Το παρόν κείμενο για την επιτυχημένη ημερίδα που διοργάνωσε η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Συντακτών με θέμα «Τεχνητή Νοημοσύνη, ΜΜΕ και Δημοσιογραφία: Προκλήσεις και προοπτικές» θα μπορούσε να έχει δημιουργηθεί από μια εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης: θα χρειαζόταν το πρόγραμμα να «ακούσει» το ολοήμερο συνέδριο (περίπου 12 ώρες), να ξεχωρίσει τα πιο ενδιαφέροντα σημεία από τις παρουσιάσεις των 25 ομιλητών (δημοσιογράφων, ακαδημαϊκών, ειδικών, συνδικαλιστών, σταρτάπερ), να συνθέσει τις απόψεις και, ιδανικά, να έχει εκπαιδεύσει ένα μοντέλο μηχανικής μάθησης με τον τρόπο γραφής και το ύφος τόσο του δημοσιογράφου όσο και του μέσου ενημέρωσης.
Επιχειρήσαμε πειραματικά να δώσουμε τις ήδη επεξεργασμένες σημειώσεις μας από τις ομιλίες σε κάποια από τις δημοφιλείς εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης αλλά το δημοσιογραφικό κείμενο που παρήχθη παρουσίαζε πολλαπλά προβλήματα χωρίς ωστόσο να έχει χονδροειδή νοηματικά σφάλματα. Ο παραδοσιακός τρόπος παραμένει -προς το παρόν- πολύ πιο αξιόπιστος και πιο χρονοβόρος.
Την ημερίδα απασχόλησαν διεξοδικά οι κίνδυνοι και οι προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) στις εργασιακές σχέσεις στα μέσα ενημέρωσης, τα ζητήματα της «ρομποτικής» ή «αλγοριθμικής» δημοσιογραφίας, το πώς επηρεάζεται η αλυσίδα παραγωγής ειδήσεων ως προς τη συλλογή πληροφοριών, ηθικά και νομικά διλήμματα. To κυριότερο ερώτημα ήταν αν θα χαθούν θέσεις εργασίας κι αν κινδυνεύει συνολικά το δημοσιογραφικό επάγγελμα.
Ιδεολόγημα
Απαντώντας κατηγορηματικά αρνητικά ο καθηγητής Ιστορίας της Τεχνολογίας (ΕΚΠΑ), Τέλης Τύμπας, μίλησε για ένα δημοφιλές ιδεολόγημα («οι μηχανές αντικαθιστούν τον άνθρωπο») το οποίο δεν επιβεβαιώνεται από ένα σύνολο εμπειρικών μελετών στις οποίες αναφέρθηκε. «Αυτό που θα προκύψει είναι η ανάγκη για περισσότερη και ακόμα πιο δεξιοτεχνική εργασία των δημοσιογράφων. Μελέτες δείχνουν ότι δεν χάνονται θέσεις εργασίας από την αυτοματοποίηση -μπορεί να υπάρχουν μετατοπίσεις και διαφοροποιήσεις αλλά οι δημοσιογραφικές δεξιότητες είναι αναντικατάστατες», υποστήριξε.
Η επίκουρη καθηγήτρια του Ιόνιου Πανεπιστημίου, Βάλια Καϊμάκη, υπογράμμισε πως «το πρόβλημα δεν είναι οι μηχανές, αλλά το ότι η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έρχεται σε μια συγκυρία ήδη πολύ βεβαρημένη για τον δημοσιογραφικό κόσμο, όπου δεν θέλει κανείς την αξιόπιστη δημοσιογραφία: οι κυβερνήσεις γιατί τους ενοχλεί, οι εκδότες γιατί τους είναι ακριβή. Ταυτόχρονα δεν έχουμε και κοινό να μας υποστηρίξει, γιατί βιώνουμε μια τεράστια κρίση αξιοπιστίας εδώ και δύο δεκαετίες, όχι μόνο από δικά μας σφάλματα, αλλά από μια (ακρο)δεξιά λογική που επιδιώκει τη “δημοσιογραφία της συναίνεσης” (Τσόμσκι), μια δημοσιογραφία που τα στρογγυλεύει όλα. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν έρχεται αυτή τη στιγμή ως σύμμαχος αλλά ως αντίπαλός μας» εκτίμησε.
