρώην υπουργού Οικονομικών, Ευκλείδη Τσακαλώτου, που ανέλυσε την πολιτική προέλευση του προβλήματος ως άλλη μία αποτυχία του νεοφιλελεύθερου μοντέλου και της εμμονής ορισμένων στην «αυτορύθμιση» της αγοράς.

Στην εισαγωγική του τοποθέτηση, ο Στέλιος Κούλογλου τόνισε ότι, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, οι ελληνικές πόλεις καταγράφουν το υψηλότερο κόστος στέγασης, με το 32,4% των κατοίκων να αναγκάζεται να ξοδέψει περισσότερο από το 40% του εισοδήματός του μόνο για το στεγαστικό κόστος. Χαρακτηριστικό είναι ότι στη δεύτερη με διαφορά Δανία το αντίστοιχο ποσοστό βρίσκεται στο 21% και ο μέσος όρος της Ε.Ε. κινείται στο 10%.

Εκπροσωπώντας το Ινστιτούτο για την Ερευνα και την Κοινωνική Αλλαγή «Eteron», o Αλκης Καφετζής παρουσίασε τα βασικά ευρήματα της έρευνας «Στέγαση 360ο». Οπως επισήμανε, πλέον έχουμε ξεκάθαρη στεγαστική κρίση στην Ελλάδα, για την οποία δεν φταίνε απλώς οι βραχυχρόνιες μισθώσεις και η golden visa. Οι λόγοι είναι βαθύτεροι και ξεκινούν από την οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας, τον τρόπο που η ελληνική κοινωνία κάλυψε την ανάγκη για στέγαση διαχρονικά, όπως και το ότι εδώ και 10 χρόνια η κατοικία έχει καταστεί μια ασφαλής επένδυση για τον χρηματοπιστωτικό τομέα.

Ως σοβαρή πτυχή της στεγαστικής κρίσης που πλήττει ιδιαίτερα τους millennials (γεννημένους μετά το 1980) ορίζεται και η «αόρατη αστεγία», δηλαδή η παρατεταμένη συγκατοίκηση με τους γονείς και η αδυναμία πληρωμών λογαριασμών ΔΕΚΟ. Μεταξύ 2016 και 2023 τα ενοίκια στην Αθήνα αυξήθηκαν κατά 66%, στη Θεσσαλονίκη κατά 63%, στην Πάτρα κατά 95% και στον Βόλο κατά 110%, κατέληξε ο κ. Καφετζής.

Η Ολγα Νάση από τη «Διεθνή Συμμαχία Κατοίκων» προχώρησε στη διάκριση μεταξύ των όρων «κατοικία» και «σπίτι». Αφού μίλησε για τον αγώνα κατά των εξώσεων, ιδιαίτερα την περίοδο της πανδημίας, στάθηκε στην ελληνική περίπτωση εκτιμώντας ότι χρειάζεται προσφορά δημόσιας κοινωνικής και προσιτής κατοικίας, ξεκινώντας από τους πιο ευάλωτους και από το αχρησιμοποίητο απόθεμα κατοικιών.

Μοιρολόι στον «Μαχαλά»

Στη συνέχεια οι κάτοικοι του Μεταξουργείου Μαρία Πετεινάκη και Παναγιώτης Τσαπάρας, από την επιτροπή «Μαχαλάς» Μεταξουργείου, περιέγραψαν πώς κήδεψαν και μοιρολόγησαν τη γειτονιά τους. Πίσω από το σχεδόν καρναβαλικό χάπενινγκ κρύβονται όμως πολύ σοβαρότερα ζητήματα, που μετατρέπουν μια γειτονιά η οποία αποτελούσε μωσαϊκό ανθρώπων σε μονοθεματικό τουριστικό πάρκο. «Δεν μιλάμε απλά για εξευγενισμό της γειτονιάς, αλλά για εκτοπισμό όσων κατοίκων, ομάδων ή επαγγελματιών δραστηριοποιούνταν εδώ», είπε χαρακτηριστικά ο Π. Τσαπάρας.

Περιγράφοντας την κατάσταση, μίλησε για κατοίκους που βλέπουν τη γειτονιά να αλλάζει συνεχώς, «χάνοντας» φίλους και γείτονες λόγω των αυξημένων ενοικίων, ενώ ιδιαίτερα ανήσυχοι είναι και όσοι έχουν μισθωτήρια που λήγουν, φοβούμενοι μην έρθουν αντιμέτωποι με νέες, πολύ αυξημένες απαιτήσεις των ιδιοκτητών. Τα μέλη της κοινότητας «Μαχαλάς» ζητούν την κατάργηση της golden visa, την προστασία των ενοικιαστών με πλαφόν στα ενοίκια, την προστασία της πρώτης κατοικίας, όπως και προγράμματα κοινωνικής κατοικίας σε όλη την πόλη.

Μαζί με τον «Μαχαλά», αναπτύσσονται γρήγορα διάφορες οργανωμένες από τα κάτω ομάδες για το δικαίωμα σε προσιτή κατοικία, οι οποίες μάλιστα ετοιμάζονται να συντονιστούν με ευρωπαϊκά κινήματα με σκοπό την πραγματοποίηση πανευρωπαϊκών διαδηλώσεων για το δικαίωμα στη στέγη στα τέλη Μαρτίου. Πολλοί από τους ομιλητές ζήτησαν από τις δημοτικές αρχές των ευρωπαϊκών πόλεων να «κάνουν τη δουλειά τους». Σε αυτό το πνεύμα κινήθηκε η ομιλία του ελληνικής καταγωγής δημάρχου του δήμου των Βρυξελλών, Ιξέλ, Χρήστου Δουλκερίδη, που παρουσίασε τους τρόπους με τους οποίους αντιμετωπίζεται η εκτόξευση των ενοικίων στη βελγική πρωτεύουσα, με τη δημιουργία κοινωνικών κατοικιών και την παροχή κινήτρων ώστε να μη μένουν αδιάθετες κατοικίες.

Την εκδήλωση έκλεισε ο πρώην υπουργός Οικονομικών και βουλευτής της Νέας Αριστεράς, Ευκλείδης Τσακαλώτος. Αφού μίλησε για την αποτυχία του νεοφιλελεύθερου παραδείγματος, επισήμανε την ανάγκη να υπάρξει ένα αφήγημα με ρεαλιστικές ριζοσπαστικές πολιτικές, το οποίο θα μπορέσει να υλοποιηθεί και με τη βοήθεια της πίεσης που ασκούν κοινωνικά κινήματα, όπως του Μεταξουργείου, που αποτελούν αντίρροπες δυνάμεις στο κυρίαρχο νεοφιλελεύθερο αφήγημα.