Η αναγγελία κατασκευής μεταλλικού τελεφερίκ στη Μονεμβασιά θεωρείται ανοσιούργημα για το μνημείο ιστορικού, αρχαιολογικού, περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος της παγκόσμιας κληρονομιάς. Ισως πρόκειται για τη μεγαλύτερη προσβολή που έχει γίνει μέχρι σήμερα στο μοναδικό μνημείο του Βράχου.
Τελικά τα σχέδια της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη και του Δήμου Μονεμβασίας για την κατασκευή μεταλλικού τελεφερίκ, με προϋπολογισμό 6.800.000 ευρώ, ακυρώνονται επί του παρόντος. Φρένο βάζει η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) με την απόφαση (υπ’ αριθμ. 100/2024) που ακυρώνει τον διαγωνισμό «Προμήθεια και εγκατάσταση αναβατορίου ατόμων για το κάστρο της Μονεμβασίας».
Η προκήρυξη του διαγωνισμού έγινε από τον Δήμο Μονεμβασίας. Ενδιαφερόμενος επιχειρηματίας από τη Βέροια, ο οποίος δραστηριοποιείται τριάντα χρόνια στον χώρο και προτίθετο να λάβει μέρος, αλλά σύμφωνα με τους όρους που είχαν διατυπωθεί αποκλειόταν από τον διαγωνισμό, οπότε προσέφυγε στην ΕΑΔΗΣΥ ζητώντας την ακύρωσή του.
Η Επιτροπή, με πρόεδρο τον Ιωάννη Κωνσταντίνο Χαλκιά, συνεδρίασε στις 28 Δεκεμβρίου 2023 και ακύρωσε τον διαγωνισμό αφού «…Η δε παρεμπόδισή της προκύπτει ως αποτέλεσμα όρων της διαγωνιστικής διαδικασίας, οι οποίοι είναι μη συναφείς με το αντικείμενο της σύμβασης και δυσανάλογοι, παραβιάζοντας τη νομοθεσία που διέπει τους διαγωνισμούς ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων.
»Κι αυτό γιατί, σύμφωνα με τα όσα υποστηρίζει, έχει λάβει χώρα εσφαλμένος νομικός χαρακτηρισμός του είδους της δημόσιας σύμβασης που θα ανατεθεί από την αναθέτουσα αρχή (σ.σ. εννοεί τον Δήμο Μονεμβασίας), καθώς η διακήρυξη έχει διαμορφωθεί στο σύνολό της επί τη βάσει των όρων που διέπουν τις συμβάσεις έργων, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για μεικτή σύμβαση προμήθειας και έργου με κύριο αντικείμενο την προμήθεια εναέριου αναβατήρα», αναφέρει μεταξύ άλλων.
Οπως αποκαλύπτεται από την απόφαση, ενώ ο διαγωνισμός αφορά την προμήθεια υλικών, είχε κακώς λάβει τον χαρακτήρα δημόσιου έργου! Προχειρότητα ή διαγωνισμός με οσμή σκανδάλου προκειμένου το έργο να κατοχυρωθεί σε «ημέτερο»;
Οπως σχολίασαν στην «Εφ.Συν.» καλά πληροφορημένες πηγές, ο διαγωνισμός ακυρώθηκε πριν ολοκληρωθεί αλλά ήταν διαδεδομένο στην κοινωνία της Μονεμβασίας ποιος θα κερδίσει. Οπως μας είπαν, οι προδιαγραφές του διαγωνισμού δεν τέθηκαν από το ΥΠ.ΠΟ. ή τον Δήμο Μονεμβασίας, αλλά από σύμβουλο εργολάβου.
Η κατασκευή του τελεφερίκ στον Βράχο της Μονεμβασίας δρομολογήθηκε από το υπουργείο Πολιτισμού, την Περιφέρεια Πελοποννήσου, τον Δήμο Μονεμβασίας και το έργο εντάχθηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης με το προσχηματικό επιχείρημα να καταστεί προσβάσιμη η Ανω Πόλη σε εμποδιζόμενα άτομα και ΑμεΑ. Είναι όμως έτσι; Στην Ανω Πόλη, εκτός από τον Ναό της Αγίας Σοφίας, ο οποίος αποκαταστάθηκε τα τελευταία χρόνια, όχι μόνο δεν λειτουργεί οργανωμένος αρχαιολογικός χώρος, αλλά δεν υπάρχει καν η δυνατότητα μετακίνησης με αναπηρικό αμαξίδιο.