Η Γιώτα Αντωνοπούλου, καθηγήτρια Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, επισήμανε: «Τα ΜΜΕ ήταν, είναι και θα είναι οι άνθρωποί τους. Η απόδοση ενός δημοσιογράφου αποτελεί το γινόμενο των ατομικών χαρακτηριστικών του επί την εργασιακή προσπάθειά του επί την οργανωσιακή υποστήριξη που έχει. Οι νέες τεχνολογίες θα αλλάξουν τον τρόπο άσκησης του επαγγέλματος και θα απαιτήσουν νέες δεξιότητες».
Ο εκδότης Σωτήρης Μπέσκος παρουσίασε ένα τηλεοπτικό δελτίο ειδήσεων με εικονική παρουσιάστρια που παρήχθη πειραματικά από την εταιρεία του το καλοκαίρι του 2023 με χρήση τεχνητής νοημοσύνης. «Το σταματήσαμε γιατί δεν είχε συναίσθημα, δεν μπορούσαμε να παρουσιάζουμε π.χ. τραγικές ειδήσεις με αυτόν τον τρόπο. Θα μπορούσαμε πάντως με πολύ μικρό κόστος να το βελτιώσουμε και αυτό, ωστόσο επιλέξαμε να το σταματήσουμε» είπε.
Στους κινδύνους ως προς την ελευθερία της έκφρασης και τη δυνητική παραπληροφόρηση από τη χρήση των συστημάτων ΤΝ από τις μεγάλες πλατφόρμες εστίασε η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Λίλιαν Μήτρου. Υπογράμμισε πως «οι ίδιοι μεγάλοι παίκτες που ορίζουν την αρχιτεκτονική των πλατφορμών έχουν εμπλακεί και στα θέματα της τεχνητής νοημοσύνης. Υπάρχει ο κίνδυνος να υπερεκπροσωπούνται ή να υποεκπροσωπούνται ορισμένες απόψεις. Ο κίνδυνος της προπαγάνδας και της αναπαραγωγής τοξικών αντιλήψεων είναι ορατός. Αυτά τα δίκτυα μπορούν να γίνουν πλέον οι βασικοί αγωγοί της ενημέρωσης».
Θέσπιση κανόνων
Ο δρ Διακυβέρνησης των Μέσων, Βασίλης Βασιλόπουλος, ανέφερε ότι «υπάρχει ένα σημαντικό ζήτημα σε σχέση με το ποιος έχει την ευθύνη. Οταν χρησιμοποιείς πληροφοριακά συστήματα υπάρχει ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία των Δεδομένων. Με τον ίδιο τρόπο που ρυθμίζεται η εμπλοκή του πληροφοριακού συστήματος, θα πρέπει να ρυθμιστεί και η τεχνητή νοημοσύνη όταν χρησιμοποιείται στη δημοσιογραφία».
Στις αρχές Νοεμβρίου η Διακήρυξη του Μπλέτσλεϊ στην Αγγλία, όπου πραγματοποιήθηκε σύνοδος για το θέμα παρουσία ηγετών από όλο τον κόσμο και των μεγαλύτερων εταιρειών τεχνολογίας, αναγνώρισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη «παρουσιάζει τεράστιες παγκόσμιες ευκαιρίες», αλλά ξεκαθάρισε ότι θα πρέπει να αναπτυχθεί με τρόπο «ανθρωποκεντρικό, αξιόπιστο και υπεύθυνο» ενώ ορίστηκαν για πρώτη φορά συγκεκριμένοι κανόνες. Το Σάββατο, σε μια ιστορική συμφωνία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των κρατών-μελών της Ε.Ε., θεσπίστηκαν οι πρώτοι νόμοι για τη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης ύστερα από έναν μαραθώνιο διαπραγματεύσεων.