Μοναδικό ιστορικό, αρχαιολογικό και περιβαλλοντικό μνημείο που προστατεύεται από τον Αρχαιολογικό Νόμο, ενταγμένο στη Natura 2000, ο Βράχος της Μονεμβασίας θα δεχτεί πλήγμα από την κατασκευή που θα γκρεμίσει οριστικά και αμετάκλητα τμήμα των τειχών της Ανω Πόλης, θα εγκαταστήσει τρεις μεγάλες μεταλλικές κολόνες, συρματόσχοινα και μεταλλικό κουβούκλιο τα οποία θα είναι ορατά από μεγάλη χιλιομετρική απόσταση οπότε και θα γίνουν κυρίαρχα στοιχεία του μνημείου.
Με το «πράσινο» φως του ΚΑΣ!
Με πρόσχημα το δικαίωμα της προσβασιμότητας για τους συμπολίτες μας που έχουν ειδικές ανάγκες (επιχείρημα που χρησιμοποιήθηκε και για το αναβατόριο της Ακρόπολης) το έργο εντάχθηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης από το υπουργείο Πολιτισμού. Μάλιστα το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο έδωσε την ομόφωνη θετική γνωμοδότηση και έτσι προχώρησαν οι διαδικασίες. Αναρωτήθηκε άραγε κάποιο από τα μέλη του αν η καταστροφή τμήματος των τειχών σημαίνει καταστροφή αρχαιολογικού χώρου; Από την αρχή ωστόσο φάνηκε η προχειρότητα με την οποία αντιμετωπίστηκε.
Η αρχική Υπουργική Απόφαση προέβλεπε τη δημιουργία αναβατηρίου σε επαφή με τον Βράχο που θα ξεκινούσε από τον δρόμο πρόσβασης στην Κάτω Πόλη χωροθετημένο 140 μέτρα πριν από την πύλη του κάστρου. Η Υ.Α. (με αρ. πρωτ.452351/23-09-2021) τροποποιήθηκε καθώς η γεωλογική και βραχομηχανική μελέτη της περιοχής έδειξε ότι τα βράχια είναι σαθρά και δεν μπορούν να υποστηρίξουν το έργο.
Με νέα Υ.Α. αποφασίστηκε αντί για αναβατόριο να κατασκευαστεί τελεφερίκ με δύο καμπίνες! Μέσο το οποίο αιωρείται σε καλώδια και δεν ενδείκνυται για αμαξίδια και για τη μετακίνηση ευάλωτων ομάδων ενώ, καθώς θα είναι εκτεθειμένο σε νησιωτικούς ανέμους, εκφράζονται ανησυχίες για ατυχήματα. Αξιοσημείωτο είναι ότι την οριστική μελέτη θα τη συντάξει ο εργολάβος! Πρωτοφανής πρόβλεψη για έργο εντός αρχαιολογικού μνημείου, καθώς η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας θα έπρεπε να έχει εκπονήσει την οριστική μελέτη την εφαρμογή της οποίας θα επέβλεπε με αυστηρότητα.
Με την εξέλιξη της ακύρωσης του διαγωνισμού δύο είναι οι δυνατότητες για την υπουργό Πολιτισμού και τον δήμαρχο Μονεμβασίας Ηρακλή Τριχείλη. Είτε να αποδεχτούν την απόφαση και να εγκαταλείψουν το έργο είτε να προχωρήσουν σε έφεση κατά της απόφασης και να επανακηρύξουν τον διαγωνισμό. Την απόφαση της ΕΑΔΗΣΥ σχολίασε στην «Εφ.Συν.» ο δικηγόρος Ιωάννης Ραχιώτης, πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων Μονεμβασίας, που έχει καταθέσει προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας η οποία περιλαμβάνει αίτηση αναστολής και αίτηση ακυρώσεως του έργου και είχε οριστεί να εκδικαστεί τον Φεβρουάριο.
«Με αφορμή την ακύρωση του διαγωνισμού για το τελεφερίκ για παραβάσεις της νομοθεσίας για τους δημόσιους διαγωνισμούς, καλούμε την κυρία υπουργό Πολιτισμού να μην επιμείνει στην κατασκευή του στο αρχαιολογικό μνημείο του Βράχου της Μονεμβασίας γιατί αυτό οδηγεί σε καταστροφή μέρους του αρχαιολογικού χώρου, ιδίως των τειχών, και γιατί κάνει κυρίαρχο επί του μνημείου ένα στοιχείο τελείως ξένο ως προς τη φυσιογνωμία του», εξηγεί ο Ιωάννης Ραχιώτης.
«Η πρόσβαση των συμπολιτών μας με κινητικές δυσκολίες που επικαλείται το ΥΠ.ΠΟ. για όλα τα τελεφερίκ που προσπαθεί αυτή την εποχή να επιβάλει σε διάφορες περιοχές της χώρας, είναι απλά ένα πρόσχημα. Ειδικά για την Ανω Πόλη, καθώς ο αρχαιολογικός χώρος είναι απολύτως ανοργάνωτος και αναξιοποίητος και θα έπρεπε αντί για τελεφερίκ να διατεθούν κονδύλια από το υπουργείο Πολιτισμού για την ανάδειξη των μνημείων του.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση θα διατεθεί ένα ποσό, αλλά με τον τρόπο που επιχειρείται να δημοπρατηθεί το έργο κανείς δεν ξέρει πόσο θα κοστίσει τελικά στο Δημόσιο και στον δήμο. Πάντως, πολύ παραπάνω του εκτιμώμενου προϋπολογισμού των 6.800.000 ευρώ, ενώ ο δήμος θα χρεωθεί επιπλέον τη συντήρηση και τους μισθούς των υπαλλήλων του. Να σημειωθεί ότι το τελεφερίκ δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μεταφορά οικοδομικών υλικών επειδή οι προδιαγραφές του είναι αποκλειστικά για διακίνηση ανθρώπων», επισημαίνει ο κ. Ραχιώτης.
Να σημειώσουμε ότι ο Σύλλογος Φίλων Μονεμβασίας σε ανακοίνωσή του τον Δεκέμβριο του 2023 έγραφε μεταξύ άλλων:
«Αυτή η κατασκευή θα αλλάξει εντελώς τη φυσιογνωμία ολόκληρου του αρχαιολογικού χώρου, θα γίνει το κυρίαρχο στοιχείο του: Ενα τεράστιο σύστημα από τσιμέντο, σίδερο και γυαλί που θα δεσπόζει πάνω στον βράχο αλλά και στη νότια πλαγιά του. Η αυστηρή, λιτή βυζαντινή μορφή του βράχου και των δύο οικισμών του (άνω και κάτω πόλη) που διατηρήθηκε επί αιώνες θα αντικατασταθεί από μια φαιδρή βιομηχανική-τουριστική απομίμηση χιονοδρομικού κέντρου […] δίπλα στη θάλασσα.
»Θα μας σηματοδοτήσει όλους σαν μια ανιστόρητη και αδιάφορη γενιά που ενδιαφέρθηκε μόνο για την άγρια τουριστική εκμετάλλευση ενός από τα σημαντικότερα μνημεία της χώρας, που μας το κληροδότησε η φύση, η ιστορία και οι προηγούμενες γενιές. Το τελεφερίκ θα είναι η πιο οχλούσα, λόγω θορύβου, εγκατάσταση στην περιοχή όχι μόνο για τους κατοίκους της “Γέφυρας” και του Κάστρου αλλά και για κατοίκους πιο μακρινών οικισμών.
»Τα τρία συρματόσχοινα μήκους καθένα 90 μέτρων, λόγω των έντονων ανέμων που σχεδόν πάντοτε πνέουν στην περιοχή, θα παράγουν, ημέρα και νύχτα, έναν αδιάκοπο θόρυβο, ενοχλητικό ακόμη και σε μεγάλες αποστάσεις, ενώ κατά τη λειτουργία του θα προστίθεται και ο θόρυβος από το σύστημα τροχαλιών που θα μεταδίδουν την κίνηση. Το τελεφερίκ, ενώ θα είναι μια μόνιμη προσβολή του μνημείου, θα λειτουργεί σπάνια, ακριβώς λόγω των ισχυρών ανέμων. Δηλαδή πρόκειται για άχρηστο έργο», αναφέρει η ανακοίνωση.
Αρχικά τη σχολίασε ο αντιδήμαρχος Μονεμβασίας Σταύρος Χριστάκος, υπεύθυνος για τον Βράχο και τις γύρω περιοχές, και εν συνεχεία ο δήμαρχος Ηρακλής Τριχείλης, ο οποίος έχει χαρακτηρίσει την κατασκευή του τελεφερίκ ως «το σημαντικότερο έργο για τη Μονεμβασιά». Ανέφερε μάλιστα ότι το έργο θα δώσει δυνατότητα «…στην Ανω Πόλη, λόγω της δυνατότητας μεταφοράς υλικών, να αναστηλωθούν μνημεία και κτίρια τα οποία έχουν γκρεμιστεί με την πάροδο του χρόνου. Η αναστήλωσή τους θα αυξήσει το κύρος της Μονεμβασίας με πολλαπλά οφέλη σε όλους τους τομείς».
Από την πλευρά της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έχει δηλώσει για το έργο: «Η καθολική προσβασιμότητα στα μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους, ιδιαίτερα όπου καταγράφεται υψηλή επισκεψιμότητα, αποτελεί προτεραιότητα για το Υπουργείο Πολιτισμού. Η Μονεμβασία, πέρα από τη μοναδική ιστορική και αρχαιολογική της σημασία, αποτελεί ένα σημαντικό προορισμό.
»Το τελεφερίκ πρόκειται να διευκολύνει, όχι μόνο την πρόσβαση στην Ανω Πόλη και στο Ναό της Αγίας Σοφίας –στην αποκατάσταση των οποίων το ΥΠΠΟΑ έχει επενδύσει σημαντικούς πόρους– αλλά και να επιτρέψει σε ΑμεΑ και, γενικά, σε εμποδιζόμενα άτομα να προσεγγίσουν τα ιδιαίτερα σημαντικά μνημεία της καστροπολιτείας. Το έργο του φωτισμού του βράχου, που προωθείται σε συνεργασία με την Περιφέρεια Πελοποννήσου, και τώρα το τελεφερίκ, δίνουν νέα ώθηση στον τουρισμό, και μάλιστα στις ειδικές μορφές του, αλλά και στη βιωματική πολιτιστική εμπειρία όλων μας».
Τόσο ο Σύλλογος Φίλων Μονεμβασίας, πάντως, όσο και μόνιμοι κάτοικοι της καστροπολιτείας και των γύρω περιοχών αντιδρούν και για τον φωτισμό με προϋπολογισμό 980.542 ευρώ, που θα φωτίσει όχι ορισμένα μνημεία αλλά το σύνολο του Βράχου. Εκφράζουν έντονη ανησυχία ότι ο φωτισμός μπορεί να εξελιχθεί σε οχλούσα δραστηριότητα τόσο για τη ζωή τους όσο και για τη χλωρίδα και την πανίδα του τόπου.
Οπως μας είπε χαρακτηριστικά μόνιμη κάτοικος (τα στοιχεία της είναι στη διάθεση της «Εφ.Συν.»), «από τη μια προχωρούν στη μετατροπή της οικείας του Γιάννη Ρίτσου σε Μουσείο, γεγονός που μας χαροποιεί (σ.σ. με προϋπολογισμό 286.539 ευρώ), και από την άλλη ευτελίζουν τον εμβληματικό χώρο. Αυτά τα δύο έργα, του τελεφερίκ και του φωτισμού, υποβαθμίζουν τη Μονεμβασία. Αλλο να φωτίσεις ένα μνημείο, όπως είναι η Ακρόπολη ή η Ακροκόρινθος, και άλλο να φωτιστεί ολόκληρο το βουνό της καστροπολιτείας που μέσα κατοικούν άνθρωποι. Για ποιο λόγο; Και τι επιπτώσεις θα έχει στην πανίδα και τη χλωρίδα σε μια περιοχή Natura με πολλά σπάνια είδη;».
Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά τη διάρκεια του ρεπορτάζ ακούσαμε πολλές διαμαρτυρίες οι οποίες αφορούν την ύδρευση της Μονεμβασίας που δεν επαρκεί, την έλλειψη πυροπροστασίας –υπάρχουν 7 κρουνοί που έγιναν από τον Σύλλογο– αλλά και για ελλιπείς υποδομές εντός του Κάστρου που δεν μπορούν να υποστηρίξουν τον μαζικό τουρισμό που προωθείται.
